Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip

Qashan miyi dúzelgenshe, Jazdırıwǵa bolmas qoldan.

Buǵan Mátjan ashıwlandı:

— Qoyaǵoyıń qıstaǵandı.

Táltekletip ne qılasız, Úshewińiz bir pyandı?

Sırı málim maǵan burın,

Házir kórip tursız túrin. Abırayı tógilipti,

Kiyimleri ırım-jırım. —

Á ketemen! — dep qoymadı,

Milicionerler sıyladı. «Mátjan abıraylı adam ǵoy,

Alıp ketsin» dep oyladı.

Sóytip, olar taslap ketti,

Pyandı bul baslap ketti. Sózi ótimli Mátjannıń, Júregi hallaslap ketti...

Súyeńkirep, qoltıqlatıp,

Júrdi Mátjan adım atıp. Bir waqta pyan Mátjandı, Sabay berdi partıldatıp.

— Julqılama, atıp adım, Jańa zorǵa qamalmadım.

Abıraymdı tógip zańǵar, Miliciyaǵa jamanladıń! —

Dedi pyan buwnap aldı, Tapır-tupır bola qaldı.

Janǵa qattı batqannan soń, Mátjan paqır way-way saldı.

Qashpaq bolıp tirteklesti, Biraq, pyan aldın kesti,

211

Sóytip júrip ekewi de,

Bir shuqırǵa awnap tústi.

Turıp pyan jáne tepti,

Mátjan mıqlap kórdi dákki.

Bir hayaldıń dawısınan,

Esitti bul mınaw gápti:

— Eki pyan quday atıp,

Tóbelesip atır jatıp. Ekewin de miliciyaǵa,

Qamatayıq tapırlatıp, —

Dep ol hayal shawqım saldı,

Adamlar jıynalıp qaldı.

Milicioner qayta kelip,

Mátjandı qutqarıp aldı.

Ústi-bası áywan-jáywan,

— Bul báleni taptım qaydan?! —

Dedi Mátjan eńk-eńk etip,

Beti-awızı shiyedey qan.

Túrgeldi, biraz dem alıp,

Pyan irkildi qamalıp.

Gey aqımaqtı sıylasań da, Izlegeni tek jamanlıq.

1955-jıl.

212

ALLAMURAT ÁLPAYÍM

—Allamurat álpayım,

—Ózi basshı iske qayım —

Dewshi edi joldasları,

Sırttan maqtap kórgen sayın.

Qalay maqtamasın onı, Ashıwlanbas, qızbas jonı,

Ashıq minez, kishi peyil, Tek «kishilew» xızmet ornı.

Isine de jaman emes,

Hesh maqtanǵan adam emes.

Qıyınıraq máselede —

Doslarınan alar keńes.

Bul minezi payda etti,

Úlkenlew xızmetke ótti. —

Zor stolǵa iye bolıp,

Shalqayıp otıra ketti.

Al, endi sol waqtan baslap,

Minez ózgerdi, ǵoddaslap. Túnerip shırrıya qaldı, Jurttan ózin biyik uslap.

Kim min aytsa izin qazdı,

«Qopal ...» dep prikazǵa jazdı.

Ózine jaqın dos etti,

Gil jaramsaq-jaǵımpazdı.

Almadı kópten keńesti,

Máseleni jalǵız sheshti.

Aqıl aytqan doslarınıń,

Digirlep qulaǵın testi.

Sál nárseden qıytıq tawıp,

— Bilmeyseń, dep jala jawıp.

213

Hárkimge bir dápiniwshi,

Boldı naǵız baqırawıq.

Qarawında neshe adam,

Bunıńsha birazı — «nadan».

Oylap júrdi «ózim ǵoy, dep, —

Artıq túwılǵan anadan».

Kópke júdá zıqı ótti,

Birazlardı ermek etti.

Bir waqta otırǵan stol,

Qápelimde óńkip ketti!

Bosanǵan soń úsh ay islep,

— Waq, isleppen ersi is, dep. Juwasıp push bolıp qaldı, Ó kinip júr ernin tislep.

Jaramsaq dosların kórse,

Sálemin de almas berse. Qayta bunı sıqaq etip, Jamanlap júr hár bir jerde.

1955-jıl.

214

MAQTALÍW

Kútip aldı qonaqtı, Gúldáste berip qolına.

Uzatıp qaldı qonaqtı, Jaqsılıq tilep jolına.

Kózinshe qansha maqtadı, «Ayrıqsha tuwǵan dana» dep,

Ketkennen keyin jaqpadı, «Aqmaqlıǵın qara» — dep.

Berip túrli tamaqtı, Sıylawdan árman qalǵan joq.

Ketken soń sókti qonaqtı, Jaqsı ataq alǵan joq.

Hámeliń barda maqtalıp,

Kúnshillik jaǵı taǵı bar. Bárin de biler haq xalıq,

Qulasań, jala jabılar.

215

BASPASÓZDIŃ BIR DÓKEYINE

«Bóri qoydı alqımlasa hár jayda,

Shopanınıń miynetinen ne payda!»

Nawayı.

Kúni-túni qabaq qatıp,

Bárjay ettim xalıq isin.

Sermep jiber, jawqıldatıp! —

Tastı keser «podpisiń».

Geroylarım antalasıp,

Kúlsem, geyde jıladım.

Uyqı menen jantalasıp,

Polat boldı shıdamım.

Gezleskendey jawız benen,

Júregiń hesh iymegen.

Buyırasań awız benen,

Men isleymen miy menen.

Hár qatarda gúmis kiygen,

Jaslıǵımnıń bar janı.

Hár bir sózim bolsın deymen

Júregimniń marjanı.

Júz qubartıp, sharshap-talıp,

Betke ájim-daq tústi.

Tas tóbemnen qıraw shalıp,

Shashqa tańba aq tústi.

Sonda da bul — zor tamasha,

Jazdırmadı duwası.

Shayırım, dep jurt sanasa,

Miynetimniń gúwası.

216

Stolıńdı janday súyip, Qádirleymen ornıńdı. Qabaǵıńdı tastay túyip,

Jıyırmasań murnıńdı.

Keleǵoysam túsip isim,

Tergewshidey tergediń. Júregimniń óndirisin, Topan shelli kórmediń.

Kóp shalqaydıń ırasında,

Ákeń soqqan tórińdey.

Barǵan adam turar sında,

Jańa túsken kelindey.

Dım jalıqtım kele-kele,

Tap qulıńday bas iyip. Bir qosıqqa on qátere, Turıp aldıń qaqshıyıp.

Bılay tursın oqıw, sıylaw,

Kóz salmadıń miynetke. Tar mineziń jandı qıynaw, Basqalardı úyretpe!

Birdem jerden qısıp aldıń,

Jabısqaq qurt, kenedey. Izime de túsip aldıń,

«Kózi qızıl báledey».

Suw sınaptay qáwpek sózdi,

Jańbır ettiń sırtımnan. Boldıń sonsha alakózli, Kúlip júrip murtıńnan.

217

Sonsha baqqan soǵımımdı,

Miymanımnan jasırdıń. Men baspasam solıǵımdı, Alshı tústi asıǵıń.

Endiń talay neshe túrge,

Josparıńnan bilemen. Tásilińdi, júrgen birge, Doslarıńnan bilemen.

Kópshilikti shóptey kórdiń,

Bunıń da bar astarı.

Bir basshını kóptey kórdiń,

Mensinbediń basqanı.

Kórdim talay shataǵıńdı,

Jumsarmadıń dım haslan. Shıqqanda da kitabımdı,

«Brak» ettiń bilqastan.

Asqınladıń bara-bara,

Kóziń jerdi kórmesten.

Úmitlendiń júzi qara,

Billá, para bermespen.

Miynet ushın jan awırtpay,

Duzaq qurdıń aqshaǵa. Máyek basqan qurıq tawıqtay,

Qulash jaydıń baspaǵa.

Mańlayıńnan teriń aqpay,

Ebin tawıp bayıdıń. Shalǵayıńnan heshkim qaqpay,

Qırdan júrdi qayıǵıń.

Berdi elim zor ataǵın,

Írayımdı jıqpadı.

Sen tárepten bir kitabım,

Táwir bolıp shıqpadı.

218

Jamanlıǵıń bolsa shıǵar,

Qap túbinde qalmasın.

Júregińdi túyrep tıǵar,

Sózde meniń almasım.

Zer qádirin zerger biler,

Baha bilmes olaqsań. Kóp otırma, adam kúler, Bul stolǵa qonaqsań.

Kóp maqalam kórdi jarıq, —

Dep maqtanıp qoqıyma. Gósh degeniń shiyki balıq, Adam tatıp, oqıy ma?!

Samqal sóziń baha kórmey, «Naborshik»ke atasań.

Alıp-satar sawdagerdey, Aldap kepek satasań.

«Kútá» menen «shekem»lerdiń,

Sinonimin aytıp ber.

Taqır jerden shópshek terdiń,

Shorqaqlıǵıń ayıpker.

Sózdi qısıp mıjıy bermey,

Bolmaspedi almassań?.

Berdaq tilin oqıp kórmey,

Kóp kúshengen «dilmashsań».

Kim talantsız aqsha tapsa,

Mensinbeydi shayırdı.

Qanǵa sińgen haram aqsha, Namısıńnan ayırdı.

Boldım deme sózge sheshen, Ǵawlap ósken talant kóp.

Q oraz bolıp shireneseń, Hámelińdi qanat dep.

219

«Naq qolıma tústi» deme, Sulaymannıń júzigi».

Házir qırdan júrse kemeń, Aldıńda bar «qızıǵı»!

Piter isti tartıp keri,

Haq janlardı qısarsań, Biraq, sen de bir kúnleri,

Úpelektey usharsań!

1966-jıl, 5-fevral.

220