Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Кекавмен (изд. и пер. Литаврина).doc
Скачиваний:
341
Добавлен:
22.02.2015
Размер:
4.14 Mб
Скачать

§ 74. О восстании в Фессалии (на основе мемуаров Никулицы Дельфина)636

Сын мой, если ты видишь, что еще не в состоянии воевать с поднявшими мятеж против василевса и нет у тебя возможности произвести посев или собрать урожай 637, встреться с мятежником, и пусть подвластные тебе люди признают638 его. Действуй против него, прибегая то к подаркам, то к уловкам, пиши обо всем василев-су — и добудешь себе спасение. Когда же василевс ответит тебе, выполняй, что бы он ни написал, и не погубишь ни крепости | василевса, ни войска639. Расскажу тебе о том, что перенес лариссянин Ни-кулица при блаженном василевсе Дуке мо. Василевс был к нему благосклонен и доверял его словам. Но однажды он сказал василев-су. «Благой государь мой, в Элладе должен вспыхнуть мятеж, и, если ты велишь, я расскажу тебе, как он может случиться». Но тот приказал ему помолчать. Никулица выжидал, так как тот повелел ему молчать из-за присутствовавших тогда людей М1, и на сей раз оставил разговор об этом. Затем, по прошествии многих дней, Никулица, придя к протосинкеллу Ы2 господину Георгию Коринфско-

, « j, ( ö «.(

í j ι tit пж| * к. т«

, ' ' , < Ì !' ' "t tt

? if·,

t s -t I Λί .f

fi' -. s '^*

l ,, - l l * ' ţ'f '· '

270

Советы и рассказы Кекавмена

О правилах поведения в случае мятежа...

271

θιον απερχόμενος ύπεμίμνησκεν αυτόν ϊνα εϊπη τφ βασιλεϊ και συν-τύχη αύτφ κατιδίαν περί της μελλούσης γενέσθαι ανταρσίας· ό δε παρεβίβαζεν αυτόν ήμέραν εξ ημέρας. Επί τριάκοντα ούν ημέρας κατατριβόμενος ενεκε ταύτης της υποθέσεως εν τη πόλει και μη

5 τυχών άποκρίσεως, άγανακτήσας ύπεχώρησεν. * Μάλλον δε έγένετο και αστήρ κομήτης τότε, ον ελεγον οι περί ταύτα δεινοί δοκον είναι· κακοποιόν δε αυτόν έ'φα(ο. 67)σκον. Ό δε τοιούτος ην μέγας, παρεμφερής δοκφ, àva(ji. 200 ο6.)ποδίζων καθεσπέραν ως ή σελήνη. Ην δε και φημιζόμενον τότε, ότι ό 'Ρουμπέρδος ό Φράγ-

10 γος εύτρεπίζεται έλθείν καθ' ημών. Και το μεν λυπηθείς, ότι ουκ ήθέλησεν αύτώ όμιλήσαι ό βασιλεύς, το δε φοβηθείς και δια τα έπιφημιζόμενα και δια την του τοιούτου αστέρος έπιφάνειαν, ύπεχώρησεν. Άπελθών ούν εις την οίκίαν αυτού εις Λάρισαν και μαθών άκριβέστερον περί της επιβουλής, εγραψεν προς τον βασιλέα

15 την τοιαύτην πασαν έπιβουλήν. Ό δε (πώς, ειπείν ουκ οϊδα) άπό-κρισιν ουκ έ'δωκεν αύτφ. Οϊ δε την τοιαύτην έπιβουλήν μελετώντες ουκ έτόλμησαν έκφάναι προς αυτόν το οίονοϋν. Αυτός δε μη δεξά-μενος άπόκρισιν από του μακαρίτου βασιλέως έλυπήθην. Βουλόμενος δε και κρατήσαι τους εξάρχοντας της πονηρός βουλής έλογίσατο

20 ούτως, ότι ει μεν κρατήσει αυτούς και ου τυφλώσει ουδέ αποκεφαλίσει τούτους αύτίκα, έξανάγκης έπαναστήναι αύτφ εχουσιν οί εταίροι αυτών (ήσαν γαρ ποιήσαντες συνωμοσίαν μετά των Βλάχων και των Τρικαλιτών) και ίσως και περιγένωνται αυτού και έκτρίψωσιν αυτόν ει δε και αντιστήναι αύτοϊς θελήσει και γένηται πόλεμος

25 μέσον аи(л. 201)τών και σφαγώσί τίνες ή και κρατήσας τινας και τυφλώσει αυτούς, πάντως έρεί αύτφ ό βασιλεύς· «Έμή εστίν ή χώρα και ουχί σή· και περί τούτων ύπέμνησάς με και άπαξ και δίς, και ει ήθελον, ήκουσα αν σου. Σύ δε πρόσταξιν έμήν μη έχων πώς έτόλμησας ή τυφλώσαι ή σφόξαι ανθρώπους ; 'Αλλά φθονήσας την

30 εύπραγίαν αυτών τούτο έποίησας». 'Ην γαρ ό μακαρίτης βασιλεύς συμπαθής εϊς ταύτα. Ταΰτα ούν λογισάμενος και ως ει τούτο ποιή-σοι, ουκ εις καλόν αύτφ γενήσεται ως παρά ποόσταξιν του βασι-

5 * ρογ' 6 διοκον ρκπ δοκόν, δίσκον ? Β-Ε 7 κακοποιών ρκπ κακοποιόν Β-Ε 8 παρενφερεϊς διώκων ρκπ παρεμφερής δοκφ, παρεμφερής δίσκψ ? Β-Ε παρεμφερής δισκφ Б-Р 9 ρουνπέρδος ρκπ 'Ρουμπέρδος Γ (ср. 186.19) 11 αυτών ρκπ αύτφ Β-Ε 18 έλυπήθην 1 л. ед. ч. вм. ожидаемого έλυπήθη 3 л. ед. ч. В-Е 22-23 βλάχων και των τρικαλίτων ρκπ Βλάχων καί των Τρικαλιτών Β-Ε 23 αύτώ ρκπ αυτού Β-Ε 25 αυτού ρκπ αυτών Β-Ε 26 αυτόν ρκπ αύτφ, προς αυτόν ? Β-Ε 27 ούχή συ ρκπ ούχ ή ση, ουχί ση ? Β-Ε, τούτον ρκπ τούτων Β-Ε 29-30 την εύπραγίαν ρκπ την εύπραγίαν, τρ εύπραγία ? Β-Ε 31 ει τούτο ποιήσοι ρκπ εϊ τούτο ποίηση ΧρΧ 32 αυτού ρκπ αύτφ Β-Ε

му ш, напомнил ему, чтобы он сказал василевсу и тот принял бы его наедине по поводу предстоящего восстания. Но тот откладывал встречу с ним со дня на день. Поэтому, проторчав ради этого дела в столице до тридцати дней и не получив ответа, он в раздражении уехал. Тогда же появилась хвостатая звезда, о которой понимающие в этом толк люди говорили, что это метеор вида «бревно» ш. Ее называли приносящей несчастье. Она была велика, [действительно] похожа на бревно и | всходила каждый вечер, как луна. Разнеслась тогда и молва, что Роберт645 Франк собирается напасть на нас. Опечаленный тем, что василевс не пожелал беседовать с ним, а также испуганный слухами и появлением этой звезды, Никулица уехал. Затем, вернувшись в свой дом в Ларисе и точнее разузнав о заговоре, он все о нем написал василевсу, но тот — не знаю почему — не ответил ему. Между тем замышлявшие упомянутый заговор ш не осмеливались открыть задуманное Никулице, который, не получив ответа от блаженного василевса, пребывал в печали. Мечтая о том, чтобы схватить предводителей коварного замысла, он, однако, рассуждал так: если он схватит их и тотчас не ослепит647 и не обезглавит, то сотоварищи (а они вступили в сговор с влахами648 и трикка-литами ^9) могут по необходимости восстать против него, может быть, одолеют его и уничтожат; если же он решится бороться с ними и меж ними случится битва, | то некоторые будут убиты, либо он, схватив, ослепит кое-кого из них. И все равно василевс скажет ему: «Моя страна, а не твоя! 65°. Ты напомнил мне о деле и раз и два, и, если бы я хотел, я бы тебя послушал. Как же ты осмелился, не имея моего приказа, ослеплять и убивать людей?651. Ты сделал это, завидуя их счастью!» Блаженный василевс вообще был охоч до этого. Итак, размышляя подобным образом, а именно, что если он так сделает, то не к добру для него случится это, как для человека, действовавшего без приказа василевса (мятежники, конечно, сожгут его

(.κ »ίι act*

.) V П j

,u - λι h£ 3

, ; \iL

272

Советы и рассказы Кекавмена

λέως ποιήσαντι (πάντως γαρ την τε οίκίαν αυτού έμπρήσουσιν οί άποστάται, τους δε δύο αυτού παΐδας και τους δύο αδελφούς αυτού, τον τε Θεόδωρον και τον Δημήτριον, αποσφάξουσιν και τας θυγατέρας αυτού, αυτόν δε εις την πάλιν εΐσά(ο. 68)ξαντες κακοπα-

5 θεΐν καταλείψουσιν και λιμφ διαφθαρήναι), διέμενεν εις την οίκίαν αυτού ως μηδέν γινώνσκων, καίπερ κατασκόπους είχεν πολλούς, δι' ων και έμάνθανεν την βουλήν αυτών, ήτις και ην ήδε. * Βουλήν γαρ έβουλεύοντο τοιαύτην περί αυτού, ότι· «Ει μεν θελήσωμεν χωρίς αυτού ποιήσαί τι, ου μη δυνηθώμεν πέρας δούναι (л. 201 об.) τη

10 βουλή ημών ει δε πάλιν θελήσωμεν αυτόν σφάξαι, και ούτως ουδέν άνύσαι δυνηθώμεν και κακοδιοικηθήναι εχομεν παρ' αυτού' ανθρώπους γαρ έχει και λαόν ίδιον, και το κάστρον και ή χώρα αύτφ πείθεται εις δ αν εϊπη. 'Αλλα ας άποκαλύψωμεν αύτφ τα δόξαντα ήμϊν». Ό δη και εποίησαν. Άποστείλαντες γαρ προς αυτόν τους

15 αρχηγούς αυτών, τον τε Ίωάννην αποπρωτοσπαθάριον τον Γρημια-νήτην και Γρηγόριον τον Βαμβακαν απεκάλυψαν αύτφ πάντα. Αυτός δε προσεποιήσατο πάντα άγνοεΐν και είπεν αύτοΐς, δτν «Πάντως εϊ τι ποιήσετε ύμείς, τούτο κάγώ». Το όλον δε έσπούδαζεν Ίνα αφ' ου συνέλθωσι πάντες, εί δυνηθείς, διαστρέψαι αυτούς. Εκείνοι δε εϊχον

20 το συναγωγών αυτών εις την αύ'ριον εις την οίκίαν Βεριβόου του Βλάχου. Έπεί δε έμήνυσαν ούτοι προς τους Βλάχους, отг «Και ό πρωτοσπαθάριος Νικουλιτζας ό Δέλφινας συνήλθε τη βουλή ημών» (πρωτοσπαθάριος γαρ ην το τότε), έχάρησαν μεγάλως καί ήβουλή-θησαν έλθεΐν πάντες προς αυτόν. Αυτός δε μη μελλήσας προέλαβεν

25 αυτούς καί άπήλθεν ένθα ήσαν συνηγμένοι. Οϊτινες καί (л. 202) ίδόντες αυτόν αφνω καταπηδήσαντες ύπήντησαν αύτφ πάντες δου-λοπρεπώς, αποβάντος δε αυτού του ίππου έδέξαντο καί εισήγαγαν αυτόν μέσον αυτών, λέγοντες αύτφ· «Ημείς σε ως πατέρα καί αύθέντην ε'χομεν και χωρίς σου ουδέν ήθελήσαμεν ποιήσαί τι* ουδέ

30 γαρ εστί δίκαιον. Καί έπεί ήλθες, είπε ήμϊν περί της βουλής ταύτης, τί εχομεν ποιήσαί». * Εκείνου δε είρηκότος προς αυτούς, ώς· «Ουκ αγαθόν τούτο εστίν προσκρούομεν γαρ πρώτον μετά του Θεού ποιοΰντες αυτόν έχθρόν, έπειτα μετά του βασιλέως, ος δη καί παρα-

0 правилах поведения в случае мятежа..

273

дом, двух его сыновей и двух братьев, Феодора и Димитрия652, убьют, как и его дочерей, а его самого, введя в город, оставят на муки и гибель от голода)653, Никулина оставался в своем доме, как будто ни о чем не ведая, хотя у него было много лазутчиков, через которых он узнавал об их замыслах. А они были таковы. Конечно, мятежники приняли и о самом Никулице такое решение: «Если мы пожелаем сделать что-нибудь без него, мы не сможем довести | наш план до конца; если же, с другой стороны, мы захотим его убить, то и тогда не сумеем ничего достигнуть654, да и пострадать от него можем, ибо он имеет людей и собственное войско К5, а крепость ^6 и область657 повинуются ему во всем, что бы он ни сказал. Давайте, напротив, откроем ему наш замысел». Так они и сделали. Послав к нему своих предводителей, апопротоапафария ю8 Иоанна Гримиа-нита и Григория Вамваку ^9, они открыли ему все. Никулина притворился, что ничего не знает, и сказал им: «Конечно, что вы сделаете, то и я» ^0. А вообще-то он старался по возможности отвратить их от того, на чем они все œi сошлись. А они назначили назавтра свое совещание в доме Веривоя œ2 Влаха ^3. Когда они объявили влахам: «Протоспафарий Никулица Дельфин 664 также примкнул к нашему замыслу» (он был тогда протоспафарием), все были очень обрадованы и хотели идти к нему. Но Никулица, не желая этого, опередил их и сам прибыл туда, где находились совещавшиеся. Когда они | внезапно увидели Никулицу, то вскочили и раболепно встретили его, а когда он спешился, те приветствовали его и, окружив, говорили ему: «Ты наш отец и повелитель ^5. Без тебя мы не хотим ничего делать, потому что это нечестно ^6. Так как ты явился, то скажи нам об этом замысле — что мы должны делать?». Никулица ответил им. «Нехорошо все это. Прежде всего мы станем перечить Богу, сделав его своим врагом, а затем — василевсу, который,

2 представляется излишним слово οί άποστάται Б-Р 7 * ροδ' 15 άπόπρωτοσπαθάριον ркп άποπρωτοσπαθάριον B-Ε 16 τον αμβακάν, затем исправлено, τον ραμβακάν ркп τον Βαμβακαν Β-Ε 22 δέλφινας ркп Δέλφινας Β-Ε 23 μεγάλως· ö ρκπ μεγάλως[· δ] ? Β-Ε 24 αυτήν ρκπ αυτόν Β-Ε 28 ημείς ρκπ Ημείς σε Β-Ε 30 ύμΐν ρκπ ήμϊν Β-Ε 31 * ροε'

ą ι λ"

A lt

.Α 1

274

Советы и рассказы Кекавмена

κινήσαι έχει έθνη πολλά καθ' ημών και έξαλείψαι ημάς. 'Αλλα και Ιούνιος μην ήδη εστί, και πώς εχομεν θερίσαι γενομένης ταραχής ;» Είπόντος δε και προς τους Βλάχους- «Που εΐσί τα κτήνη υμών και αϊ γυναίκες νυν ;» Αυτοί είπον «Εις τα όρη Βουλγαρίας». Ούτως 5 (с. 69) γαρ εχουσι τύπον, ϊνα τα των Βλάχων κτήνη και αϊ φαμιλίαι αυτών είσίν από Άπριλλίου μηνός έως Σεπτεμβρίου μηνός εν ύψηλοίς ορεσι και ψυχροτάτοις τόποις. «Και αρά γε, εϊπεν, ου μη διαρπάσωσι ταύτα οί έκεΐσε οντες, όσοι δηλονότι εις μέρος είσί του βασιλέως ;» Και οί μεν Βλάχοι άκούσαντες τούτων έπείσθησαν

10 τοις λόγοις αυτού (л. 202 об.) και εϊπον, ότι. «Ημείς από της βουλής ταύτης ουκ έξερχόμεθα και άποδεχόμεθα τούτο». "Ομως κατέλιπαν πάντα και άνεκλίθησαν του άριστήσαι. Έγερθέντων δε αυτών από του αρίστου και άναπαυθέντων, εν μεσημβρία ήλθον πάλιν προς αυτόν πάντες όμοΰ, οϊ τε Βλάχοι και οί Βούλγαροι,

15 άνατραπέντες παρά των Λαρισαίων. * Οί γαρ Λαρισαίοι οί συγκαστ-ρϊται αυτού είπαν προς αυτούς, οτι. «Αυτή ή βουλή από του νυν ου κρύπτεται, μάλλον δε, ότι και δύο υιοί αύτοϋ είσίν εν τη πόλει, ö τε Γρήγορος και ό Παγκράτις, και πάντως εμποδίζει ημάς ϊνα μαθών τούτο ό βασιλεύς κράτηση ημάς». Τούτοις ούν πεισθέντες

20 τοις λόγοις λέγουσιν αύτώ, ότι· «Πάντα όσα αν λέγης καλά είσι λίαν, πλην ου συμφέρει ήμίν καταλιπείν τούτο». Αυτοί συνδραμόντες πάντες και κρατήσαντες αυτόν είπον «Σέ εχομεν από της σήμερον κεφαλήν και αύθέντην και σε προκρίνομεν εν τη παρούση αποστασία δπως προστάσσης ήμίν τί όφείλομεν ποιήσαι». *Αύτός δε άπε-

25 κρούσατο αυτούς καί άπαξ και δις και πολλάκις, ως την είρήνην ασπαζόμενος. Είτα έλθόντες τινές των φίλων αύτοϋ έξομνύμενοι αύτφ εις τον Θεόν λέγουσιν, (л. 203) ώς· «Ει μη συνέλθης τη βουλή αυτών, αποθνήσκεις από των χειρών αυτών». "Οθεν και μη βουλόμενος γέγονα αύτοϊς κεφαλή, και βουλόμενος θηρεΰσαι έθηρά-

30 θην. "Ομως άναθέντες εις εκείνον πάντες την κακήν αυτών βουλήν

О правилах поведения в случае мятежа..

275

конечно, может двинуть против нас много иноплеменных народов 667 и уничтожить нас. Кроме того, уже июнь месяц. Как мы станем жать хлеб, если случится волнение?». Говорил он и влахам: «Где теперь ваш скот и ваши жены?». Те ответили: «В горах Болгарии» 668. Таково ведь у них обыкновение, что скот влахов и семьи от апреля месяца вплоть до сентября находятся на вершинах гор и в самых прохладных местах. «Разве, — продолжал Никулица, — не разграбят его тамошние жители, которые, конечно, держат сторону василевса?» œ9. Слушавших это влахов убедили слова его670, | и они заявили: «Мы от такого совета не уходим и принимаем это». Впрочем, оставив все, они принялись обедать. Покончив с обедом и отдохнув, в полдень они снова пришли к нему все вместе, и влахи и болгары, возбужденные лариссянами671, так как лариссяне, его co-граждане672, сказали им: «Отныне такой совет [Никулицы] — не тайна, особенно потому, что два его сына, Григора 673 и Панкра-тий674, находятся в столице675. Он всячески препятствует нам, чтобы василевс, узнав об этом, схватил нас». Поэтому, поддавшись таким речам, они сказали ему: «Все, что бы ты ни говорил, очень хорошо, но нам нельзя отступаться от дела». Сбежавшись все, они схватили его и сказали: «Отныне ты наш глава и повелитель, тебя мы выбираем для предстоящего восстания, чтобы ты приказывал нам, что мы должны делать»676. Но Никулица, желая мира, не раз и не два отговоривал их. Тогда пришли к нему некоторые из его друзей и, заклиная именем Божиим, говорили: [ «Если ты не присоединишься к их заговору, то погибнешь от их рук». Поэтому против воли он оказался их главой и, желая уловить [других], был уловлен сам. Так-то все, взвалив на его плечи свой преступный замысел, еде-

1 έξαλύψε ркп έξαλείψαι B-Ε З είπόντο ркп Είπόντος Β-Ε 4 βοΰλγαρίας· ούτος ркп Βουλγαρίας». Ούτως В-E 5 τα των βούλγαρων κτήνη ркп τα κτήνη ? τα των Βλάχων κτήνη B-Ε, τα των Βλάχων καί των Βουλγάρων κτήνη Б-Р 7 ψυχροτέροις ? Β-Ε 9-10 Лакуна: οί δε άλλοι ουκ έπείσθησαν τοις λόγοις αυτού ? B-Ε, нет лакуны Б-Р 11 ουκ έξερχόμεθα και άποδεχόμεθα ркп έξερχόμεθα καί ουκ άποδεχόμεθα ? έξερχόμεθα και άποδεχόμεθα ? Л 15 * ρος' 16 αυτού ркп αυτών Л 17 μάλλον δε οτι ρκπ μάλλον- διότι Б 18 Γρήγορος και ό Παγκράτις ρκπ Γρήγορης καί ό Παγ-

κράτης Б 19 τούτοις ρκπ Τούτοις Β-Ε 20 λεγίς ρκπ λέγης Β-Ε 21 αυτοί ρκπ ευθύς ? αύτίκα ? B-Ε или перед αυτοί лакуна B-Ε 22 τήσοίμερον ρκπ της σήμερον Β-Ε 23 παρουσή ρκπ παρούση Β-Ε 24 * ροζ' 29 γέγονα 1. л. ед. ч. вместо ожидаемого γέγονε 3 л. ед. ч. 29-30 έθηράθην 1 л. ед. ч. вместо ожижаемого έθηράθη 3 л. ед. ч. έθηρεύθην ? В-Е 30 δμώς άναθεντές ркп "Ομως άναθέντες B-Ε

276

Советы и рассказы Кекавмена

εποίησαν αυτόν ξένον των του Θεού εντολών. Δια δε το μη άπολεσ-θήναι και διαφθαρήναι την γήν αυτών πασαν και τον λαόν σφαγή-ναι και καταδουλωθήναι διανέστην ως προς το πράγμα και έπέθη-κεν αυτόν τη φροντίδι πάντων. Έξήλθεν δε από του οίκου αυτού

5 επί τα Φάρσαλα και τον (с. 70) Πλήρην. Ποταμός δε εστίν ούτος ό Πλήρης έχων πεδιάδα μεγάλην ένθεν κάκεϊθεν, ος δη και διέρχεται μέσον των Βλάχων διαιρών αυτούς ένθεν και ένθεν. Και τεντώσας έκεΐσε περιεσώρευσε τους τε Βλάχους και Βουλγάρους τους έκεΐσε πλησιάζοντας, και ήθροίσθη προς αυτόν λαός πολύς.

10 Άπέστειλεν δε και εις το Κίτρος παραταγήν μίαν, προστάξας καταλΰσαι το τοιούτον κάστρον ö και έγένετο. "Εγραψε δε προς τον βασιλέα, ότι· «Πάντως εϊπόν σοι από στόματος, ότι μοϋλτον οφείλει γενέσθαι, και πάλιν έγραψα σοι έλθών εις την οΐκίαν μου περί τούτου, και τανύν δηλώ τη γαληνότητι σου· καν νυν πίστευ-

15 σον, ότι έμούλτευσαν και εποίησαν έμέ κεφαλήν αυτών. (л. 203 об.) Ευχαρίστησαν ούν τω Θεώ, ότι εγώ υπέχω τον λαόν και έχω καταλΰσαι το τοιούτον μοϋλτον, εϊπερ ακούσεις μου και έκκόψεις ας συ έπ' αύτοϊς έποίησας αυξήσεις και φανερώσεις». Ην γαρ πολλών νομισμάτων αυξήσεις ποιήσας. *Ό δε επεμψεν αύτφ όρκους φρι-

20 κωδεστάτους, δτι· «"Οσα έποίησα αφ' ης ημέρας έβασίλευσα και έως της σήμερον, πάντα συμπαθώ, και ου μη έξορισθη άνθρωπος από του μέρους σου ή περιορισθή, ου ζητηθή δημοσιακήν βιάβην ή ίδιωτικήν, αλλά πάντα συμπαθώ μετά φόβου Θεού». Προ του δέξασθαι δε αυτόν τον τοιούτον ορκον ώρμησεν κατά του κάστρου

25 Σερβίων. Το δε τοιούτον κάστρον εστίν εν πέτραις ύψηλαίς πάνυ κείμενον και φάραγξιν άγρίαις και βαθυτάταις περικυκλούμενον. Άπήλθεν ούν έκεΐσε, ουκ ήθελον δε οί έκείσε οντες μετ' αυτού ουδέ αυτός ό μοϋλτος πολεμείν αυτούς, αλλά άπελθών έκείσε παρέταξεν. Στρατοπεδεύσας ούν ενώπιον αυτών εν τη πεδιάδι κάτω-

30 θεν του κάστρου, έμήνυσεν αύτοϊς κατελθεΐν προς αυτόν. Οι και κατήλθαν πάντες όμοΰ και άποβάντες των Ίππων αυτών έστησαν ενώπιον αύτοΰ (л. 204) εν μέσω του στρατοπέδου δεδεμεναις χερσί,

О правилах поведения в случае мятежа..

277

дали его противником Божьих заповедей. Впрочем, он взялся за дело и возложил на себя заботы обо всем для того, чтобы не была погублена и разорена вся их земля, а народ не был перебит и порабо-

_____fi77 /-V----------------

679

щен 677. Он выступил из своего дома к Фарсалу678 и Плирису . Плирис — река, имеющая обширную долину на обоих берегах. Она протекает посреди области влахов, разделяя ее пополам. Став там лагерем, он собрал живущих в тех местах поблизости влахов и болгар 68°, и к нему стеклось большое войско. Отправил он и в Китр ш один отряд, приказав разрушить ш эту крепость, что и было сделано. Василевсу же он написал ш: «Я всячески внушал тебе лично, что должен вспыхнуть мятеж. Затем, вернувшись к себе домой, я опять писал тебе о том же. Ныне я снова доношу твоей милости — поверь хотя бы теперь, что они подняли мятеж и сделали меня своим главой. | Поэтому благодари Бога, что я руковожу войском и могу расстроить этот мятеж ^4, если ты послушаешь меня и отменишь те налоговые надбавки и ревизии685, которые ты сделал для них» ^6. (А василевс сделал налоговые надбавки, исчисляемые многими но-мисмами.) Василевс направил ему страшнейшие клятвы: «Я отменю ш все, что надбавил со дня, когда начал царствовать, вплоть до нынешнего ^8. Ни один человек с твоей стороны œ9 не будет изгнан или заключен, не будет подвергнут взысканию за ущерб, нанесенный фиску или частным лицам 69°; напротив — я все прощу691 со страхом Божиим». Однако, прежде чем Никулица получил эту клятву, он двинулся против крепости Сервии. Эта крепость расположена на высоких скалах и окружена дикими и глубокими обрывами 692. Итак, он прибыл туда, но ни находившиеся там не хотели воевать с ним, ни сам мятежник693 — с ними694. Однако, придя, он расположился там. Далее, когда он стал лагерем против них на равнине у подножия крепости, он сказал им, чтобы они спустились к нему. И они опустились все сразу и, сойдя со своих коней, стали перед ним | посреди лагеря со связанными руками. Они заявили: «Мы

3 διανέστην 1 л. ед. ч. вместо ожидаемого διανήστη (3 л. ед. ч.) 6 πεδιάδα (последнее α исправлено из í) ркп πεδιάδα В-Е 8 βουλγάρους ркп Βουλγάρους В-Е 10 κίτρος ркп Κίτρος В-Е 14 καν ркп και Б 15 εποίησαν ркп εποίησαν В-Е 17 τον ркп то ? В-Е 18 αύξήσας ркп αυξήσεις В-Е 19 * ροή' 21 τησήμερον ркп της σήμερον B-Ε 22 σος ркп σου B-Ε 28 όμούλτος ркп Νικουλιτζας ? ήβούλετο ? B-Ε, πολεμή ркп πολεμήσαι Β-Ε, πολεμείν Б-Р

Советы и рассказы Кекавмена

λέγοντες, δτν «Ημείς δούλοι σου έσμεν, και ει κελεύης πολυχρο-νίζομέν σε νυν». Αυτός δε είπεν προς αυτούς, δτν «Οίδα, εάν απολύσω ύμας και άπέλθητε, αφ' ου είσέλθητε εις το κάστρον ου μη φυλάξητε α συνέθεσθέ μοι, και ήρμοζεν ίνα κατέχω ύμας ένταΰ-5 θα' έπεί δε νόμος εστί στρατηγικός αρχαίος ϊνα ό οίκειογνώμως απερχόμενος είτε προς βασιλέα εϊτε προς τύραννον ή στρατηγον μη κατέχηται παρ' αυτού μη (с. 71) βουλόμενος, αλλά άπέρχηται πάλιν προς τα οικεία έλευθερίως, τούτου ένεκα καγώ απολύω ύμας, και απέλθετε μετά χαράς εις τας οικίας υμών, και ε'ίπέρ μοι ψεύ-10 σεσθε ου μη φείσομαι υμών». Οι δε μυρία αύτω έπαγγειλάμενοι ύπεχώρησαν. *Έκείνου δε αυτούς προτρέψαντος άνελθόντες εις το κάστρον ήρξαντο ύβρίζειν οία εθος εστί τοις άπαιδεύτοις. Λυπηθείς δε εκείνος εις την συνείδησιν αυτών ήρξατο του καστροπολεμεϊν αυτούς δια τάς ύβρεις αυτών ουδέ γαρ ή'θελεν πολεμήσαι αυτούς, 15 διότι ουδέ εκουσίως υπεισήλθαν το μουλτον, ϊνα άγωνίζηται εις το φημίζεσθαι αυτόν, αλλά δια τον λαόν, ϊνα μη окауба(л. 204 об.)-λισθέντων ως κακοΰργον κατεργάσονται αυτόν. Δια δε τάς ύβρεις και την ύπερηφανίαν αυτών είσελθών εις τούτους και πολεμή-σας αυτούς εν ήμέραις δυσί τη τρίτη παρέλαβεν αυτούς. * Μετά δε 20 ταύτα κατέλαβεν και ό του μακαρίτου βασιλέως όρκος καί είκών. "Εχων όρκους, επαγγελίας αξιωμάτων και άλλα πολλά. Πλην oi δουλεύοντες τοις βασιλεΰσιν κατά τα θελήματα αυτών λέγουσιν, ουκ εΐσίν εν όρθότητι, αλλά ψεύδος καί αδικία επί στόματος αυτών και δολιότης ενεδρεύει εν τοΐς χείλεσιν αυτών. "Ηθελον γαρ μη 25 γενέσθαι είρήνην τότε, άλλα σφαγαίς καί αϊμασι των χριστιανών μολύνεσθαι την γήν. Ό συμπέθερος μου δε ει καί εις τοιαύτην συμφοραν ένέπεσεν απροσδοκήτως, ηυχετο τφ Θεώ ρυσθήναι ταύτης καί είρηνεΰσαι τα πράγματα. Ό δε αγαθός Θεός ήλέησεν αυτόν, καί τη αύτοΰ χάριτι ήδυνήθη είρηνεΰσαι πάντα δσα ήθελεν. Έλα-30 βεν ούν τους όρκους καί την άγίαν εικόνα του Χρίστου καί Θεοΰ

О правилах поведения в случае мятежа..

279

твои рабы. Если ты велишь, мы провозгласим тебе сейчас долгие лета» 695. Но он ответил им: «Я знаю, что если я отпущу вас и вы удалитесь, то едва вы войдете в крепость, как откажетесь соблюдать то, о чем договорились со мной 696. Следовало бы, чтобы я задержал вас здесь. Но так как существует древний военный закон, чтобы добровольно пришедший к василевсу ли, или к тирану, или к стратигу не задерживался им насильно, а мог свободно вернуться домой, поэтому и я освобождаю вас. Идите с радостью в дома ваши. Но если вы меня обманете, я вас не пощажу». Они же, надавав ему тысячи обещаний, удалились. Когда же с его позволения они вернулись в крепость, они начали издеваться, как это в привычке у людей невежественных. Никулица, оскорбленный их бессовестностью697, начал из-за их наглости осаждать крепость. Ведь он не хотел воевать с ними (ибо он присоединился698 к мятежу поневоле)6", чтобы принуждать их признать 70° его, а [стал воевать] из-за войска, дабы, оскорбившись, мятежники | не расправились с ним как с предателем. Итак, из-за их оскорблений и высокомерия выступив против них, он после двухдневной осады на третий день овладел ими701. После этого-то и прибыли клятва и образ702 блаженного василевса, Никулица имел [теперь] клятвы, обещания чинов и многое другое703. (Однако служащие василевсам говорят704 по собственной воле, они не искренни — ложь и несправедливость на языке их, и хитрость притаилась на их устах, так как они хотели, чтобы не мир тогда был установлен, а убийствами и кровью христиан увлажнилась земля. Напротив, сват705 мой, хотя и сверх ожиданий попал в эту беду, молился Богу, чтобы избавиться от нее и закончить дело миром706. Благой Господь смилостивился над ним, и он сумел покончить дело миром так, как хотел707). Итак, он взял клятвы708 и святую икону Христа — Господа нашего, а также Богоматери и многих других

1-2 πολυχρονίζωμενύν ркп πολυχρονίζομέν σε νυν B-Ε, πολυχρονίζωμεν Б-Р 3 απέλθετε ркп άπέλθητε B-Ε, είσέλθεται ркп είσέλθητε Β-Ε 7 κατέχεται ркп κατέχηται Β-Ε 9-10 υπέρ ούψεύσεσθαι ркп υπέρ ου ψεύσεσθε B-Ε, εϊπέρ μοι ψεύσεσθε ? εϊπερ ψεύσεσθε ? Л 10 έπαγγειλάμενος ркп έπαγγειλάμενοι Β-Ε 11 * ροθ', αν. ελθοντες (после первого ν стерта одна буква) δε εις ркп άνελθόντες εις Β-Ε 12 ήρξατο ркп ήρξαντο Β-Ε 13 αυτών ρκπ αυτού Κ 15 ύπησήλθον ркп, υπεισήλθαν

q ·ϊ

Xi,i i

B-Ε, ύπεισήλθεν ? Γ, τον μουλτον ркп το μουλτον ? B-Ε, αγωνίζεται ρκπ «γωνίζηται Β-Ε 18 είσήλθον ρκπ είσελθών Л, είσήλθεν ? Γ 19 * ρπ' 20 όρκος καί ρκπ ορός καί είκων Б 20-21 είκών έχων ρκπ, είκών. "Εχων B-Ε, είκών. "Εχων ούν ? Β-Ε 21-26 Ср. Иез. 33,31 22 λέγοντες ? Β-Ε 26 συμπέθερος ркп συμπέθερος Β-Ε 27 συνφοραν ρκπ συμφοράν Β-Ε 29 δσα ρκπ ως Б

280

Советы и рассказы Кекавмена

О правилах поведения в случае мятежа...

281

ημών καί της Θεοτόκου καί άλλων αγίων πολλών των εν τη είκόνι όντων, ηύχαρίστησεν τω Θεώ τφ την είρήνην βραβεύοντι, * (л. 205) προσκαλεσάμενος δε τον λαόν έξηνεγκεν καί ενώπιον πάντων τας εικόνας καί ύπέδειξεν αύτοίς, ύπανέγνω δε αύτοϊς καί τον ορκον 5 καί προέτρεψεν αυτούς είρηνεύειν καί εκαστον εις τα ίδια άπελ-θεΐν. Οι δε ουκ ήθελον, αλλ' ελεγον «Πολεμον έκίνησας, είρήνην μη ζητεί». Εκείνου δε ένισταμένου τα προς είρήνην εκείνοι ου κατένευον, φωνας αφιέντες μεγάλας οία λαός άτακτος φιλεϊ ποιεΐν. Προσέταξεν ούν αποκλεισθήναι από μεν των Βλάχων τον 10 πρόκριτον αυτών άρχοντα Σθλαβωταν τον Καρμαλάκην, από δε των Λαρισαίων Θεόδωρον Σκρίβονα τον (с. 72) Πεταστόν. Οί δε λοιποί πάντες ίδόντες τους τοιούτους άπαγομένους την επί θάνατον έφριξαν και προσπεσόντες αυτόν πάντες έζήτουν το συμπαθήσαι αυτόν αυτούς, λέγοντες· «Ποιοϋμεν ö αν προστάξεις ήμίν». Έπικαμ-15 φθείς ούν εκείνος ταΐς αυτών παρακλήσεσιν συνεπάθησεν αυτούς καί άναλαβόμενος τους προκρίτους των Βλάχων καί των Λαρισαίων άπήλθεν προς τον κατεπάνω Βουλγαρίας Άνδρόνικον τον Φιλοκά-λην, δς τον ορκον αύτφ έπεμψε του βασιλέως. Ηύρεν δε αυτόν εις τον Πετερίσκον, (л. 205 об.) συστελλόμενον καί φοβούμενον αυτόν 20 πολλά· ου γαρ προσεδόκει άληθεύειν αυτόν την είρήνην. * Κάκείθεν δε είσήλθεν προς τον μακαρίτην βασιλέα εν τη πάλει, ος έδέξατο αυτόν καλώς, καί επί τέσσαρσι μησί περιεπάτει εν τη πάλει άδεώς μετά των συν αύτφ είσελθόντων προκρίτων Βλάχων καί Λαρισαίων. Μετά δε τούτο άπέστειλεν αυτόν εις τον μακαρίτην πατριάρ-25 χην Κωνσταντινουπόλεως κυρ Ίωάννην τον Ειφιλίνον, ως εϊπερ βεβηλώσει ό πατριάρχης τον ορκον καί αθετήσει τα συμφωνηθέντα δι' αυτού, τότε Ίνα τον έργάσωνται καί τους συν αύτφ. Ως δε ό άγιώτατος πατριάρχης μάλλον έπεκύρωσε τον ορκον συμπαθήσας αυτόν μετά καί των συν έκείνω πάντων καί άπολύσας αυτόν του 30 εγκλήματος, ώργίσθη δε φανερώς ό βασιλεύς καί έξώρισεν αυτόν εις το Άρμενιακόν εις το κάστρον Άμασείας, καθείρξας αυτόν εν

святых, изображенных на иконе, и вознес благодарение Богу, дарующему мир | Созвав войско, он вынес пред всеми иконы и показал им, прочел709 им также клятву и убеждал их замириться и разойтись всем по домам. Но они не хотели, говоря: «Начал войну — не ищи мира». Никулица настаивал на мире, а они не соглашались. Поднялся громкий крик, какой способно поднять нестройное войско710. Поэтому Никулица приказал схватить711 среди влахов их предводителя архонта712 Славоту Кармалака713, а из лариссян — Феодора Скривону Петаста714 Все прочие, видя этих уводимых на смерть715, испугались и, бросившись к его ногам, единодушно просили пощадить их. Они говорили: «Мы будем делать все, что бы ты ни приказал нам!». Итак, осаждаемый их мольбами, он помиловал их и, взяв предводителей влахов и лариссян, отправился к катепа-ну Болгарии716 Андронику Филокали717, который послал ему клятву василевса. Он нашел его в Петериске7|8, | упавшего духом и охваченного большим страхом перед Никулицей719, так как и не надеялся, что Никулица взаправду хочет мира. Отсюда он отправился к блаженному василевсу в столицу, который хорошо его принял, и в течение четырех месяцев он пробыл там в безопасности вместе с прибывшими с ним предводителями влахов и лариссян. После этого, однако, василевс послал его к блаженному патриарху Константинополя Иоанну Ксифилину 72°, чтобы, если патриарх признает клятву скверной и отменит соглашение, скрепленное ею, расправиться и с Никулицей и с теми, кто был с ним721. Но так как святейший патриарх, напротив, подтвердил клятву, простив Никулицу вместе со всеми находившимися с ним и сняв с него вину, василевс был явно разозлен722 и сослал723 Никулицу в Армениак724, в крепость Амасию725, заключив его в так называемой Мраморной тюрь- *

2 * ρπα' 8 οφειλή ркп οφείλει, φιλεϊ ? B-Ε 9 άπόκλησθήναι ркп άποκλεισθήναι B-Ε, άποκεφαλεσθήναι Б 13 συνπαθήσαι ркп συμπαθήσαι Β-Ε 14 ώ ркп ö Β-Ε 16 τας ρκπ τους Β-Ε 17 τω κατεπάνω βουγαρίας ркп τον κατεπάνω Βουλγαρίας Β-Ε 18 αυτού ркп αύτφ Β-Ε 20 * ρπβ' 22 τέσαρσί ркп τέσσαρσι μησί Β-Ε 24 μακαρίτην ρκπ μακαρίτην Β-Ε 27 δι' ατού ρκπ δια τούτον ? B-Ε, δια τούτου, δι' αυτού Л, έργάσοαυται ρκπ έργάσωνται, έργάσηται αυτόν τε ? B-Ε, έργάσαιτο Б-Р αυτόν ρκπ αύτφ Β-Ε 29 εκείνου ρκπ έκείνω Β-Ε 31 εις τον ρκπ εις το Β-Ε

.% V t' *

..•-ер'

il

ι * ? Ч f-

ЧЩ , ОТО Ü Ł.,

jf il ч -Я ышЬ Xf S 3-?l -цру; ia»

282

Советы и рассказы Кекавмена

φυλακή τη λεγομένη Μαρμαρωτή. Εν π και καθήμενος εγραψεν προς τον πάππαν μου τον Κεκαυμένον απερ επαθεν εν τω παντί βίφ. * Τελευτήσαντος δε του βασιλέως έβασίλευσεν άντ' αύτοϋ 'Ρωμανός ό Διογένης, άνήρ μvη(л. 206)μονεύων φιλίας. "Αμα τφ άνα-5 γορευθήναι αυτόν τη ήμερα εγραψεν προς τον πρωτοσύγκελλον Γεώργιον και πραίτωρα Άρμενιακοΰ τον Κορίνθιον όπως μη κωλύση αυτόν του είσελθείν εν τη πάλει. Ην γαρ ό μακαρίτης Διογένης φίλος αύτοϋ εξ αρχής, οπόταν ην κατεπάνος. "Εγραψε δε και προς αυτόν. * «Χαίρου και εύφραίνου, ότι ό Θεός άνεβίβασέ με εις την 10 βασίλειον αρχήν, και ελθε τάχιον όπως εύεργετηθης παρά της βασιλείας μου». "Ο και έποίησεν, και είσήλθεν εν τάχει προς την βα-σι(α 73)λεύουσαν, προσκυνήσας και άπευχαριστήσας αύτφ περί ων έμνήσθη αυτού. Πλην ουδέν έτερον αγαθόν αυτόν πεποίηκεν ει μη τον υίόν αύτοϋ Γρηγόριον έτίμησε πρωτοσπαθάριον σπαθαροκαν-15 διδάτην οντά και του αδελφού αυτού Παγκρατίου ηύ'ξησε την ρόγαν. Δια τον των ανθρώπων φθόνον δε προσέταξεν εκείνον άπελ-θεΐν εις τον οίκον αυτού και πράττειν ει τι και βούλεταν εϊχεν γαρ εις αυτόν υπολήψεις άγαθάς. Διετέλεσεν ούν εν τφ οϊκω αυτού χρόνους τεσσάρας αναπαυόμενος και ευχάριστων τφ Θεφ και αύτφ· 20 καίπερ πολλών όντων των διαβαλλόντων αυτόν, αλλ' ούδενί έπίσ-τευε. Ληφθείς ούν ό μακάρι^. 206 ο6.)της παρά των Περσών αιχμάλωτος, εισήλθε πάλιν εις την βασιλεύουσαν. Ην γαρ τότε ό μεγαλοδοξότατος σεβαστοφόρος κυρ Νικηφόρος κριτής Πελοποννήσου και Ελλάδος, άνήρ άριστος εις πάντα και φρονιμώτατος πάνυ 25 ακριβώς τε έξησκημένος την τε στρατηγικήν και πολιτικήν έμπει-ρίαν, ει και ευνούχος ην, μεγαλόψυχος, πάνυ οξύτατος, νοών και λέγων προχειρότατα. Και είδεν και συνέτυχεν αύτφ και ήθέλησεν έπαινείν αυτόν, διαδεχθείς γαρ διήλθεν δια της Λαρίσης, και συνεβούλευσεν αύτφ είσελθείν εν τη πόλει δια το εκ νεότητας αύτο-30 κρατορεΰσαι τον πραότατον και ήμερώτατον κυρ Μιχαήλ. Σκεψάμε-

0 правилах поведения в случае мятежа...

283

ме72G. Сидя в ней, Никулица написал моему отцу727 Кекавмену728 о том, что он испытал в течение всей своей жизни. Когда же василевс умер72Э, то вместо него воцарился 73° Роман Диоген731 — человек, почитавший дружбу. В тот же день, когда он был провозглашен, он написал протосинкеллу Георгию Коринфскому732, претору733 Арме-ниака, чтобы тот не препятствовал отъезду Никулины в столицу734. Дело в том, что блаженный Диоген являлся издавна другом Никулины, еще когда Диоген был катепаном735. Написал василевс и самому Никулице: «Радуйся и веселись, что Господь вознес меня на царский трон. Приезжай поскорее, чтобы воспользоваться благодеяниями моей царственности». Никулица так и сделал — поспешно прибыл в царицу городов, поклонился736 василевсу и возблагодарил его за то, что он вспомнил о нем. Однако василевс не дал ему никаких иных благ737, кроме того, что возвел его сына Григория738, бывшего спафарокандидатом739, в ранг протоспафария, а брату его Панкратию увеличил ругу 74°. Из-за зависти людей741 он приказал Никулице отправиться к себе домой и делать742, что он хочет, так как имел о нем доброе мнение743. Итак, Никулица пребывал в покое в своем доме четыре года, воздавая хвалу Господу и василевсу, хоть и было много клевещущих на него, василевс никому не верил. Затем, когда блаженный василевс был взят | в плен персами744, Никулица снова прибыл в царственный град. Достославный севасто-фор745 Никифор746 был тогда судьей Пелопоннеса747 и Эллады — человек, выдающийся во всем, чрезвычайно разумный, весьма искушенный и в военном748 деле и в гражданском управлении74Э, хотя и был евнухом750, великодушный, очень способный, с находчивостью думающий и говорящий751. Он встретился и повидался с Ни-кулицей, когда Никифор, смененный со своего поста752, следовал через Ларису, изволил его похвалить и посоветовал ему ехать в столицу, так как самодержцем753 стал юный, кроткий и смирнейший Михаил754. Посему, сообразив, что совет не плох, Никулица прибыл

1 καθήμεος ркп καθήμενος Β-Ε 2 πάπον ρκπ πάππον B-Ε, πάππαν Б-Ρ, ср. 296.19 3 * ρπγ' 3-4 ρωμανών ό διγενής ρκπ 'Ρωμανός ό Διγενής Β-Ε, 'Ρωμανός ό Διογένης Γ 4 "Ος άμα ? Β-Ε 8 όπως τανύν ρκπ οπόταν ην Β-Ε 9 * ρπδ', δτι ό θεός ότι ρκπ δτι ό θεός Β-Ε 9 Лк. 15,32 12 αυτών ρκπ αύτφ Β-Ε 13 έτερος ρκπ έτερον Β-Ε 16 ρόγα ρκπ ρόγαν ? Β-Ε 19 των ρκπ τφ Β-Ε 22 αιχμάλωτος ρκπ αιχμάλωτος, ην και αυτός Б-Р 24 άνήριστος ρκπ άνήρ άριστος Β-Ε 27 αυτών ρκπ αύτφ Β-Ε 28 διάδεχθής γαρ ρκπ διαδεχθείς γαρ B-Ε, διήλθεν γαρ ? διαδεχθείς γαρ διήλθεν ? Л

ι .ν ';Τ>·

,η níj Υ'Ο'Ρ' Ú·"»

Ч" *4· ν>Λ3 SV f, j,! ,Ь ,)< JÔIXT/JCC

• ч i · i, lui »Π * МЭТ

•p ' it .wibiojKjłoo OS .Ί b*

ч ч ». ,д', .o'Ci шл ттГdl

, ' ·· ι и- k ! „,-r.v <, Ч'<, "~Чк·· "·'

284

Советы и рассказы Кекавмена

10

νος ούν και αυτός ως αγαθή εστίν ή συμβουλή, είσήλθεν προσκυ-νήσαι τφ βασιλεί, και άπεδέξατο αυτόν ό βασιλεύς. "Ηργησε δε ημέρας πολλας και έκακοπάθησε δια το έχειν αυτόν αναγκαίας δουλείας. Μετά δε τούτο έβάλετο αυτόν αρχηγέτην τε και αναγρα-φέα των τε κονταράτων και των πλωΐμων *Ίδών γαρ ό Θεός, ότι ουκ από κακουργίας εκείνου γέγονε το μοΰλτον, ένέβαλεν εις την καρδίαν του ευσεβέστατου βασιλέως κυρ Μιχαήλ του έλεεϊν και προσπαθεΐν αυτόν. Ουδέποτε γαρ τις έτόλμησεν άνταρσίαν ποιήσαι κατά του βασιλέως και της 'Ρωμανίας πειρώμενος διαφθείραι την είρήνην, και ои(л. 207)κ αυτός διεφθάρη. * Δια ταύτα ούν (с. 74) παραγγέλλω ύμίν, τέκνα μου ήγαπημένα, ους μοι δέδωκεν ό Θεός, εις το μέρος του βασιλέως και εις την δούλωσιν αυτού είναι. Ό γαρ εν Κωνσταντινουπόλει καθεζόμενος βασιλεύς πάντοτε vikçc.

§75

* Παραγγέλλω δε ύμίν και τοις εξ υμών τούτο. Έπεί δε το των 15 Βλάχων γένος απιστόν τε παντελώς και διεστραμμένον, μήτε εις Θεόν έχον πίστιν ορθή ν μήτε εις βασιλέα μήτε εις συγγενή ή εις φίλον, αλλά άγωνιζόμενον πάντας καταπραγματεύεσθαι, ψεύδεται δε πολλά και κλέπτει πάνυ, όμνύμενον καθεκάστην όρκους φρικωδέστατους προς τους εαυτού φίλους και αθετούν ραδίως ποιούν τε άδελφοποιήσεις και συντεκνίας και σοφιζόμενον δια τούτων απαταν τους απλούστερους, ουδέποτε δε έφύλαξε πίστιν προς τίνα, ουδέ προς τους αρχαιότερους βασιλείς των 'Ρωμαίων, πολεμηθέντες παρά του βασιλέως Τραϊανού και παντελώς έκτριβέντες έάλωσαν, και του βασιλέως αυτών του λεγομένου Δεκαβάλου άποσφαγέντος και την 25 κεφαλήν επί δόρατος άναρτηθέντος εν μέση τη πόλει 'Ρωμαίων. Ούτοι γαρ είσιν οί λεγόμενοι Δακαι και Βέσοι. "Ωκουν δε πρότερον πλησίον του Δανουβίου ποταμού και του Σάου, δν νυν (л. 207 об.) ποταμον Σάβαν καλοΰμεν, ένθα Σέρβοι αρτίως οίκοΰσιν, εν όχυροΐς και δυσβάτοις τόποις. Τούτοις θαρροΰντες ύπεκρίνοντο αγάπην και

О правилах поведения в случае мятежа..

285

20

поклониться василевсу, и василевс принял его. Однако [прежде] Никулица много дней томился и мучился, так как у того были неотложные дела. Но после этого василевс сделал его начальником755 и анаграфевсом кондаратов и моряков756, так как Бог, видя, что не по злодейству Никулицы случился мятеж757, побудил сердце благочестивейшего 758 василевса Михаила помиловать и пожалеть его. Ведь никогда не бывало так, чтобы тот, кто осмелился поднять восстание против василевса и пытался нарушить мир в Романии, не | был бы сам уничтожен759. Поэтому 76° заклинаю вас, дети мои желанные, которых дал мне Господь, оставайтесь на стороне василевса и на службе у него, так как сидящий в Константинополе василевс всегда побеждает761.