Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip

Ózgelerdi kúnlep kúyip-piserseń,

Jazıqsızdı qulatpaqtı kúserseń. Umıttıń ba burınǵınıń naqılın, Birewge gór qazsań, óziń túserseń.

S

SABÍRLÍLÍQ — JAQSÍLÍQTÍŃ NÍSHANÍ

Sabırlılıq — jaqsılıqtıń nıshanı,

Ashıw — dushpan, aqmaqlıqtıń pıshaǵı.

Óz erkińdi ashıwıńa jeńdirseń,

Aqıl sennen tapıraqlap qashadı.

Sınap kórdim jaqsı menen jamandı,

Jamanlardan ashıp júrdim aramdı. Hár biriniń oy-qıyalı bir jáhán, Birewleri jarıq, biri qarańǵı.

Sıy kórerseń, sıylay bilseń eger sen, Qopal bolsań, abırayıńdı tógerseń.

Qattı sózden hesh birewge payda joq, Eregispey, tatlı sózden jeńerseń.

Sóz qalıptı Jiyrenshedey sheshennen,

«Miywe pitse, daraq bası tóselgen».

Jandı qıynap, tırıstırǵan tamırdı,

Saqlaǵaysań, menmenshilik keselden.

Sen haq bolsań, men haq bolǵım keledi,

Túlki bolsań, men saq bolǵım keledi, Bayron bolsań qutlıqlayman ózińdi, Men tek mázi Berdaq bolǵım keledi.

Sayrasa da sózge jetik haq kisi,

Aqmaqqa tásirsiz gáptiń jaqsısı.

Kewli soqır kewil nurın ne bilsin,

Oǵan birdey qarańǵısı, jaqtısı.

31

Tatıw turmıs elge abat keltirer,

Daw-tartıstıń izi apat keltirer. Jaqsı juptı ómirińniń quwatı, Aqmaq tili menen sabap óltirer.

Talay patsha, men boldım dep baxıtlı,

Tuw kóterip dabılların qaǵıptı. Bayaǵıdan jasap kelgen biri joq, Hesh kim irkip turalmaydı waqıttı.

Tań qalarlıq qıyal jetpes káramat,

Keń aspannıń jaynap turǵan aq kúni. Onda bolmas teńsizlik, ya alaǵat,

Jer jáhánge birdey sepken jaqtını.

Tıpır-tıpır palapannıń qanatı,

Qarlıǵıshtıń lábin sorıp qanadı.

Bárimizdi tik ayaqqa turǵızǵan,

Jerdiń asqar shıńı deyber ananı.

Túske megzes biyik dáwran baslandı,

Kókke ushıp, álemge kóz taslandı. Jaratılıc sırı jumbaq sonda da, Kim kóripti alıstaǵı aspandı?!

Taptırmaydı aqıl menen jeńgenlik,

Ol da aqıl-násiyatqa kóngenlik.

Bir bálege shatpay qoymas adamdı, Basqa tússe awır kesel — menmenlik.

Túye kórmes arqasında órkeshin,

Aqmaq bilmes aqılınıń keltesin. Kóringenniń jaǵasına jarmasıp, Hálin bilmey awırlatar eńsesin.

Turaqsızlar wádesinen tayadı,

El ishine jaman atın jayadı. Eger oǵan aytaǵoysań paydasın,

Qayta saǵan hákis aytıp qoyadı.

33

Túbi shiyki kóp oljanı qáleme,

Bir qunıqqan kelmes qaytıp kelege. Paraxorlıq, ózimshillik, buzıqlıq, Aqırında shatpay qoymas bálege.

Tasıp tursa basıńdaǵı aqıl qap,

Aynanı kór, ústińdegi shańdı qaq. Basqalardıń jamawına jabıspay,

Sen ózińniń jırtıǵıńnıń ústin jap.

Táǵdir maǵan qaratqanda qırın dım,

Talay sapar haqlıǵımnan súrindim. Tap usınday dárejege jetemen,

Degendi hesh oylamappan burın dım.

Talant tilep almaq qıyın dostan da,

Olsız sóziń jupkerlespes jazsań da. Nege kerek, ushqır sózdi júrekte, Balalatıp ushırmasań aspanǵa.

U

UYASÍNAN QUS TA SEZIM ALADÍ

Uyasınan qus ta sezim aladı,

Hár bir nárse negizine baradı.

Atasına usamaydı deseń de,

Eń bolmasa bir belgisi qaladı.

Ul perzentiń — quwanıshlı toyxanań, Q ız perzentiń — barıp keler bay qalań.

Jaqsı perzent — ómirińniń qanatı, Q artayǵanda jasartadı qaytadan.

Urlıq áwel baslanadı túynekten,

Bara-bara jiyileser siyrekten. Hesh bir adam urı bolıp tuwılmas, Urı bolsa, sonı birew úyretken.

34

Uldı-qızdı mápelediń, terbettiń,

Mine, búgin ústindeseń húrmettiń.

Q artayǵanda qayta bala bolarsań,

Sonda esap, erkeletse perzentiń.

Uzaq balalıqqa ketti qıyalım,

Jaslıǵımdı eske saldı shırayıń.

Eń dáslepki sezimlerdiń selteńi...

Qatar etip qarılmaǵan ılayım ...

Ushqır aqıl kerek, alǵır sóz kerek,

Bolsın dawıs bir-birinen ózgerek.

Eshek ushın aqırǵannıń bári ses,

Adam ushın til marjanı sóz kerek.

Urdım dostım, kritika tayaǵın,

Urıp bolıp tap anańday ayadım.

Jıǵıw emes, sátexorlıq keselin,

Qırqıp taslap saqıt etiw qıyalım.

Urı emes, bilmey alıp tólegen,

­amxorshılıq burınǵıdan jol eken.

Jermendi kim biletura qorǵasa,

Jalataydıń eń shoydıǵı sol eken.

Ú

ÚZILSE GÚL QALAR, SARǴAYÍP SOLÍP...

Úzilse gúl qalar, sarǵayıp solıp, Meyli sen arıqsań, meyli sen tolıq.

Meyli sen patsha bol, meyli sen gedey,

Ólseń teńleserseń, topıraq bolıp.

Úlkem shadlı, jasıl baǵday kórkeydi, Baz birewler kemshilikti búrkeydi.

Bir túp tiken gúldiń sánin ketirer, Bir ushqın da talay jaydı órteydi.

35

W

WAQÍT ÓTIP ATÍR SUWDAY AǴÍLÍP...

Waqıt ótip atır suwday aǵılıp,

Doslar ketip atır, sebep tabılıp.

Q artayǵanda eki kóziń tórt bolıp,

Otırarsań ketkenlerdi saǵınıp...

X

«XOSH KELDIŃ!» DEP QOL BÍLǴAYDÍ ǴARRÍLÍQ...

«Xosh keldiń!» dep qol bılǵaydı ǵarrılıq, (Mennen qashıq ákem kórgen jarlılıq).

Gúl jaslıqtıń bilmes adam qádirin, Ketkeninshe oyın-kúlki tarılıp.

H

HAQ SÓZ AYTSAŃ HESH ABÍRAY TÚSPEYDI

Haq sóz aytsań hesh abıray túspeydi,

Jalataylar tásilinen «tis jeydi».

Bazbirewler kóringenge sın taǵıp,

Awlaǵında hár báleni isleydi.

Hámme nárse bara-bara tozadı,

Oy toqıydı qıyalımnıń qozaǵı.

Tozbaq emes bala ushın muhabbat,

Barǵan sayın awırlatar azabı.

Hámme birden topılǵanda dógerek,

Qıyqańlardıń qıysıqlıǵın jeńerek.

Bes barmaqtıń bári birdey bolǵanda,

Adam ushın sud, prokuror ne kerek!

36

Hámel úlken qural, jaltaqlar hár kim,

Súrinseń bilerseń dos, dushpan parqın. Ó zim Sháryarman, dep shawqımdı salma,

Tóbeńnen kóz tigip, sınap tur xalqıń.

Hámel barda jaramsaqlar tıyılmay,

Kózge maqtar satatuǵın sıyırday. Maqtaw biraq, jıynap qoyar zat emes, Awnap tússe, qalıp qoyar buyırmay.

Hár kimniń de keler dúnya jıyǵısı,

Aqshanı da kelmes adam qıyǵısı. Biraq, birew haq miynetsiz bayısa,

Qorqınıshtan túwellenbes uyqısı.

Xámel barda ataldı ol danıshpan,

Hámel ketti, artıq kórmes awıshtan. Hámel barda jalpıldaǵan túlkiler, Júzin burıp tura qashar alıstan.

Hámel menen jazıqsızdı tırnaysań,

Sestiń bálent, ishiń gewek sırnaysań. Jaramsaqlar jalǵan maqtar kózińshe, Shının aytsam, bes tiyinǵa turmaysań!

Hár kim aǵlalıqtan bolar sıy kisi,

Jaqsı jandı kelmes adam, qıyǵısı.

Qoldan kelse bol elińe súykimli,

Sulıw betti keler hár kim súygisi.

Hár danası jalǵız ǵana shırpınıń,

Ózim kórdim bir awıldı qurtıwın.

Zalımlıq — bir shırpı, ádillik — daraq,

Jaqsı bolsań, daraǵısań jurtıńnıń.

Háliń neshik, háy ishewik, qalaysań,

Óz úyińe saldıń talay ılaysań.

Tirisinde ana qádirin bilmediń,

Ólgennen soń sen nesine jılaysań?!

37

SH

SHÍNLÍQ — ALTÍN, JAYNAP TURAR NUR BOLÍP!..

Shınlıq — altın, jaynap turar nur bolıp,

Haramılıq jasırınar kir tolıp.

Táreziniń ólshewine kelgende,

Jalataylar ushıp keter kúl bolıp.

Shın dos júzge aytıp, jaza beredi,

Bilgenge, sol aytıw maza beredi.

Dushpan, kóbinese, xoshamet etip,

Sırtıńnan górińdi qaza beredi.

Shópten taza alańlıqta gúl óser,

Jayqatılıp ómir ushın gúreser.

Adam qurtsa adamdaǵı sheńgeldi,

Sonda ǵana ǵalawıttı túweser.

Shuǵıl aǵań awzı-bası jıbırlap,

Kókiregińe jel búrkipti sıbırlap.

Kópshilikte sen bálege shatıldıń,

Aǵań paqır kete berdi qırınlap.

Shıǵarmamnıń júregime sıyǵanı,

Xalqım ushın jaratılǵan sıy bári.

Shayırlıqtıń qanatına kúsh bergen,

Zaman kórki, doslarımnıń diydarı.

Shayırlıqtıń kók móresin ketirgen,

Shıǵıp talay kepek shashtı efirden. Sáymámbetler talantpız dep qaqalap,

­awashanıń sayasında kópirgen.

39