3.1) Темірдің полиморфизм

Полиморфи́зм криста́ллов (от греч. polýmorphos — многообразный) — способность вещества существовать в различных кристаллических структурах, называемых полиморфными модификациями. Для железа характерен полиморфизм, он имеет четыре кристаллические модификации: 1. до 917 °C существует α-Fe (феррит) с объёмоцентрированной кубической решёткой 2. в температурном интервале 769—917 °C существует β-Fe, который отличается от α-Fe только параметрами кристаллической решётки и магнитными свойствами 3. в температурном интервале 917—1394 °C существует γ-Fe (аустенит) с гранецентрированной кубической решёткой 4. выше 1394 °C устойчив δ-Fe с объёмоцентрированной кубической решёткой α-Fe вплоть до 769°C (точка Кюри) ферромагнитно

3.2) Қорытпалардың құрылымы мен қасиеттерінің арасындағы байланысы (Курнаков ережесі)

Курнаков ережесі. Бұл ереже күй диаграммасы типі мен құрам функциясындағы тепе-тең қорытпалардың физика-механикалық қасиеттерінің өзгеру сипаты арасындағы байланысты тағайындалды. Егер күй диаграммасында бір фазалы және екі фазалы аймақтар болса, онда қорытпа қасиеттері құрам өзгергенде бірінші аймақта қисық сызықты тәуелділік бойынша, ал қорытпа қоспаларда сызықты болып өзгереді.,Н. С. Курнаковтың ашқан бұл заңдылығы белгілі бір нақты қасиеттері бар қорытпа құрамын жасаудың ғылыми негізі болды.

3.3) Шынықтыру және оның өткізу мақсаты

• Шынықтыру деп материалдың жоғары температурадан тез жылдамдығымен суытуын айтады. Шынықтырылған материал теңсіздік күйде болады, себебі оның құрылымы тұрақсыз – мартенсит деген фаза. Болаттың негізгі фазалық өзгерісі: А → М (мартенсит)

• Мартенситтік фаза деген α-темірде көміртектің аса қаныққан қатты ерітіндісі. Оныі кристал торы тетрагоналдық торларын жатады.

• Мартенсит, ферритпен салыстырғанда, жүздеген есе көп көміртектің мөлшері торға кіргізеді. Сондықтан, оның беріктігі, қаттылығы өте жағары.Шынықтырылған металл жоғары қаттылығы және морт сынғыштығымен сипатталады. Тұтқырлықты жоғарылатып, қалдық кернеулерді азайту үшін шынықтырылған дайындаманы босатуға түсіреді.

3.4) 12Х18н9т; р18; шх15 – болаттардың сипаттамаларын берініз

Маркалардың алғашқы екі цифрлер пайыздың жүзден бөлігіне сәйкес келеді. Егер көміртек 1% шамасы болса, онда цифрасы маркасында қойылмайды. Кейде көміртегі 0,1% аспаса, онда да цифрасы қойылмайды. Л.э. әріптерімен белгіленеді. Әріптен кейінгі цифрасы легірлеуші элементінің пайыз мөлшерін көрсетеді. Егер л.э. мөлшері 1,0 - 1,5% аспаса, онда цифрасы қойлымайды. Марканың ортасында А әріп қойылса, ол болатта азот (л.э. ретінде) болуын көрсетеді. Марканың алдында А әріп қойылса, ол күкірт пен фосфордың жоғары мөлшері бар «автоматтық» болатты білдіреді. Марканың аяғындағы А әріп, күкірт пен фосфордың аз мөлшері бар жоғары сапалы болатты білдіреді. Мысалы: 12Х18Н9Т болаттың маркасы құрамындағы 0,12% С, 18% Cr, 9% Ni, < 1% Ti элементтерін білдіреді. Аспаптық легірленген болаттардың маркаларда көміртектің мөлшері пайыздың оннан (жүзден емес ) бөлігін көрсетеді. Егер көміртектің мөлшері 0,9 – 1,1 % болса, онда аспаптық болаттардың маркалара ол көрсетілмейді. Жоғары легірленген болаттардың ерекше топтары әріптермен белгіленеді. Вольфраммен легірленген тезкескіш аспаптық болаттардың тобы Р-әріппен белгілейді. Мысалы, Р18: мұнда цифрасы вольфрам мөлшерінін пайызды көрсетеді. ШХ әріптермен мойынтіректі болаттарды белгілейді.Әріптерден кейін цифрлері хромның мөлшерін пайыздың оннан бөліктерінде көрсетеді. Мысалы: ШХ15 болаттын құрамы 15% Cr элементтен тұрады.