2.4 Диагностикалау әдістері, құралдары және үрдістері

2.4.1 Жалпы автомобильдегі бақылау-диагностикалау және реттеу жұмыстары. Жалпы автомобильді диагностикалау оның пайдаланушылық қасиеттерінің: қуаттың, отын үнемділігінің, қозғалыс пен қоршаған ортаға тигізетін әсерінің қауіпсіздігінің көрсеткіштік деңгейін анықтау үшін қажет.

Автомобильді пайдалану қасиеттерінің негізгі диагностикалық параметрлері және оларды анықтау құралдары 2.1-кестеде көрсетілген.

2.1-кесте

Автомобильдің пайдалану қасиеттерінің негізгі диагностикалық

параметрлері және олардың анықтау құралдары

Автомобильдің пайдалану қасиеттері	Диагностикалық параметрлер	Диагностикалық құралдары
		арнайы	әмбебап
Жүк-экономикалық	Доңғалақ қуаты және оның туындылары, қозғалыс жылдамдығы, жүк күші, қозғалыс кедергісі, жол, екпін уақыты мен үдеуі. Жылдамдықтар мен жүк түсу режимдеріндегі отынның меншікті шығындалуы, ПГ улылығы, шуыл деңгейі	СТК СТЭП	Құрама стенд
Тежеу	Тежеу жолы, тежеу күші, баяулау уақыты мен шамасы	ТС
Жүріс	Жолмен байланыс дағында әрекет ететін бүйірлік күш	СХК

Бұл көрсеткіштердің белгіленген нормалармен салыстырғандағы нашарлауын анықтай келе, терең диагностикалау жүргізеді, нақты ақауларды анықтайды, механизмдерді реттейді және қорытынды бақылау орындайды. Автомобильді диагностикалау жүріс сынақтары кезінде немесе стационарлық стендтік құралдарды қолдану арқылы мүмкін. Әдетте жүріс сынақтарын тежегіштерді және отынның сызықтық шығынан инспекторлық тексеру үшін қолданады. Автомобиль жұмысының жылдамдық және жүктеме тест режимдерін беруге мүмкіндік беретін арнайы стендтердің көмегімен автомобильдерді стационарлық диагностикалау анағұрлым тиімді болып табылады.

Жүргізуші автомобильді жүргізу кезінде доңғалақтардың қуаты 25 %-жан аспағанша, сол қуаттың шығындалатынын сезбейді. Нәтижесінде 30 %-ға дейінгі автомобильдер қуаты толық қолданылмай әрі отыны шамадан тыс шығындалумен пайдаланылады.

Олардың ішіндегі 15 % автомашина қуатты қарапайым реттеуіштердің көмегімен номиналға дейін белгілеуге болады. АКК-дің бірінде автомашиналардың қуатын өлшеу мынадай жағдайда көрсетті (2.4-сурет). Парктің орташа қуаты номиналдының 70 %-ын құрады, бұл ретте максимум тарту күші мен отынның бақылау шығынының былайша таралуы орын алды (1). Бір айға созылған реттеулерді жүргізгеннен кейін, автомобильдер паркінің бүкілі реттеуден өткенше, орташа қуат 85 % болды (2). Мұндай жағдай отын шығынын өлшеу кезінде де орын алды. Отынның орташа бақылау шығыны орташа алғанда 13 %-ға қысқарды.

2.4 Сурет – Диагностикалауды енгізгенге дейін (штрих сызық) және енгізгеннен кейін (тегіс сызық) максимум жүк күшінің (а) және отынның бақылау шығынын (б) тарату

Автомобиль доңғалақтарының қуатын қалыпқа келтіру оның орташа қозғалу жылдамдығын, тасымалдау көлігінің өнімділігін арттырады, сонымен бірге отынның шығындалуын төмендетеді. Механизмдердің құрылымдық ақаулары, клапандардағы саңылаулардың бұзылуы, клапанның герметикалығының бұзылуы, қозғалтқыштың термодинамикалық шығындары, трансмиссиядағы механикалық шығындар және т.б. қуаттың төмендеуінің негізгі себептері болып табылады.

Автомобильдердің қуаттық және жүк-экономикалық көрсеткіштерінің төмендеуіне әкелетін ақаулар жүк сапасы стендтерінің көмегімен таблицада көрсетілген параметрлерді өлшеу арқылы анықталады.

Жүк сапасы стендтері автомобильдің әр түрлі жылдамдықтық және жүктеме режимдерде жұмыс істеуін көрсету және оның жүк-экономикалық көрсеткіштерін өлшеу үшін арналған. Стендтің жүгіріс барабандарына жетекші доңғалақтары арқылы орнатылған автомобиль жолдағыдай жұмыс істей алады. Тежеу құрылғыларымен тежей келе немесе жүгіріс барабандарын үдете келе, автомобильді пайдалануға берілген жағдайларды жүзеге асырады. Бұл ретте диагностикалау кезінде стендте қуатты, отын шығынын және трансмиссия кедергісін өлшеуден басқа, автомобильдің негізгі агрегаттары мен жүйелерінің (іліністің – бос айналу дәрежесі бойынша, карданды біліктің – соққы бойынша, редуктордың – шуыл мен діріл деңгейі бойынша, спидометрдің – барабандардың айналу жиілігі бойынша) техникалық күйін анықтауға болады Автомобильді стендте тесттік диагностикалау режимдерінің екі нұсқасын пайдалануға болады: үдемелі және тұрақты.

Инерциялық стендтерде тікелей беріліс жылдамдықтарының берілген ауқымында дроссельдің толық ашылуы кезінде бұрыштық үдеуді, автомобиль доңғалақтарының (немесе стенд барабандарының) үдеу уақытын немесе жолын өлшей келе, қуатты анықтайды. Отын шығынын стендте және қозғалтқыштың бос жүрісінің айналымдарында доңғалақтардың айналу кедергісінен туындайтын кедергі әсерінен тікелей берілістегі тұрақты жылдамдық кезінде үдеу режимінде анықтауға болады. Трансмиссия кедергісі туралы беріліс қорабының бейтарап күйі кезінде автомобильдің берілген жылдамдықтан шығуы бойынша айтады.