Терминдер сөздігі

ЕҢБЕК ЖАҒДАЙЫ БОЙЫНША ӨНДІРІС ОБЪЕКТІЛЕРІНІҢ АТТЕСТАЦИЯСЫ –жұмыс орнында сауықтыру шараларының, жұмысшылардың жұмыс шартымен танысуының, ауыр жұмыстағылар мен қауіпті және зиянды жұмыс жағдайындағы жұмыстарға өтемақы алу құқығын бекіту не бекітпеу үшін жұмыс сертификациясының, жұмыс жағдайының бағалануы мен анализ жүйесі.

АЭРАЦИЯ – өндірістік орындарының бірігіп басқарылатын табиғи желдетілуі.

ҚАУІПСІЗДІК – адам денсаулығы мен қауіпсіздікке тәуелділіктің қалыпты жағдайы.

ЕҢБЕК ҚАУІПСІЗДІГІ – жұмыскерлерге зиянды және қауіпті өндірістік фаторлардың әсері болмайтын еңбек жағдайы.

ЕҢБЕКТІҢ ҚАУІПСІЗ ЖАҒДАЙЫ - жұмыскерлерге зиянды және қауіпті өндірістік фаторлардың әсері болмайтын және олардың деңгейі гигиеналық нормативтерден аспайтын еңбек жағдайы.

ЗИЯНДЫ ЗАТ – қазіргі әдістермен табылатын адамның қазіргі және келешектегі ұрпағында, қауіпсіздік шарты бұзылған кезде адам ағзасымен жанасуы болатын зат.

ЫСТЫҚ ЦЕХ – жылу бөлінудің 20 кал/сағ/м³ және одан жоғары жағдайындағы технологиялық процестер жүзеге асатын өндірістік орын.

ҚЫЗЫҒУШЫ ЖАҚ – еңбек қорғаудың нәтижелілігіне қызығушылық білдіретін не оның әсеріне сезімтал тұлға немесе тұлғалар тобы.

ИММУНИТЕТ – ақуыздардың, патогенді микроағзалар мен олардың улы өнімдерінің әрекетіне ағзаның қарсы тұрушылық қабілеті.

ТЕХНОГЕНДІК ҚАУІПТІЛІК КӨЗДЕРІ – экологиялық сферадағы қауіптілік факторына әкелетін қызмет түрлері (өндірістік, қорғаныстық, ғарыштық және т.б.)

БІЛІКТІЛІК – білім мен жаңалықтарды пайдалану қабілеті.

ӨНДІРІСТІК ОРЫНДАРДЫҢ МИКРОКЛИМАТЫ – осы орындардың ішкі ортасының климаты.

СӘЙКЕССІЗДІК – оқыс жағдайға, материалдық шығынға, жұмыс орнының жағдайыныі төмендеуіне немесе бұл факторлардың әртүрлі бірігуіне тікелей не жанама алып келетін, техникалық регламенттен, қабылданған практикадан және жұмыстың орындалу процедурасынан қандай да бір ауытқушылық.

ОҚЫС ЖАҒДАЙ – жұмыскерді өлімге, жарақатқа не ауруға алып келетін жағымсыз жайт.

ЕҢБЕК ҚОРҒАУДАҒЫ ЖҰМЫСТЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ – еңбек қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған шаралар жүйесі.

ЕҢБЕК ҚОРҒАУ – құқықтық, әлеуметтік-экономикалық, құрылымдық-техникалық, санитарлық-гигиеналық, емдік-профилактикалық, реабилитациялық және басқа шараларды қоса алғандағы еңбек процесіндегі жұмыскердің денсаулығы мен өмірін сақтау жүйесі.

ӨНДІРІСТІК ОРТА – еңбек процесінде әсер ететін табиғи-климаттық және кәсіби жағдайлардағы (физикалық, химимялық, биологиялық және әлеуметтік) факторлардан құралған адамды қоршаған ішкі ортаның бөлігі.

ТҰРАҚТЫ ЖҰМЫС ОРНЫ – жұмыскер өзінің жұмыс уақытының көп бөлігін (50% - дан аса не үздіксіз 2 сағаттан көп) өткізетін орын.

ОҚИҒА – оқыс жағдайға алып келетін не алып келуі мүмкін жайт.

КӘСІБИ АУРУ – өндіріс жағдайындағы зиянды фактор әсерінен және санитарлық талптың бұзылуынан болатын ауру.

ЖҰМЫСҚА ҚАБІЛЕТТІЛІК – белгілі бір уақытта істелген жұмыстың саны мен сапасымен сипатталатын адам ағзасының функционалдық мүмкіндіктерінің деңгейі.

ЖҰМЫС ЗОНАСЫ – жұмыскерлерді тұрақты не тұрақсыз болатын орнындағы еден мен алаң деңгейінен 2 м биіктікпен шектелген кеңістік.

ЖҰМЫС ОРНЫ – еңбек қызметі процесіндегі жұмыскердің тұрақты не тұрақсыз болатын орны.

НӘТИЖЕЛІЛІК – адам қауіпсіздігі мен денсаулығына тәуекелділікті басқару мен бақылауға қатысты және еңбек қорғау саясатына, оның мақсаты мен міндетіне негізделген, еңбек қорғауды басқару жүйесінің функциялануының өлшенген нәтижелері.

АДАМНЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫ МЕН ҚАУІПСІЗДІГІНЕ ТӘУЕКЕЛДІЛІК – адамның денсаулығы мен қауіпсіздігіне жағдайдың әсерінің жүзеге асуы.

ҰЙЫМДАҒЫ ЕҢБЕК ҚОРҒАУ ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ СЕРТИФИКАЦИЯСЫ – орнатылған тәртіпке негізделген сертификация бойынша, ұйымдағы еңбек қорғау жұмыстарның мемлекеттік нормативтік талаптарына сәйкестігінің бекітілуі бойынша органдар қызметі.

ЕҢБЕК ҚОРҒАУДЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІ – ұйым қызметімен байланысты денсаулықты қорғау мен еңбек қауіпсіздігі аясындағы тәуекелділікті басқарумен қамтамасыз ететін ұйымның жалпы басқару (менеджментің) жүйесінің бөлігі.

ЖҰМЫСКЕРЛЕРДІҢ ЖЕКЕ ЖӘНЕ ҰЖЫМДЫҚ ҚОРҒАНЫС ҚҰРАЛДАРЫ – жұмыскерлерге зиянды және қауіпті өндірістік факторлар әсерінің алдын алу мен оларды азайтуға қолданылатын техникалық құралдар.

ҚАУІПСІЗДІК ТЕХНИКАСЫ – жұмыскерлерге қауіпті өндірістік факторлар әсерінің алдын алуға бағытталған ұйымдық және техникалық шаралар жүйесі.

ЖАРАҚАТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІК – еңбек қорғау бойынша нормативтік-құқықтық актілермен бекітілген жағдайларда жұмыскердің жарақат алуын болдырмайтын еңбек қауіпсіздігі талаптарына жұмыс орындарының сәйкестігі.

ЕҢБЕК ЖАҒДАЙЫ – адамның денсаулығы мен жұмысқа қабілеттілігіне әсер ететін өндірістік ортаның элементтерімен анықталатын әртүрлі факторлар жиыны.

АДАМИ ФАКТОР – еңбек психологтарымен анықталған адамды қоғамдық қатынастардың әртүрлі сферасындағы қызмет субъекті ретінде анықтайтын адамның ерекшеліктері.

ЭРГОНОМИКА – адам ағзасының мүмкіндіктеріне өндірістік ортаның бейімделу проблемаларымен айналысатын ғылым.

АПАТ – адам өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін қауіпті заттардың шығарылымы мен жарылуды бақыламаған жағдайдағы техникалық құрылғылардың, жабдықтардың бұзылуы.

Мазмұны
1	«Еңбек қорғау» пәнінің мақсаты мен міндеттері және оның оқу үрдісінде алатын орны	8
2	Еңбек қорғаудың құқықтық негіздері	10
2. 1	Еңбекті қауіпсіздігінің заңды және нормативті–ұйымдастырушылық негіздері.	10
2.2	Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі	10
3	Еңбек қорғау бойынша мемлекеттік нормативтік талаптар	13
3.1	Еңбек қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша нормативтік –құқықтық құжаттар	13
4	Жұмыс беруші мен жұмысшының еңбек қорғау талаптарына және жұмыс тәртібіне сай жауапкершілігі мен міндеті.	15
4.1.	Еңбек қорғауды қамтамасыз етудегі жұмыс беруші мен жұмысшының құқықтары мен міндеттері.	15
4.2	Қолайлы еңбек жағдайларын қамтамасыз ету.	15
5	Өндірістік микроклимат	18
5. 1	Еңбек психологиясы мен физиологиясы негіздері.	18
5.2	Еңбек қауіпсіздігінің психофизиологиялық негіздері	18
6	Еңбек қауіпсіздігінің эргономикалық негіздері	23
6.1	Өндірістік санитария және еңбек гигиенасы	23
6.2	Адамдарды зиянды және қауіпті факторлардан қорғау	23
7	Адамдарды химиялық және биологиялық жағымсыз факторлардан қорғау	27
8	Өндірістік еңдек жағдайын аттестациялау	30
8.1	Онеркәсіптік қауіпсіздікті техникалық реттеу	30
8.2	Өрттің туындау себептерінің алдын-алу негіздері	30
9	«Өрт қауіпсіздігінің талаптарына» қойылатын техникалық регламент	34
9.1	Өндірістегі қауіпті объекті	34
10	Апаттық жұмыстар мен күрделену барысындағы еңбек қауіпсіздігі	36
11	Электр қауіпсіздігімен қамтамасыз ету	40
12	Өрт қауіпсіздігіне жалпылама түсінік	42
12.1	Кәсіби аурулар мен өндірістік жарақаттар	42
13	Өндірісте болатын сәтсіз оқиғалар мен жарақаттарды тексеру және есепке алу	45
14	Сәтсіз жағдайда көрсетілетін дәрігерге дейін алғашқы көмек	47
15	Өндірістегі еңбек қорғау қызметін ұйымдастыру	51
	Еңбек қорғау бойынша шараларды ұйымдастыру және қаржыландыру
	Қолданылған әдебиеттер тізімі	54