Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip

Ómirimde kóp nárseni eskerdim.

Ushqır eken hár adamnıń qıyalı,

Qanatına pútkil dúnya sıyadı.

Bul dúnya keń eken, tar eken,

Ishinde bári de bar eken.

Dúnya da ózi tamasha,

Qarsılıqtan qurılǵan.

Jaqsılıqtıń káramatlı isi bar,

Ádilliktiń qúdiretli kúshi bar.

Quwanısh penen wayım,

Egiz tuwǵan aǵayın.

Kúsh— ólshewi bilekte,

Hadal niyet tilekte.

Jaslıq qusı qaytıp qonbas jayına...

Bayterektiń tamırı da tereńde,

Mártebeniń giltin izle xalıqtan.

42

AQ KÚNIM

«Kún sónbesin!» — jer júziniń uranı!

Pútin jer jáhándi kórip turıpsań,

Názer salsam hár bir jannıń túrine.

Hár kimge bir shıray berip qoyıpsań,

Hesh kim usamaydı biri-birine.

Ómirimde kóp nárseni eskerdim,

Pildi náhán, qurttı kishi, pás ettiń.

Óz aldına dawıs berdiń, ses berdiń,

Bárshesine teńdey qarap más ettiń.

Máyeklerdiń ishindegi palapan,

Olarǵa da tirishilik kúsh berdiń.

Seniń qudiretińe hayran qalaman,

Ayaq, qol, kóz, dene berdiń, tús berdiń.

Keń jáhánniń qay jerinen qarasań,

Joq nárseden bar eteseń jaratıp.

Tirilerin gezek-gezek qırasań,

Awıstırıp burınǵısın joǵaltıp.

Tuqımınan biná etip jańasın,

Adam, maqluq, jánlik, giya soǵasań.

Sende kórdim tirishiliktiń saǵasın,

Joq nárseden bar nárseler tabasań.

Túrli-túrli qıyallarǵa bataman:

Eń áyyemgi mısırlılar burınǵı,

Seni naǵız quday dep te ataǵan,

Biraq, hesh kim bilgen emes sırıńdı.

Esitpedim galaktika xabarın,

Kóńilim biraq, kókke qıyal súredi.

Hesh kim bilmes, ar jaǵında ne barın,

Sen dep bildim tirishiliktiń deregi.

Til jetpeydi seni qansha maqtasam,

Saǵan ashıq Ana jurtım hám Jerim.

43

Men jasaǵan aspan, jerge patshasań,

Saǵan teńles káramattı kórmedim.

Pútin dúnya máńgi jasar sen barda,

«Kún sónbesin!» — jer júziniń uranı! Hátte, sarı túsli ayǵabaǵar da,

Saǵan qaray basın iyip turadı.

Tuwıp óstim sáwlesinde jaqtıńnıń,

Bul dúnyanıń ráhátin kóp kórdim. Aspandaǵı jaltıldaǵan aq kúnim,

Óziń meni bul taqıletke jetkerdiń.

Tek bir saat jasawshı da jánlik bar,

Masayraydı kún sáwlesin kórgende. Hallaslaydı kewilindegi shadlıqlar, Bul dúnyada uzaq dáwran súrgenge.

Daraq, giyalardı, hasıl gúllerdi, Álwan-álwan reńlerge dóndirdiń.

Írısqalı ushın barlıq ellerdiń,

Nur jayıp, topıraqtan hasıl óndirdiń.

Bendemen, sırıńa qanıq emespen,

Tawda gúller jarıp shıqqan taslardı.. Mine, bunı tegin nárse demespen, Ullı kúshseń, barlıǵın da basqarǵan.

Neptun, Jer, Ay, Sholpan — bári serigiń,

Olar júzer átirapıńda aylanıp. Áwelińde jaratıwshı seni kim, Hayran qaldım qúdiretine oylanıp.

44

MÁRTEBENIŃ GILTIN IZLE XALÍQTAN

Bayterektiń tamırı da tereńde,

Mártebeniń giltin izle xalıqtan.

Uya bolar hawalaǵan qusta da,

Raketa qansha uzaq ushsa da,

Barlıǵınıń jer boladı anası,

Quwat bergen sonsha bálent ushpaǵa.

Ne danalar ótpedi bul tariyxtan,

Baxıt kórgen eller menen qanıqpan.

Bayterektiń tamırı da tereńde,

Mártebeniń giltin izle xalıqtan.

45

TARIYX

Zuwlaydı tariyx quyınday,

Arqalap ómir júklerin. Bir sekund páti tıyılmay,

Ó tedi mıń san ótkelin.

Kóredi sansız dáwirdi,

Kóredi sonsha adamdı.

Esapqa alıp ómirdi,

Bayqaydı, jaqsı-jamandı.

Dizedi mudam dápterge, Óziniń bilgen, kórgenin. Saladı qulaq gáplerge,

Jazadı aytıp bergenin.

Atlanıp alǵa taǵı da,

Jetkerer sońǵı xalqına.

Talaydıń qara-aǵı da,

Túsedi úlken talqıǵa.

Keleshek urpaq sınaydı, Ótkenniń jaqsı, jamanın. Dástan etip jırlaydı,

Eldiń súygen adamın.

Birewlerden iz qalmay,

Ushıp keter tútindey. Birewlerden sóz qalmay,

Ó ship qalar pútinley.

Birewler qurar estelik,

Aqıl menen, kúsh penen, Birewler óter «bes» bolıp, Birewler óter «úsh» penen.

1968-jıl.

46

KÓK GÚMBEZLI KEŃ JÁHÁNNIŃ ISHINDE

Dúnya tanıw— maqset penen tilegim,

Úyretkenge «men bilemen» demedim.

Aqshamında oylap aydı, juldızdı,

Geyde biraz kirpik qaqpay jataman.

Tań atqan soń kórip jaqtı kúndizdi,

Ara-tura mıń qıyalǵa bataman.

Miyrimanlı jaqsılardıń júregin, —

Bultsız kúnniń quyashına teńedim. Dúnya tanıw — maqset penen tilegim,

Úyretkenge «men bilemen» demedim.

Kók gúmbezli keń jáhánniń ishinde,

Q ıyal meni alıp ushar alısqa.

Uyqılasam, kórgenlerim túsimde:

Q ıdıraman Sholpan menen Marsqa.

Ushqır eken hár adamnıń qıyalı,

Qanatına pútkil dúnya sıyadı.

47

ÓRLETTI ÓMIRDIŃ EPKINI

Bul dúnya keń eken, tar eken,

Ishinde bári de bar eken.

Jıǵılsam túrgeldim taǵı da,

Baǵındım dúnyanıń zańına.

Dárt shektim qarshaday basımnan,

Kún kórdim jarqırap ashılǵan. Ó rletti ómirdiń epkini,

Sonda da kórdim kóp tepkini.

Temirge polattay shıdadım, Shadlandım, quwandım, jıladım. Bul dúnya keń eken, tar eken, Ishinde bári de bar eken.

Jıǵılsam túrgeldim taǵı da,

Baǵındım dúnyanıń zańına.

48

AŃLADÍM

Dúnyanıń júzi keń eken,

Bárshege quyash teń eken!

Jasımnan kórip zamandı,

Ańladım jaqsı-jamandı. Jáhánniń gezip kóp jerin, Sayran ettim ellerin. Dúnyanıń júzi keń eken, Bárshege quyash teń eken. Gey jerleri tar eken,

Qısılshańlar bar eken. Suwıq bolsa, ıssı bar,

Ashshı bolsa, dushshı bar. Jaqsılar bar, jaman bar, Bilgir bolsa, nadan bar.

Ómir bar jerde qulaw bar, Shadlıq penen jılaw bar,

Ráhát turmıs elim bar,

Qulpı dóngen jerim bar. Mıń jasaǵım keledi,

Adamǵa, átteń, ólim bar. Oqısam kitap burınnan, Adamnan adam qırılǵan. Dúnya da ózi tamasha,

Qarsılıqtan qurılǵan.

49

HÁR KÚNINDE BIR MÍSQALDAN AWÍRLAP...

Bóbek boldım, eńbekledim bawırlap,

Jigitlikte shalqıp óttim dawıllap. Jetpis beste salmaq túser boyıma, Hár kúninde bir mısqaldan awırlap.

Jaslıq qusı qaytıp qonbas jayına, Qayta úmit kútiw kelmes oyıma. Qartayǵanlıq tábiyattıń nızamı, Uzaq ómir tiyse bolar payıma.

50