4. Правапіс шыпячых [ж],[ш],[ч],[дж] і свісцячых [з],[з’],[с],[с’],[дз],[дз’], [ц], [ц’] зычных

Выпішы правільна слова. Правер зычную: падбяры праверачнае слова з галосным або санорным зычным пасля гэтага зычнага. Запішы два прыклады.

Рабі так:

Пішу правільна	Тлумачу	Прыклады
у лодачцы перапісчык	лодачак перапісаць	на печцы на дарожцы

!Запомні!

Пры вымаўленні спалучэнняў шыпячых (свісцячых) і свісцячых (шыпячых) адбываецца асіміляцыя (папярэдні гук прыпадабняецца да наступнага):

1. Шыпячыя перад свісцячымі вымаўляюцца як свісцячыя: у лода[ц]цы.

2. Свісцячыя перад шыпячымі вымаўляюцца як шыпячыя: у перапі[ш]чык.

АДРОЗНІВАЙ: расчыніць дзверы (адчыніць) – рашчыніць цеста (ад рошчына), расчапіць вагоны (адчапіць) – расшчапіць дуб (ад шчапаць).

ЗАПОМНІ: дашчаты, невідушчы, нішчымны, пяшчота, пяшчотны, рошчына,ушчуваць, ушчыкнуць, шчасце, шчаслівы, шчодры, АЛЕ: пясчаны.

5. Правапіс галосных о, э – а (аканне)

Выпішы правільна слова. Падкрэслі галосную а. Пастаў націск. Падбяры аднакаранёвае слова з націскным [о] або [э] ў корані. Запішы два прыклады.

Рабі так:

Пішу правільна	Тлумачу	Прыклады
шаптаць рака ціха	шэпт (аканне) рэчка (аканне) не пад націскам	гара дамы доўга

!Запомні!

1. Галосныя гукі [о], [э] ў ненаціскным становішчы чаргуюцца з [а]: дом – дамы, мова – маўленне, шэпт – шаптаць, шэры – шарэць, жэмчуг – жамчужына.

2. Не падпарадкоўваюцца аканню словы са спалучэннямі ро, ло, якія чаргуюцца з ры, лы: кроў – крывавы, дровы – дрывотня, крошка – крышыць, бровы – брыво, гром – грымець, брод – брысці, глотка – глытаць, блохі – блыха.

3. Перадача на пісьме [э] ў запазычаных словах у ненаціскных складах асновы вызначаецца наступнымі правіламі:

а) у пачатку слова [э] перадаецца на пісьме літарай э: эканомія, экзамен, экватар, этажэрка, элемент;

б) літара э пішацца пасля прыставак і ў другой частцы складанага слова: праэкзаменаваць, трохэлементны;

в) пасля шыпячых, [р], [д], [т] і цвёрдага [ц] пішацца э: жэтон, Жэнева, Жэрар, жэлацін, рэспубліка, рэформа, дэталь, гардэроб, тэатр, тэлеграф, тэлефон, ветэран, катэт, тэрмометр, тэарэма.

4. У запазычаных словах напісанне э і а пасля зычных, акрамя шыпячых, [р], [д], [т] і цвёрдага [ц], вызначаецца па слоўніку: панэль; АЛЕ: шынель.

5. Ненаціскныя фіналі -эль, -эр у запазычаных словах перадаюцца як -аль, -ар: шніцаль, шпаталь, карцар, лідар, камп’ютар, пэйджар, тэндар, ордар.

Ненаціскныя фіналі -эль, -эр ва ўласных імёнах іншамоўнага паходжання перадаюцца нязменна: Ландэр, Одэр, Пітэр, Юпітэр.

6. Правапіс галосных е, ё – я (яканне)

Выпішы правільна слова, падзялі яго на склады. Пастаў націск. Падбяры аднакаранёвае слова з націскным [е] або [ё] ў корані. Запішы два прыклады.

Рабі так:

Пішуправільна	Тлумачу	Прыклады
сяло зеляніна аперацыя	першы склад перад націскам не першы склад перад націскам слова запазычанае	мятла веснавы абеліск