Tilewbergen Jumamuratov - Aralga keldim oralip
.pdfTurmısımda nebir kúnler gezlesti,
Ómirimniń yarımına bergisiz.
Yadımda tur, men bayaǵı jetimmen, Jetimlerden talay jaysań jetilgen.
Bul zamanda súyiwshi kóp balanı, Anasınday shorpıldatıp betinen.
Jurtım meni shayır dese, shayırman,
Ne dese de pármanına qayılman. Bawırmanım mektep penen internat, Jetimlerdi jetimlikten ayırǵan.
El súymese meniń jayım tórmedi,
Biyik baxıt qıran qustay órledi.
Bir ármanım — mártebemnin asqanın, Atam menen anam ǵárip kórmedi.
Alǵısım kóp doslarıma, xalıqqa.
Hesh kim sirá názerden tıs qalıp pa?! Tiri túwe, batıl bolǵan Berdaqtı, Biziń zaman alıp shıqtı jarıqqa.
Júregimniń túpkirinen shıǵarǵan,
Mápi ushın jaratılsa shıǵarmam.
El alǵısı — meniń ushqır qanatım, — Ele talay sharıqlawǵa shıǵarman.
Quwdıń kórki — kók shalǵınlı kól menen, Erdiń kórki adam menen, el menen.
Duzın tolıq aqlamadım jurtımnıń, Ele talay qarızım kóp bermegen.
Qushaǵında oy-órisim keńeygen, El miyrimin jan anama teńeymen.
Jurt shadlıǵı jalǵanıssın júrekke, Jalǵız ózim júz jasayın demeymen.
Men mıń jasap qalǵanda da qatardan,
Bul dúnyanıń ne lázzetin tatarman?
131
Zamanlastıń hámmesinen ayrılsam,
Tap ózim-aq, górge barıp jatarman!
Men jasasam doslar menen jasayın,
Bala-shaǵa, qostar menen jasayın,
Úlken-kishi, qatar-qurbı, zamanlas, Qartlar menen, jaslar menen jasayın.
Eliw jasta sharshadım ba, taldım ba? Bir júz jıllıq ómiri bar taldıń da!
Jaslıǵımnıń sarqındısı ketken joq, Ele talay dúbirim bar aldımda!..
1966-jıl.
132
ÓMIR JÍRÍ
Kúnler ótti júregimdi suwlatqan, Kúnler ótti qayǵı uwın qurǵatqan.
Júrip ótken jollarıma qarasam, Teńiz yańlı tolqınlanıp suw jatqan.
Esitkende jırawlardıń termesin,
Sayratadı qayǵı-muńnıń pernesin. Babalardıń bastan keshken muń-zarın, Endi qaytıp urpaqlarım kórmesin.
Kóp júzsem de ómir degen kemede,
Hesh haqım joq ǵarrı boldım demege. Baxıt penen oynap-kúlip, shadlıqta, Shıǵıp turman alpıs degen tóbege.
Qırıqtan ótseń ómir jolı tez eken, Házir mine, oylanaman, sezemen.
Ulıqlardıń «uzaq jasa!» — degeni,
«Ǵarrılıqqa jetis» — degen sóz eken.
Jaslıǵımda kem bolmadım kórikten,
Talaylardıń júrek-bawırın eritken. Bara-bara sulıwlıqtıń boyawın,
Qızım menen ullarıma berippen.
Dúnyada kim máńgilikke jasaydı,
Ómir seni shalqıtadı, tusaydı.
Birew kelip, birew ketip atırǵan,
Xojeliniń bazarına usaydı.
Waqıt óter júyrik attay shabısıp,
Báhár keler, qıs ómirin tawısıp. Hár bir kúnniń, hár saattıń ornı bar,
Ómir ushın hesh bir kún joq awısıq.
Adam bolsań, jámiyetke derekseń.
Qosılmasań tamırı joq terekseń.
133
Oylamasań tek ózińnen basqanı,
Aytshı, qáne, sen kimlerge kerekseń?!
Ómirdiń de bolar máwsim-máháli, Jarqın jaslıq — gúl ómirdiń báhári.
Báhárinde tayarlansań gúzine, Múdirtpeydi ǵarrılıqtıń qáhári.
Qıyallardan qıyal tuwar shaqalap.
Eli-jurtım xızmetimdi bahalap.
Quwatıma quwat qosıp kelmekte,
Qarshıǵaday gúrildesken shapalaq.
Órmeledim, mindim biyik asqardı, Kewlim biraq qartaymadı, jas bardı..
Baxıt penen oynap-kúlip kelemen, Men ózime qurdas etip jaslardı.
Bul ne ózi, órkenlew me, ósken be? —
Baratırman jetpis penen seksenge.
Tilewbergen eki qayta tuwılmas,
Jerdi súrip, tuqım sewip ekseń de.
Shayır sanap baylıq bermes qapshıqtan,
Qálem degen stanoktan ot shıqqan.
Júregimniń túpkirinde zavod bar, —
Uzaǵına tozbaytuǵın zat shıqqan.
Miywe berdi shabıtımnıń jemisi,
Naǵız shıńǵa shıqqan gezim eń usı.
Baxıt penen taǵı qırıq jıl jasasam,
Bolmas edi bir qábirdiń kemisi.
Qalmasam men bir jerimnen mayırılıp,
Qalmasam men es-aqıldan ayırılıp,
Watanımnıń, el-xalqımnıń mápi dep,
Júregimde qaynap jatır shayırlıq.
1975-jıl.
134
ANA
Áy ana, bilemen tilegimdeseń,
Sen meniń mudamı júregimdeseń. Q anday kóretuǵın bolsań sen meni,
Men de tap janımday kóremen seni.
Sennen qımbat ne bar maǵan dúnyada, Sen bolmasań kelmek qayda dúnyaǵa! Balalıq dáwirimdi eske alayın,
Ótken ómirimdi oylap qarayın: Bóbek boldım, bala boldım, er jettim.
Adam etip seniń óziń dórettiń.
Tuwǵan soń qırıq kúnnen shaqaqlap kúldim,
Men kúlsem, súysindiń, masayrap júrdiń. Jılasam jubattıń, kórseń quwandıń, Appaq sútlerińnen emdim de qandım. Erkelep turǵanda qushaqtı ashtıń,
Juwırıp barǵanda, bawırıńa bastıń.
Qansha qıyqańshılıq etsem, shıdadıń,
— Aspandaǵı aydı bey! — dep jıladım. Pal berseń «sút ber!» — dep qıńırlıq ettim,
Sút berseń, «pal ber!» — dep tabaqtı tóktim. Neshe tártipsizlik isti ettim men, Ayıpsınbay, kewilime jettiń sen.
Bárin húrmet penen yadqa alaman, Oylaǵanda uyalıp ta qalaman. Ullı-kishi, aǵa, qarındas, inim, Bárińde de boldı meniń minezim. Hámmesiniń erkeligin keshirdiń,
Álpeshlediń, mápelediń, ósirdiń. Íssıdan, suwıqtan bizdi saqladıń,
Analıqtı húrmet penen aqladıń.
Ómirińniń neshe-neshe jılların, Pidá ettiń, er jetsin, dep ballarım.
Jaslıǵımda sonday tárbiya ettiń, Mine, búgin adam bolıp er jettim. Isińdi umıtsam, insan emespen,
Tutarman hámirińdi, bolmas demespen. Endi seniń shın kewlińe jeteyin, Hadal júrek penen xızmet eteyin.
135
Janım pidá hár bir aytqan sózińe,
«Bawırım» degen sóziń quwat ózime.
Eger, erkeleseń, men de shıdayın,
Jalıqtım dep, hesh etpeymen uwayım. Sáhár turıp, pal ber, deseń, bereyin,
Qayda jumsasań da barıp keleyin. Eger, tap deseń de qoyannıń sútin,
Sózińdi qaytarmas hadal perzentiń.
Ákelip ber deseń de qulannıń mayın, Seniń ushın ol da boladı tayın.
Tereń teńizlerden tap deseń balıq, Ketermen, aqırı kelermen alıp.
Otqa jumsasań da onnan qaytpayman,
Q ullası, men seni hesh muńaytpayman.
Meniń ıqtıyarım seniń qolıńda, Ó lsem de ırzaman, seniń jolıńda.
Mehribanım anam, júregim, janım,
Anamday qádirdan ullı Watanım!
1939-jıl.
136
MÍS QUMAN
Kórip turman ómirli,
Mıs quman da adamnan...
Omırawı búrkit tósindey, Aybatlı maǵan mıs quman.
Ákemniń naǵız ózindey, Aybınaman sustınan.
Sır ańlatqan sezimge,
Káramat bar, — dep turman.
Ákemniń jigit gezinde, Mıskerge babam soqtırǵan.
Jalǵız ulı er jetken, Atanıń niyet, ıshqınan.
Kelinli bolıp perzentten, Baǵıshlanǵan mıs quman.
Úlkenniń islep degenin, Xojalıq bolıp múlk jıyǵan.
Ata menen eneniń,
Qollarına suw quyǵan.
Anam menen qurdastay,
Jasasqan birge úyinde.
Qolınıń ornın kir baspay, Jaltıldaǵan kúyinde.
Ákem jigit bolǵanda, Turpatın kórgen mıs quman.
Anam kelin bolǵanda, Sımbatın kórgen mıs quman.
Shadlanǵan perzent kórgende,
Bawırında ósip ananıń. Apıl-tapıl júrgende,
Qushaqlaǵan qumanım.
Atanıń múlki-dúnyası,
Hesh biri de qalmaǵan.
137
Saqlanǵan usı miyrası,
Qádirli dúnya-mal maǵan.
Babamnıń kórgen kózi dep,
Tazalatıp hár aydan,
Jan ákemniń ózi dep,
Diydarına qarayman.
Bolmasın nege ıqlasım,
Seksen bes jıl jasaǵan,
Anamnıń tutqan tutqasın,
Bawırıma basaman.
Neshsheler jerge kómildi,
Ayırıldım ata-anamnan. Kórip turman ómirli, Mıs quman da adamnan..
1971-jıl.
138
DUWTAR MENIŃ SHÍN JOLDASÍM
Duwtar meniń shın joldasım,
Sawsaqlap oyın haǵlatqan.
Ketip qattı ıqlasım,
Shadlı kewlimdi shaǵlatqan.
Tursa qıyal qırdan asıp,
Shayırlıǵım keter tasıp,
Jorǵa yańlı qına basıp,
Súrip alǵa ılǵallatqan.
Shıqsın búgin hárne barım,
Oyna-oyna sawsaqlarım, Duwtardaǵı eki tarım,
Seske ses qosıp jırlatqan.
1947-jıl, noyabr.
139
URPAQLARÍM — QANATÍM
Eger onı qıynasań,
Qıynaǵanıń ózimdi.
H H H
Urpaqlarım— qanatım,
Júregimniń tamǵası.—
H H H
Hár birewi quwatım, Ómirimniń jalǵası.
H H H
Bul dúnyaǵa qonaqsań,
Shalqıǵanıń bolmasa...
Urpaǵımdı sıylasań,
Sıylaǵanıń ózimdi.
Eger onı qıynasań,
Q ıynaǵanıń ózimdi.
Urpaqlarım — qanatım,
Júregimniń tamǵası. Hár birewi quwatım,
Ó mirimniń jalǵası.
Bul dúnyaǵa qonaqsań,
Shalqıǵanıń bolmasa,
Quwrap qalar daraqsań,
Sennen tuqım qalmasa.
140