1. Қылмыстардыңкӛптігініңтүсінігіменбелгілері

2. Қылмыстардыңкӛптігініңнысандары

1. Қылмыстардыңкӛптігініңтүсінігіменбелгілері

Қылмыстардыңкӛптігі–бұлтұлғаныңбұрынсолқылмыстыжасағаныүшінқылмыстықжауаптылыққатартылған-тартылмағандығынақарамастанбірнемесебірнешеқылмыстыжасауы.

Кӛптіктіңбелгілері:

• тұлғаныңекіденкемемесжекеленгенқылмыстардыжасауы;

• жасалғанәрбірқылмысӛзініңзаңдықмаңызынсақтапқалуытиіс,яғниолардыжасағаныүшінқылмытықжауаптылыққатартудыңескірумерзіміӛтпеуітиіснемесесоттылықжойылмағанжәнерақымшылықактісінекешірімберужәне тағыбасқаларыболмауыкерек;

• әрбірқылмыссотпеноныңүкіміндебекітілгенболуыкерек.Егертұлғақоғамғақауіптіәрекеттіжасағанымен,алайдаоғанқатыстықылмыстықісалдыналатергеусатысынданемесесоттақысқартылғанболса,олқылмысжасамағанболыпсаналады;

• жасалғанәрбірқылмысаяқталғаннеаяқталмағанболуымүмкін.

Қылмыстардыңкӛптігіжалғаспалы,созылмалы,құрамалықылмыстартүріндегібіртұтаскүрделіқылмыстарданажыратылады.

1. Жалғаспалықылмыстар–бұлбiрниетпенжәнебiрмақсатпенқамтылып,тұтасалғандабiрқылмыстықұрайтынбіробъектігебағытталғанбiрқатарбiрдейқылмыстықәрекеттердентұратынқылмыстүрi(мысалы,компьютердіқұрапшығуүшіноныңбӛлшектерінбіртіндепұрлау).

2. Созылмалықылмыстар–бұлүздіксізұзақуақытқасозылғанқылмыстар.Аталғанжағдайдақоғамғақауіптіәрекетіс-қимылсипатынаиеболады(мысалы,қашқындық).Созылмалықылмыстаркінәсінмойындапкелуменнемесеӛкілеттіоргандарыңәшкерелеуіменаяқталады.

3. Құрамалықылмыстар,яғниәрқайсысықылмыстықзаңменжекежайқылмысқұрамыретіндеқарастырылғанекiнемесеодандакӛпәрекеттерденқұралғанқылмыс.Мысалы,қарақшылық–бұлтонау+денсаулыққазиянкелтіру.Алайдаӛзініңішкібірлігіменарақатынасынабайланыстыаталғанәрекеттербіріккенкездеқылмыстардыңкӛптігінежатпайтынбірқұрамақылмыстықұрайды.Құрамақылмыстарғасоныменқатарбірәрекетпен

жасалып,бірақекінемесеодандажекеленгензардаптарғаәкепсоқтырғанәрекеттердідежатқызады.

2. Қылмыстардыңкӛптігініңнысандары

Қылмыстардыңкӛптігініңнысандарықоғамғақауіптіәрекеттіңқұрылымынабайланыстыажыратылады.Қылмыстықзаңкӛптіктіңүшнысанынбӛліпқарастырады:қылмыстардыңбірнешеретжасалуы,қылмыстардыңжиынтығыжәнеқылмыстардыңқайталануы.

Қылмыстардыңбірнешеретжасалуы–бұлҚылмыстықкодекстiңЕрекшебӛлiмiнiңбелгiлiбiрбабынданемесебабыныңбӛлiгiндекӛзделгенекiнемесеодандакӛпәрекеттiжасау.

Бірнешереттілікұқсасқылмыстармен,яғниобъективтікжәнесубъективтікбелгілерібойыншасәйкескелетінәрекеттерденқұралады(екіқарақшылық,екікісіӛлтіру,екіұрлықжәнетағыбасқалары).

ҚылмыстықзаңқылмыстардыңбірнешеретжасалуыҚылмыстықкодекспенжасағаныүшіннеғұрлымауыржазатағайындаудыкӛздейтінмән-жайретіндеқарастырылғанболса,ондатұлғаменжасалғанқылмысқылмыстардыңкӛптігіүшінқылмыстықжауаптылыққарастырылғанқылмыстықкодекстіңсәйкесіншебӛлігіменсараланадыдепбекіткен.Мұндайережеасаауыржәнекеңтарағанқылмыстарүшінқылмыстықжауаптылықтыкүшейтеді.

Қылмыстардыңжиынтығы–бұлегеролбұлқылмыстардыңбiрде-бiреуiүшiнсотталмағаннемесезаңменбелгiленгеннегiздербойыншақылмыстықжауаптылықтанбосатылмағанҚРҚылмыстықкодекстiңәртүрлiбаптарынданемесебаптарыныңбӛлiктерiндекӛзделгенекiнемесеодандакӛпәрекеттердiжасағанадамныңәрекетi.

Қылмыстардыңжиынтығыныңбелгілері:

• екінемесеодандакӛпқылмыстардыжасау;

• әрбірқылмысҚылмыстықкодекстіңәртүрлібаптарменнебірбаптыңәртүрлібӛліктеріменсараланады;

• барлыққылмыстартұлғаменолардыңбіреуіүшінсотталғанғадейінжасалады.

Қылмыстардыңжиынтығыныңекітүріажыратылады:реалдыжәнеидеалды.

Реалды жиынтық -

тұлғаныңбiрнешеәрекеттерiменқылмыстықзаңныңәртүрлiбаптарындакӛзделгенекінемесеодандакӛпқылмыстардыжасауы.

Мұндайжиынтықтықылмыстыққұқықтықнормалардыңбәсекелестігіненажыратабілукерек,оғансәйкесегерқылмысжалпыжәнеарнаулынормаларменқарастырылғанболса,ондақылмыстардыңжиынтығыболмайдыжәнеқылмыстықжауаптылықтекарнаулынормабойыншатуындайды.

Идеалдыжиынтық–бұлтұлғаныңҚылмыстықкодекстіңекінемесеодандакӛпбаптарындақарастырылғанқылмыстардыңбелгілерінқұрайтынбірәрекеттіжасауы.Идеалдыжиынтықтыңмысалыретіндеқарақшылықкезінде

қасақанабіреудіңӛмірінқиюдыайтуғаболады(ҚРҚК96-бабы179-баптыескереотырып).

Рецидив–бұлбұрынжасағанқасақанақылмысыүшінсоттылығыбарадамныңқасақанақылмысжасауы.

Рецидивтіңбелгілері:

• кемдегендеекіжекеленгенқылмыстыңболуы;

• қылмыстыңқасақаналықнысанындажасалуы;

• алынбаған(жойылмаған)соттылықтыңболуы.

Рецидивтіңүштүрінбӛліпқарастырады:жай,қауіптіжәнеасақауіпті.

Жайрецидивболыпбұрынқасақанақылмысжасағаныүшінсоттылығыбарадамныңкез-келгенқасақанақылмысжасауытанылады.

Қауіптірецидивболыптұлғаныңмыналардыжасауытанылады:

• басбостандығынанайыруғасотталатынқасақанақылмысжасауы,егербұлтұлғабұрынекі ретқасақанақылмысжасағаныүшінсотталғанболса;

• ауырқылмысжасаса,егеролбұрынауырқылмысжасағаныүшінсотталғанболса.

Асақауіптіқайталануболыптабылады,егертұлғамынаәрекеттердіжасаса:

• жасағаныүшінбасбостандығынанайырукӛзделгенқасақанақылмысжасаса,егербұлтұлғабұрынауырнемесеорташаауырлықтағықылмыстардыжасағаныүшінкеміндеүшретбасбостандығынанайыруғасотталғанболса;

• жасағаныүшінбасбостандығынанайырукӛзделгенқасақанаауырқылмысжасаса,егербұлтұлғабұрынауыржәнеасаауырқылмысжасағаныүшінекіретбасбостандығынанайыруғасотталғанболса;

• асаауырқылмысжасаса,егербұлтұлғабұрынауырнемесеасаауырқылмысжасағаныүшінсотталғанболса.

Қылмыстардыңқайталануынтанудамынадайсоттылықтарескерілмейді:

• 18жасқатолмағантұлғаменжасалғанқылмыстар;

• Қылмыстықкодекстебелгiленгентәртiпбойыншаалыныптасталғаннемесежойылғансоттылыққылмыстыңқайталануынтанукезiндеескерiлмейді.

ҚРҚКкӛзделгеннегіздерменшектердеқылмыстардыңқайталануықатаңжазаныкӛздейді.

1-тапсырма

Чужегуловгероиндізаңсызалып,сақтағаныүшінайыпталды.АлдыналақамаудакезіндеолАлматықаласыБостандықаудандықішкіістербасқармасынанжауапалуүшінтергеуизоляторынантергеушікабинетінеадыпкелгенкезіндеқашыпкетті.Чужегулов8айӛткенсоңтәтесініңпәтеріненұсталды.

1. Чужегуловтыңжасағанәрекетіжекеленгенқылмыстыңқайтүрінежатады?

2. Созылмалықылмыстардыңұқсасқылмыстарданайырмашылығынеде?

2-тапсырма

Жанар-жағармайматериалдарқоймасыныңмеңгерушісіМатаковӛзініңқоймасында90литркӛлемдетрансмиссиондықмаймен65литркӛлемдетосолартылыпқалғандығынанықтап,олардыұрлауғабелбуады.Осымақсаттаолкүнсайынбірайбойықоймаданбарлықартылған2-3литрлепмайментосолдыалыпшығады.

1. Бірыңғайкүрделіқылмыстыңтүрінанықтаңыз.

2. Қылмыстыңаяқталукезеңінанықтаңыз.

3-тапсырма

МерзімдікқызметтегіәскериқызметшіСихымбаевәскериқызметтіңқиыншылығынкӛтеругешыдамайӛзінеқызметбабыбойыншасеніптапсырылғанқарудыалыпәскерибӛлімніңорналасқанжерінтастапкетеді.ЖолбойындаолқаруменқорқытаотырыпазаматТұраровтыңавтокӛлігіниемденіпалады. Екі күнненкейінСихымбаевбасқақаладаұсталады.

1. Аталғанжағдайдақылмыстардыңкӛптігіорыналадыма?

2. Сихымбаевпенжасалғанәрекеткүрделіқылмыстардыңқайтүрінежатады?

3. Құрамақылмыстардыңбаламаәрекеттіқылмыстарданайырмашылығынеде?

4-тапсырма

Махметовеңбеккежарамсыздептанылғанбұрынғызайыбынасырауғаарналғанқаражаттытӛлеугеміндеттейтінсоттыңшешімінеқарамастаноныасырауданжәнеоғанқаражаттӛлеуденбастартады.Бұрынғызайыбынанжәнематериалдықшығындарданқұтылумақсатындаолтүндезайыбыныңүйінебензинқұйылғанканистрдіалыпкеледі.Бензиндіесікпентабалдырықарасындағысаңылауғақұйып,ӛрттұтандырады.Жалынбарлықүйдіӛрткеорап,нәтижесіндеМахметовтыңбұрынғызайыбыменоныңанасыӛртеніпкетеді.

1. БірнемесебірнешеқылмыстарүшінМахметовқылмыстықжауаптылыққатартыладыма?ҚРҚК96және187-баптарыныңмазмұныментанысыңыз.

2. Аталғанжағдайдақылмыстардыңкӛптігініңқайнысаныорыналады?

5-тапсырма

Барлыбаев16жасындақарақшылықпензорлауүшін10жылғабасбостандығынанайыруғасотталып,жазасынтолықмӛлшердеӛтепшығады.Жазасынӛтепшыққаннанкейін1жылдансоңБарлыбаевАбдуллаевпенбірлесеотырыпірімӛлшердебӛтенніңмүлкінқорқытыпалушылықжасап9жылғабасбостандығынанайыруғасотталады.

1.Жасалғанқорқытыпалушылықтықауіптінеасақауіптіқайталанудептануғанегізбарма?

12-тарау.Іс-әрекеттің қылмыстылығын жоятын мән-жайлар

1. Іс-әрекеттіңқылмыстылығынжоятынмән-жайлардыңтүсінігіментүрлері

2. Қажеттіқорғану

3. Қылмысжасаған тұлғаныұстаукезіндезиянкелтіру

4. Асақажеттілік

5. Жедел-іздестірушараларынжүзегеасыру

6. Күштепнемесепсихикалықмәжбүрлеу

7. Орындытәуекелету

8. Бұйрықтынемесеӛкімдіорындау

Іс-әрекеттіңқылмыстылығынжоятынмән-жайлардыңтүсінігіментүрлері

Іс-әрекеттіңқылмыстылығынжоятынмән-жайлар–бұлнақтықауіптіжоюғабағытталғанқылмыстықзаңменқорғалатынқоғамдыққатынастарүшінарналғанмақсатқасайәрекеттер.

Қылмыстықкодексіс-әрекеттіңқылмыстылығынжоятынжетімән-жайлардықарастырады:қажеттіқорғану;қылмысжасағантұлғаныұстаукезіндезиянкелтіру;асақажеттілік;жедел-іздестірушараларынжүзегеасыру;күштепнемесепсихикалықмәжбүрлеу;орындытәуекелету;бұйрықтынемесеӛкімді.

Аталғанмән-жайларолардықылмыстыққұқықтыңбірыңғайинститутыретіндеқарастыруғамүмкіндікберетінжалпыбелгілерменсипатталады.

ҚРҚК32-37баптарындакӛрсетілгенкез-келгенжағдайдақұқықпенқорғалатынмүдделергеҚКбаптарыныңбелгілерінесәйкескелетінзиянкелтіріледі.Қарастырылыпотырғанжағдайлардазиянерекшежағдайлардыңболуыментүсіндірілетінсаналыжәнееріктіәрекеттіңнәтижесіндекелтіріледі.

Жағдайлардыңкӛпбӛлігінеқоғамғапайдалыуәждіңболуытән(физикалықжәнепсихикалықмәжбүрлеудіқоспағанда).

Әрекеттіңқылмыстылығынжоятынжағдайлардыңәрқайсысыолардыбұзуқылмыстықжауаптылықтыкӛздейтінзаңдылықтыңнақтыбелгілеріменшектелген.