Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip
.pdfTIRIYEK JUTQAN JAYÍN
Tımsal
Patshanıń barında,
Araldıń jarında,
Quyrıq penen shalatuǵın, Mal barsa alatuǵın, Balıqtı da qoymaytuǵın,
Jutıwǵa toymaytuǵın, Naǵız bir quday atqan, Jılanday ańlıp jatqan, Bir áydik jayın bolıptı. Zor awhalǵa jolıqtı. Zańǵar dım batır,
Qoynawda jatır, Ushan ba, jel qayıq pa,
Paroxod pa, jay qayıq pa,
Ótti de ketti,
Bir nárse shomp etti.
Jayın saǵaq túrdi, Tınıq suwdan kórdi, Túsken nárse qanday,
Qaramı digirmanday, Pálpellep kelip qaldı,
Jayın qaǵıp saldı. Tamsanbay asadı,
Q ıyal tasadı.
Tiriyek dep serlemesten, Ch ay iship terlemesten,
Bir káyipti sezdi.
Teńizdi gezdi. Háreket tuwdı, Kóringendi quwdı, Qorqıttı, úrkitti,
Hámme bunnan úrkipti. Uw-shuw aldı, Oyqandı saldı.
Qırǵa da shıqpaqshı boldı, Aspanǵa ushpaqshı boldı,
221
Dúnyanı almaqshı boldı,
Patsha bolmaqshı boldı.
Esirip qızıp, Suwlardı súzip,
Sháp berip, júzip, Búrkittey tuwlap, Motorday zuwlap,
Q untıyıp pırlap,
Q uyınday zırlap, Q ırǵa atıldı,
Q ara bul batırdıń Zuw-zuw-zuw-zuw ...
Pát penen aǵılǵan suw, Burqıdı, tastı,
Qayırdan astı. Endi qarasa, Mine, tamasha:
Suw qaytıp izge, Jatır bul dúzde. Ósken bir bólek, Náhán zor terek, Saǵaqtan alıptı, Jıljımay qalıptı. Aqırı ne boldı?
Pákize deńgene boldı.
Aqmaqqa hamal, —
Murnına samal,
«Saq bol» degendey, Hamalparazlıq — kesel,
Tiriyek jegendey: Kem-kemnen másiredi,
Q oddaslap esiredi.
Jaman degen attan da qashpas, Ó tirik maǵlıwmattan da qashpas.
Shalqıydı bilingenshe,
Saǵaqtan ilingenshe.
1964-jıl.
222
— X —
DIZIL SÓZLERIM
JULDÍZDAY
Dizil sózlerim juldızday,
Jıltıldap tursın qundızday.
El perzentten eter dáme,
Xalıq tilegin biykar deme!..
Shayırlıq— úlken mártebe,
Kókke órler kewlim meniń!
Áy, shayırlıq kórset óner,
Sózdiń bárhá gáwharın ter.
Nárestege alaqanın qaqpasa, Ana bayǵus uyqılatalmas balasın.
Shayır doslar izlep tema tappasa, Aldı menen alaqanǵa qarasın.
224
SHAYÍRLÍQ TOLQÍNÍ
Qaǵaz maydan, qálem jorǵa,
Súr jorǵanı, qolım meniń.
El qızıǵar sulıw jırǵa, Sayra-sayra tilim meniń!
Jastan sózim kópke jetti,
Kórip tóbem kókke jetti. Teńiz tuwlap, shayır etti, Shaǵılısıp kúnim meniń!
Áyne-áyne jaslıq shaǵım, Shalqı-shalqıytuǵın waǵım.
Miywa pitip pisken baǵım, Jarqıraǵan gúlim meniń!
El perzentten eter dáme, Xalıq tilegin biykar deme,
Shayırlıq — úlken mártebe, Kókke órler kewlim meniń!
Minnetdarman xalqım ushın,
Juwıtpayman sózdiń pushın. Shayırlıqtıń sınap kúshin, Artsın kúsh jigerim meniń!
Dizil sózlerim juldızday,
Jıltıldap tursın qundızday. Sóz sallansın sulıw qızday, Súysin shadlı elim meniń!
Órle qıyal samolettay, Teńiz gezgen paroxodtay,
Elektrden shıqqan ottay, Jarqırasın kewlim meniń!
Kirip aqıl ordasına,
Erdim ilim joldasıma,
225
Júzip bilim dáryasına,
Kórgish boldı kózim meniń!
Áy, shayırlıq kórset óner,
Sózdiń bárhá gáwharın ter. Ǵáziyneni dóretip ber,
Solay eter gezim meniń!
Súwretleyin húr Watandı,
Táripleyin nur zamandı, Dóretkish jańa adamdı, Aytsam tasar sózim meniń!
1950-jıl
226
ALAQAN
Dúnya múlki alaqannan taraǵan,
Tábiyattıń sıylıǵınan basqası.
Antalasıp merekedey jıynalıp,
Mıń san tema terbetpekte qıyaldı.
Bir túyinge bas jip taqpay qıynalıp,
Jatıp qaldım jawıp taslap sıyamdı.
Jatsam da men, uyqı bermey shayqalıp,
Oy tolqını túrtkileydi janımdı. Kóz aldımnan ótip atır jay xalıq,
«Shayır bolsań ayanba» — dep barıńdı.
Nebir jaysań sháhárler bar shawqımlı,
Aralasań, bir-birinen zıyada.
Dárya menen teńiz de bar tolqınlı,
Asqar biyik tawlar da kóp dúnyada.
Mánzil de joq ayaq izi jetpegen,
Adam bardı qıyal jetpes aspanǵa.
Tema da joq shayır táriyp etpegen,
Bári kirgen qosıq penen dástanǵa.
Qaytalasań, bir muzıka burınǵı,
Shertiw kerek sheberlerden asırıp.
Jaman jazsań kim oqıydı jırıńdı,
Sandıǵıńa saqlamasań jasırıp.
Sandıq ushın jazbas shayır, biraqta,
Pánt jegisi kelmes heshkim kárinen.
Sheshen sózi sińiw kerek qulaqqa,
Orın alıp mıńsan júrek tórinen.
Ańız tapsam, Shaxrizada aytqanday,
Arsınbastan bolar edim masaqshı.
Jeter jerden jazar tema bayqalmay,
Bolıp turman qus tappaǵan duzaqshı.
227
«Bir jurnalist tema tappay júripti,
Ó zin-ózi darǵa asqan aqırı» —
Dep Chexovtıń kitabına kiripti,
Q álemkeshtiń shontıq oylı paqırı. —
Oylap kórsem, bári pikir talası,
Talay gápti esitip júr qulaǵım.
Shının aytsam, ómirdiń hár salası,
Berer saǵan poeziya bulaǵın.
Hesh payda joq kózsiz qurǵan duzaqtan,
Alaqanım dastawlı tur basımda.
Naǵız shayır izlemey aq uzaqtan,
Túrli tema kútip turar qasında.
Ilim-bilim alaqannan taraǵan,
Adam biylep aspan-jerdiń arasın.
Quw párinen jumsaq mınaw alaqan,
Kim bilmese, serleńkirep qarasın.
Jer joldası párwaz etip ótse de,
Súysingennen qol shappatlap qalaman.
Adam aspan álemine jetse de,
Túp tiykarǵı káramatı — alaqan.
Qastın tikse, asqar tawdı jıǵadı,
Jumıp qalsań — zalımlıqqa judırıq.
Muzjarǵıshta alaqannan shıǵadı,
Júrgen anaw muz dúnyasın qıdırıp.
Qulpı dónip baǵlar óser sahradan,
Órilmekte biyik jaylar paqsası.
Dúnya múlki alaqannan taraǵan,
Tábiyattıń sıylıǵınan basqası.
Nárestege alaqanın qaqpasa,
Ana bayǵus uyqılatalmas balasın.
Shayır doslar izlep tema tappasa, Aldı menen alaqanǵa qarasın!
1965jıl.
228
KÓRKEM SÓZ BIR QUS EDI...
Kórkem sóz bir qus edi, Q olǵa qashan túsedi, — Dep otırdım oylanıp,
Q álem uslap oylanıp.
Unatpadım sózimdi,
Uyqı bastı kózimdi.
Qálem qaldı qayrılıp, Qalıppan sózden ayırılıp ...
229
SHABÍT
Qayda kettiń, káramatlı shayırlıq,
Dım súykimli joldas ediń jasımnan.
Kelshi shabıt óz ornıńa qayırılıp,
Ne sebepten alısladıń qasımnan!?
Seniń ushın meniń kewlim ashıqdur,
Saǵınaman kózlerime jas alıp.
Sen ketkensoń erinsheklik basıp tur,
Sen bar bolsań, yoshlanaman jasarıp.
Bas iyemen hámirińe baǵınıp,
Úlken kúshseń quwat bergen tazadan.
Sen bar jerde altın bulaq aǵılıp, Aǵıl-tegil dárya bolıp tasaman.
Sen bolmasań ilineri tek masaq,
Taqır jerden shópshek etip teremen. Sen bar bolsań tozbaytuǵın zat jasap, El-jurtıma sawǵa etip beremen.
1980-jıl.
230