2. Жазаныңмақсаттары

Қылмыстықзаңжазаныңкелесідеймақсаттарынқарастырады:

Әлеуметтікәділеттіліктіқалпынакелтіру.Бұлкінәлігежазатағайындауқылмыстықәрекетжасаунәтижесіндежекежәнеқоғамдықмүддегекелтірілгензиянныңқалпынакелтірілетіндігінбілдіреді.

Сотталғанадамдытүзеу.Аталғанмақсатнәтижесіндетұлғақылмыстықзаңталаптарынсақтауқажеттілігінұғынуғаәкепсоқтыратынкінәлініңбойындағыжағымсызбағалықұндылықтарбағытынӛзгертугебағытталған.Сотталғанадамдытүзеумақсатыкінәліболашақтажаңақылмыстаржасамайтынжағдайғажеткендеғанаорындалдыдепесептеледі.Сондықтанбұл мақсаттыарнайысақтандырушымақсатдептеатайды.

Жаңа қылмыс жасаудан сақтандыру. Бұл мақсат әлі жазатағайындалмағанадмдарғақатысты.Оғанәрбіржасалғанқылмысүшін

қылмыстықжауаптылықтыбекітужәнежазатағайындауменжазаныңорындалуыныңқамтамасызетілуіжолыменқол жеткізіледі..

Қылмыстықжазаныңмақсатыболыптәназабыншектірунемесеадамныңқадір-қасиетінқорлаутабылмайды.

3. Жазажүйесі

Жазажүйесі–бұлбелгiлiбiрретпенорналасқан,қылмыстықзаңдабекiтiлгенжазалартүрiнiңтүпкiлiктiтiзiмi.Жазалартүрініңтізіміжазаныңауырлығыескерiлiпорналасқан:жеңiлжазаданбастапқатаңжазағақарайорналасқан.

Жазаларүшсанатқабӛлініпқарастырылады:текнегізгі;текқосымша;негiзгiдеқосымшада жазаретіндетағайындалатынжазалар.

Негізгіжазалар–бұлжазаныңдербестүрiретiндеғанатағайындалатынтүрлерi,олардыбасқаларынақосымшаретiндебiрiктiругеболмайтынжазатүрлерi.

Неізгіжазаларәрқашанқылмыстық-құқықтықнормалардыңсанкцияларындақарастырған.

Қылмыстықкодекстекнегізгіжазаболыптабылатынжазатүрлерінемыналардыжатқызады:түзеужұмыстары;әскериқызметбойыншашектеу;басбостандығыншектеу;абақтыдаұстау;белгілібірмерзімгебасбостандығынанайыру;ӛмірбойыбасбостандығынанайыру;ӛлiмжазасы.

Қосымшажазаларжекедаратағайындалаалмайды,олартекқылмыстықжазаныңауырлығынкүшейтеотырыпнегізгіжазағақосымшаретіндетағайындалады.

Текқосымшажазалартүрінежататынжазалармыналар:арнаулы,әскеринемесеқұрметтiатағынан,сыныптықшенiнен,дипломатиялықдәрежесiнен,бiлiктiлiксыныбынанжәнемемлекеттiкнаградаларынанайыру;мүлкiнтәркiлеу.

Қылмыстықкодекснегізгіжазаныңдақосымшажазаныңдаміндеттерінатқаруғақабілеттіжазалардыдақарастырады.Ондайәмбебап(универсалды)жазағажататындар:айыппұлсалужәнебелiгiлiбiрлауазымдыатқарунемесебелгiлiбiрқызметпенайналысуқұқығынанайыру,қоғамдықжұмыстарғатартужазаларыжатады.

14-тарау.Жазатүрлері

1. Айыппұл

2. Белгілібірлауазымдыатқарунемесебелгілібірқызметпенайналысуқұқығынан айыру

3. Қоғамдықжұмыстарғатарту

4. Түзеужұмыстары

5. Әскериқызметбойыншашектеу

6. Басбостандығыншектеу

7. Абақтыдаұстау

8. Белгілібірмерзімгебасбосатндығынан айыру

9. Ӛмірбойыбасбостандығынанайыру

10. Ӛлімжазасы

11. Арнаулы,әскеринемесеқұрметтіатағынан,сыныптықшенінен,дипломатиялықдәрежесінен,біліктіліксыныбынанжәнемемлекеттік наградаларынанайыру

12. Мүлкінтәркілеу

1. Айыппұл–бұлҚРқылмыстықкодексіндекӛзделгеншекте,заңменбелгіленгенжәнежазатағайындаусәтіндеқолданылыпжүргенайлықесептіккӛрсеткіштіңбелгілібірмӛлшерінесәйкескелетінмӛлшерденесотталғанадамныңжалақысыныңнемесеолқылмысжасағансәтінебелгілібіркезеңішіндегіӛзгедетабысыныңмӛлшеріндетағайындалатынақшаӛндіріпалу.

Айыппұлайлықесептіккӛрсеткіштіңжиырмабестенжиырмамыңғадейінгішегіндетағайындалады.Айыппұлмӛлшеріжасалғанқылмыстыңауырлығыменсотталғанадамныңмүліктікжағдайынескереотырыпсотбелгілейді.

Айыппұлдытӛлеуденәдейіжалтарғанжағдайдаолайлықесептiккӛрсеткiштiңүшеселенгенмӛлшерiнесәйкескелетінайыппұлсомасыныңорнынатиiсiншебiрайтүзеужұмыстарынанемесесексенсағатқоғамдықжұмыстарғатартуесебіменқоғамдықжұмыстарға,түзеужұмыстарынатартуменауыстырылады.

Әдейіжалтару-бұлӛзініңмүлкінжасыру,тұрғылықтыжерінауыстыру,кӛрнеужалғанақпаратберужәнетағыбасқаӛзінетағайындалғанайыппұлдытӛлеуденбосауғабағытталғанкінәлініңқасақанаәрекеттері.

2. Белгiлiбiрлауазымдыатқарунемесебелгiлiбiрқызметпенайналысуқұқығынанайырумемлекеттікқызметте,жергiлiктiӛзiн-ӛзiбасқаруоргандарындабелгiлiбiрлауазымдыатқаруға,небелгiлiбiркәсiптiкнемесеӛзгедеқызметпенайналысуғатыйымсалудантұрады.

Кәсібиқызмет–бұліскеасыруүшінарнайыбілімменкәсібидаярлықтыталапететін(заңгер,бухгалтер, дәрігер)қызметтітұрақтынегіздеіскеасыру.

Ӛзгедеқызмет–бұл,мысалыаңшылық,жекетасымалдауларжәнебасқадасалыстырмалытүрдетұрақтықызмет.

Белгілібірлауазымдыатқарунемесебелгілібірқызметпенайналысуқұқығынанайыружазаныңнегізгітүріретіндебіржылданбесжылғадейінгімерзімгежәнежазаныңқосымшатүріретіндеалтыайданүшжылғадейінгімерзімгебелгіленеді.

Белгiлiбiрлауазымдыатқарунемесебелгiлiбiрқызметпенайналысуқұқығынанқосымшажазаретiндеайыру,егерсотжасалғанқылмыстыңсипатыменқоғамдыққауiптілікдәрежесiнжәнекiнәлiадамныңжекебасынескереотырып,оныңбелгiлiбiрлауазымдыатқарунемесебелгiлiбiрқызметпенайналысуқұқығыныңсақталуымүмкiнемесдептаныса,олҚылмыстықкодекстіңЕрекшебӛлiміндегітиiстiбаптакӛзделмегенжағдайдадатағайындалуымүмкiн.

Бұлжазанықосымшажазаретіндеқоғамдықжұмыстарғатарту,түзеужұмыстарына,соныменқатаршарттытүрдесоттаудатағайындағанжағдайдаоныңмерзімісоттыңүкімізаңдыкүшінеенгенсәттенбастапесептеледі.

Белгiлiбiрлауазымдыатқарунемесебелгiлiбiрқызметпенайналысуқұқығынанайырудыбасбостандығынаншектеу,абақтыдаұстау,басбостандығынанайыруғақосымшажазаретіндетағайындаукезіндеолжазалаудыңаталғаннегiзгiтүрлерiнӛтеудiңбарлықуақытынақолданылады,бiрақбұлорайдаоныңмерзiмi олардыңӛтелгенсәтiненбастапесептеледi.