Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip

ESKE ALÍW

Jarasıqlı gúl ediń,

Gúl ishinde hasılday...

Karshıǵaday túlediń,

Dónip turǵan jasılday.

Kóziń edi qaramıq,

Júziń qanlı, nurıń kóp.

Totı qustay taranıp,

Turar ediń kúlimlep.

Tasqan edi shayırlıq,

Seniń menen kórissem.

Kalǵanımda mayırılıp,

Medet bolǵan perishtem.

Erke búlbil men edim,

Sulıwlıqqa baǵındım.

Kelmes jaqqa jónediń,

Jan dilbarım, saǵındım.

Atap ediń er júrek,

Kóńil qostım jasımda.

Kelip turman eljirep,

Kábirińniń basında.

Sóylemeyseń, kúlmeyseń,

Kayda qızıq áńgime?

Kelgenimdi bilmeyseń,

Uyqıdasań máńgige.

Dúnyadaǵı qımbatlım,

Saǵan hesh kim jetpeydi,

Jaltıldaǵan sımbatıń,

Kóz aldımnan ketpeydi.

Kóp sarsıldım oylanıp, Ólim dárti ot eken.

Qábirińdi aynalıp, Ishten janıp ketemen.

1984-jıl, fevral

151

AQSHAMǴÍ OY

Jol jaǵalay átiraptı aynalıp,

Olay-bulay gezip óttim kósheni.

Túnniń ishi, alaǵat bult, ay jarıq,

Betti jelpip, salqın samal esedi.

Jas urpaqlar oynasıp júr shapqılap,

Ǵawqıldasıp óte berdi qasımnan. Dálkekleser onnan-munnan gáp qurap, Shaqqanlıqtı bir-birinen asırǵan.

Men de bir gez sharshamastay jas edim, Ó sip edim tálim alıp atadan.

Házir uyam — dastıq penen tósegim, Kóbinese sulıq bolıp jataman.

Búgin mine, jalǵız júrip jalıqtım,

Meniń ushın kórinbedi tamasha. Ayaǵıda semdi endi xalıqtıń,

Úyge kelip otırıppan ońasha.

Mennen bólek óz aldına turadı,

Kelin-kepshik, balalardıń bólmesi. Ǵawqıldasıp olar shadlıq quradı, Jámlenisip qatar-qurbı hámmesi.

Óz bólmemde mennen basqa adam joq, Túrli oylar qaplap tınım bermeydi.

Táǵdirimniń tádbiyrine shamam joq, Ketken bende endi qaytıp kelmeydi.

Ashshı menen dushshılardı tatqanman, Quwantpaydı táǵdir qayta jasartıp.

Jalǵız júrip qayǵı-hásiret tartqannan, Tınısh jatsam, uyqıdaǵı tús artıq.

1985-jıl.

152

ATLAR

Atlar túnde enip shıqtı túsime...

xxx

Báriniń negizi— ushqır arǵımaq.

xxx

Qas júyriktiń tulpar degen atı bar!..

xxx

At dúbirin esitpekte qulaǵım.

Kuzovına at tiyelgen mashina,

Jol boyında gidirmekte, qarańlar! —

Degennen soń men de bardım qasına,

Ayanıshta ǵawırlastı adamlar.

Biri biye, birewleri tay shıǵar,

Dep qaradım jániwarlar kórkine.

Anaw biri qayshı qulaq bayshubar,

Zıtqır edi jibergende erkine!..

Mınaw biri qayshı qulaq kók dónen,

Góruǵlınıń ǵıyratına usattım.

Sarı ǵunan úsh jasına jetpegen,

Qurıǵına ilinipti duzaqtıń.

Anaw márt Qoblannıń torı tayınday,

Aytóbelli mańlayında qasqası.

Talpınıp kiyiktiń quralayınday,

Móldir kózler jaltıldap tur xoshlasıp.

Báriniń negizi — ushqır arǵımaq,

Ozıp shıqqan talay-talay aylawdan.

Qıyın emes mashinadan ǵarǵımaq,

Átteń ǵana ayaqları baylanǵan!

Attı qansha qádirlegen qarakeń ...

Anaw bir, jılqınıń aq boz reńi. Túrli-túrli jaysańları bar eken,

Áne, Nurlıbaydıń bala gúreńi!1

1 «Bala gúreń» — Nurlıbay shayırdıń shıǵarması.

153

Aq baslı er, qos siynebent taǵınıp,

Márt jigitler otırǵanda ústinde, Esken jeldey keter edi aǵılıp, Aylıq joldı asıp túsip úsh kúnde.

Qızlar minip bógenekli arbaǵa, Gúmis yańlı sıńqıldasıp kúlisken.

Birewler mingesip sámen jorǵaǵa, Haytta, toyda sayran etip júrisken.

Qas júyriktiń tulpar degen atı bar, Merekede úlken toptı ayırǵan. Júyrik minip jaw qaytarǵan batırlar,

Dástanların kóp oqıǵan shayırman.

Dawıl turıp, bult jańbırın aqtardı...

Mashinası júrip ketti selkildep. Kóp jawrattı kuzovtaǵı atlardı, Jal quyrıqlar dirildedi jelkildep.

Baǵıp minseń, gózler edi Qırımdı,

Bul átirapta qızıqqanday adam joq. Et kombinat diywalına burıldı, Mashinanı qaytarıwǵa shamam joq.

Atlar túnde enip shıqtı túsime...

Birewleri tawdan-tawǵa sekirgen. Birewleri jalbarınıp kisige, Kisnegeni esitildi «efirden».

Birewleri qashqan eken bosanıp,

Ushıp barıp ay tósine qonıptı.

At baqqıshın sudqa bergen Nısanov, Jábirgóyi prokurorǵa jolıqtı.

154

At dúbirin esitpekte qulaǵım,

Bayshubarlar ozıp kelgen bayraqtan.

Uyqısırap krovattan quladım,

Muńlı qıyal jıǵırdandı qaynatqan.

Babalarım qanat etti atlardı,

El qorǵawda alıp berdi jeńisin, Mıń-mıń jıllar mártlik xızmet atqardı, Búgin, mine, azıq boldı el ushın...

1990-jıl.

155

ÍRZALASÍW SÓZI

Eń sońǵı recept qaǵazına jazılǵan qosıq

Ómir degen janıp turǵan qızıl shoq.

xxx

Kim bolsa da tússe ájel qaqpanı,

Janǵa járdem bermes olja tapqanı

xxx

Bul dúnyanı kórip boldıń degen sóz, «Qılt» ettirip tabıt betin japqanı...

xxx

Bul dúnyada mıń jasaǵan adam joq,

Jerlep ketip, el umıtsa, sol jaman.

Qartaymaytın, ólmeytuǵın adam joq,

Ómir degen janıp turǵan qızıl shoq.

Bir sóngen soń sirá qaytıp janbaydı,

Janadı dep bolıp júrmeń kewil toq...

Kim bolsa da tússe ájel qaqpanı,

Janǵa járdem bermes olja tapqanı, Bul dúnyanı kórip boldıń degen sóz,

«Qılt» ettirip tabıt betin japqanı.

Wáliylik joq keleshekti boljaǵan, Ármansızban baxıt degen oljadan.

Bul dúnyada mıń jasaǵan adam joq, Jerlep ketip, el umıtsa, sol jaman.

1990-jıl, 2-aprel.

156

Qız-jawandı maqtamaǵan shayır joq,

Sazǵa qosqan jıraw menen baqsılar.

Hayal erdiń, er hayaldıń júregin,

Tartıp turar magnit penen temirdey.

Uzaq balalıqqa ketti qıyalım,

Jaslıǵımdı eske saldı shırayıń.

Eń dáslepki sezimlerdiń selteńi,

Qatar etip qarılmaǵan ılayım...

Muhabbattıń kúyiginen awırsań,

Shıǵar edim saǵan dári shóp bolıp...

158

159

Tanıdım sol qız ekenin,

Jaǵaǵa qoyıp shekerin. Sháwgim menen suw quydı. Sezip turman keterin.

Belgisi jaslıq qırsıqtıń —

Suw astında tunshıqtım, Súńgip ótip ar jaqqa,

Qız qasınan bir shıqtım!

Shorshıp túsip silkindi...

Órre turıp irkildi.

Qolındaǵı sháńgili, Qoldan ushıp, bir kúldi.

Bayqamay payda-zıyanın,

Oynaw edi qıyalım. Sháńgil ıǵıp ketken soń,

Ózim zárre uyaldım.

Sóz kelmewdi máp kórdim,

Sháńgilge qaray táp berdim.

Ó rge júzip haplıǵıp, Q olına qayta áperdim.

Júregim soqtı dúrsildep,

—Oyınıń seniń qursın, — dep, Kózin maǵan qadadı:

—Raxmet saǵan, qırshın, — dep.

Sońınan oǵan tanıstım, — Q asında úyi jaǵıstıń,

Ǵaz maqpal taqıya basında,

Párindey dóngen tawıstıń.

Oqıwshı edim sol shaqta,

Bir kúni barsam awlaqta, Solǵınlaw otır sallanıp,

— Keliń, — dep kúldi biraq ta.

160