7.1) Қорытпалардың құрылымы

1. Компоненттері механикалық қоспа түзетін қорытпалардың физика-химиялық қасиеттері концетрациясына байланысты түзу сызықты заңдылық бойынша өзгереді;

2 Компоненттері қатты ертінді түзетін қорытпалардың физика-химиялық, технологиялық қасиеттері концентрациясына байланысты қисық сызықты заңдылықпен өзгереді;

3. Компоненттері шекті қатты ертінді түзетін қорытпалардың физика-химиялық қасиеттері концетрациясына байланысты түзу сызықты, кейде қисық сызықты заңдылықпен өзгереді. Бір фазалы қатты ертінді + участогында қорытпа қасиеттерінің өзгеруы қисық сызық бойынша, ал екі фазалы участоктарда (+эвтектика) түзу сызық бойынша өзгереді;

4. Компоненттері химиялық қоспа түзетін қорытпалардың физикалық қасиеттері концетрациясына байланысты түзу сызықты заңдылықпен секірмелі түрде өзгереді. Концентрация-қасиет диаграммасында қисық немесе түзу сызықтардың қиылысуынан пайда болған нүктелер химиялық қосылыстағы қорытпалардың қасиеттерін сипаттайды.

7.2) Қаттылық өлшейтін әдістері

Қаттылық – материалдың беткі қабатының сырттан басқа қатты дененің (ұштықтың) нақты бір орынға жергілікті әсер ету салдарынан деформацияға (немесе бұзылуға) қарсы тұру қасиеті

Бринелл бойынша қаттылықты өлшеу

Бринелл бойынша қаттылықты өлшеуді ТШ-2 – типті қаттылықты өлшеу аспабында немесе пресстер сияқты арнаулы аспаптарда орындайды.

Роквелл бойынша қаттылықты өлшеу

Роквелл бойынша қаттылықты өлшеуді ТК-2 аспабында жүргізеді. Роквелл әдісімен қаттылықты өлшеуде аспаптың жұмыс принципі мынандай:

- Стандартты ұштық – алмасты конусты немесе шынықтырылған болатты шарикті –сыналатын үлгіге (немесе бұйымға) екі бірінен соң бірі енумен әсер ететін күштерімен ендіру – олар алдын–ала және негізгі күштердің соммасына тең;

- Негізгі күшті ендіруді тоқтатқаннан кейін ұштық қалдық ену тереңділігі өлшенеді

7.3) Термия – механикалық өңдеудің (тмө) түрлері және олардың өткізу мақсаты

• Термо – механикалық өңдеу (ТМӨ) деп – аустенитті күйінде металды пластикалық деформация мен мен шынықтырумен бірге жүргізуді айтады.

• Термо – механикалық өңдеудің екі негізгі әдісі бар: (1) жоғары температуралар кезіндегі термия – механикалық өңдеу (ЖТМӨ) және (2) төмен температуралар кезіндегі термия – механикалық өңдеу (ТТМӨ)

7.4) Тез кескіш болаттарға қандай жатады?

Тезкескіш құралдар үшін болаттардың құрамында 0,8 – 1,0% С, 9 – 18%W, 1 – 3% V, 3 – 4% Cr бар. Құйылған күйде болаттардың құрылымы аустенит пен карбидтік эвтектикадан (ледебурит) тұрады. Мартенсит алу үшін шыңықтыруды ауан ағыныда өткізеді. Жұмсартуды 560градуста қалдық аустенит толық айналдыруына жету үшін бірнеше рет қайталап өткізеді. Қаттылығы HRC 65 тең болады. Тезкескіш болаттардың қаттылығы 600градусқа дейін сақталады, сондықтан бұл болттан жасалған құралы жоғары кесу жылдамдығымен жұмыс істей және жоғары берікті материалдарды өдей алады. Ең таралған ьезкескіш болаттар: Р12, Р18, Р12Ф3. Олардан бұранда жасайтын құралдар, жоғыштар, бұрғылар, т.б. құралдар жасайды.

8.1) Қорытпа фазалардың түрлері

8.2) Термиялық талдау (суыну графигі)

Кристалданудың тепе-теңдік (T_s) және нақты (T_n) температураларының айырмасы (T) салқындау дәрежесі деп аталады.

Кристалдану процесті температура-уақыт координаттарында салатын суыту графигімен көрсетеді

8.3) Аустениттің изотермиялық ыдырау диаграммасының және барлық пайда болатын фазалары

5.3-ке қараңыз

8.4) 12Х18Н9Т; Р18; ШХ15 – болаттардың сипаттамаларын берініз

3.4-ке қараңыз

9.1) Металдардың беріктік арттыру жолдары (Одинг қисығын қолдану)

Металл беріктігі – металдардың белгілі бір жағдайлар мен шектерде қандай да бір әсерлерді (түскен жүктемелер, әр түрлі температуралық, магниттік, электрлік, т.б. өрістер, әркелкі кебу немесе ісіну, физикалық-химиялық процестердің дененің әр түрлі бөлігінде әркелкі өтуі, т.б.) бұзылмай қабылдау қасиеті.Әр түрлі жағдайлар үшін металл беріктігінің критерийлері:пропорционалдық шегі, аққыштық шегі, беріктік шегі, сырғымалық шегі, т.б.

Металл беріктігі бірнеше түрге (теориялық, техникалық, құралымдық, динамикалық, ұзаққа созылатын беріктік) ажыратылады. Металдарды беріктендіру үшін термиялық, химия-термиялық, термомеханикалық, механикалық әдістер қолданылады. Бірліктердің халықаралық жүйесінде (СИ) металл беріктігінің өлшем бірлігі – Н.м/кг

9.2) Микроқұрылым зерттейтін әдісі

9.3) Темір – көміртек фазалық диаграмманың манызды сызықтары мен критикалық нүктелері

1.3)-ке қараңыз

9.4) Х14Г14Н4Т; Р12Ф3; 10ХНМА– болаттардың сипаттамаларын берініз

4.4)-ке қараңыз

10.1) Материалдың қасиеттерін топтастыру Металдардың қасиеттері

• Физикалық қасиеттер:

• Химиялық қасиеттер:

• Механикалық қасиеттер:

• Технологиялық қасиеттер:

10.2) Қорытпалардың құрылымы мен қасиеттерінің арасындағы байланысы (Курнаков ережесі)

3.2)-ке қараңыз

10.3) Химия – термиялық өңдеудің түрлері және олардың өткізу мақсаты

6.3)-ке қараңыз

10.4) 12Х18Н9Т; Р18; ШХ15 – болаттардың сипаттамаларын берініз

3.4)-ке қараңыз

11.1) Материалтану ғылыми нені зерттейді? 1.1)-ке қараңыз

11.2) Күй диаграммаларын құру әдісі

2.2)-ке қараңыз

11.3) Болат және шойынның құрамындағы негізгі фазалары Перрит, ледебурит Феррит, аустенит 11.4) Х14Г14Н4Т; Р12Ф3; 10ХНМА– болаттардың сипаттамаларын берініз 4.4)-ке қараңыз

Қалғандары бәрі қайталанады