Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Лекции УП каз. doc.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
181.29 Кб
Скачать
  1. Асақажеттілік

Асақажеттілік–бұлзаңменқорғалатынмүдделерге,яғниадамныңнемесеқоғамменмемлекеттiңқұқықтарымензаңдымүдделерiнетiкелейтӛнiптұрғанқауiптiжоюүшiнқылмыстықзаңменқорғалатынбасқамүдделергеадамныңзиянкелтiруi.

Асақажеттіліктіңзаңдылығыныңшарттарытӛнiптұрғанқауiптiлiккеқатыстышарттар,қауiптiлiктiтойтаруәрекетiнеқатыстышарттарболыпбӛлінеді.

Тӛнiптұрғанқауiптiлiктiңсипатынақатыстышарттар:

    • тӛніптұрғанқауіптіңқайнаркӛздеріәртүрліболуымүмкін:дүлейапат,механизмдерменкӛлікқұралдарыныңжарамсыздығы,адамдарменжануарлардыңәрекеттері,физиологиялықпроцесстер,түрліауруларжәнетағыбасқалары;

    • қауiпзаңменқорғалатынобъектілергеелеулiзиянкелтiрудiтiкелейтӛндiруiқажет;

    • қауiпшынмәнiнденақтыорыналғанболуықажет;

    • қауіптіүшiншiтұлғалардыңмүдделерiнезиянкелтiруменбайланыстыемесӛзгеқұралдарментойтарумүмкiнболмайтындайсипаттағықауiпорыналуықажет.

Қауiптiтойтаруәрекеттерікелесідейталаптарғасайболуытиіс:

    • қауіптітойтарудыңерекшемақсатыболуыкерек:олтӛнгенқауiптiлiктiтойтарукезiндекелтiрiлгензияннандаауырзияндытойтаруғабағытталғанболуыкерек;

    • қауіптітойтарунәтижесіндезиянүшіншітұлғаларғакелтіріледі;

    • қауіптітойтарууақылыболуытиіс;

    • асақажеттіліктіңшегіненшығуынажолберілмеуітиіс.

Асақажеттіліктіңшегіненшығушылығыболыпқұқыққорғаумүдделерiнеалдыалынғанғатеңнемесеодангӛрiелеулiзиянкелтiрiлген,тӛнгенқатердiңсипатымендәрежесiнежәнеқатержойылғанжағдайға

кӛрiнеусәйкескелмейтiнзиянкелтiрутабылады.Мұндайшектеншығушылықтекқанақасақаназиянкелтіргенжағдайлардағанақылмыстықжауаптылықтыкӛздейді.

  1. Жедел-іздестірушараларынжүзегеасыру

Уәкілеттімемлекеттікорганқызметкерініңнеосыорганменқызметтесӛзгеадамныңосындайорганныңтапсырмасыбойыншажедел-іздестірушараларынорындауыкезіндезаңғасәйкесжасағанәрекетіменқылмыстықзаңменқорғалатынмүдделергекелтіргензияны,егербұләрекетбіртопадам,алдыналасӛзбайласуарқылыбіртопадам,ұйымдасқантопнемесеқылмыстыққауымдастық(қылмыстықұйым)жасағанқылмыстыболғызбау,анықтау,ашунемесетергеумақсатыменжасалсақылмысболыптабылмайды.

Жедел-іздестірушараларынжүргізудіңзаңдылығыныңшарттары:

    • жедел-іздестірушараларынжүргізудіңзаңдыболуы;

    • келтірілгензиянаталғанқылмыстанкелтірілетінзиянғақарағандаоншамәндіболмауы;

    • қылмыстадыболғызбау,олардыашунемесетергеудіңзиянкелтіруменбайланыстыемесӛзгетәсілменжүзегеасырумүмкінболмауы.

  1. Күштепнемесепсихикалықмәжбүрлеу

Егеркүштепмәжбүрлеудіңсалдарынанадамӛзініңіс-әрекетіне(әрекетсіздігіне)иеболаалмай,нәтижесіндеқылмыстықзаңменқорғалатынмүдделергезиянкелтіруқылмысболыптабылмайды.

Күштепмәжбүрлеу-бұладамғаденежарақатынсалу,онысоққығажығу,басбостандығынанзаңсызайыружәнетағыдабасқаәсеретеотырып,тұлғанықандайдабірәрекетжасауғанеоныжасаудантартынуғамәжбүрлеу.Психикалықмәжбүрлеу–бұладамныңпсихикасынаобъектісіоныңӛмірі,денсаулығы,ар-намысыменқадыр-қасиетіжәнетағыбасқаларыболуы

мүмкінқорқытуларменәсерету.

Қылмыстықзаңкүштепмәжбүрлеудіңекітүрінқарастырады:тойтарылатынжәнетойтарылмайтын.Психикалықмәжбүрлеуәрдайымтойтарылуғажатады.

Тойтарылмайтынкүштепмәжбүрлеудетұлғаӛзініңәрекетінбасқарумүмкіндігінентолығыменайырылады,сондықтанаталғанжағдайдақылмыстықжауаптылықкӛзделмейді.

Егертұлғақылмыстықзаңменқорғалатынмүдделергеӛзініңәрекеттерінбасқарумүмкіндігінсақтайотыракүштепнемесепсихикалықмәжбүрлеунәтижесіндезиянкелтіретінболса,ондатұлғаныңқылмыстықжауаптылығытуралымәселеасақажеттіліктуралыережелербойыншашешіледі.

Сондықтанаталғанжағдайдақылмыстықжауаптылықтектойтарылғанзиянкелтірілгензияннанкӛпболғандағанажоққашығарылады.Әйтпесеқылмыстықжауаптылықорыналады.Алайдатұлғағақатыстықолданылғанкүштепнемесепсихикалықмәжбүрлеужазаныжеңілдететінмән-жайретіндеқарастырылады.