Адамның жылулық қалпының көрсеткіштері мен критерийлері.

Жылулық қалпы топтарға бөлінеді. Олар: оптимальды мүмкін болушылық, шамамен мүмкін болушылық және мүмкін емес.

Жылулық қалпының оптимальды мүмкін болушылығы- ортақ және локальды дискомфорттық жылу сезінушіліктің болмауын, көрсеткіштер арқылы бағаланатын термореттеушілік механизмнің қатты әсер етуін, сипаттайды: t_с.к. (°С), реактальды дене температурасы t_р (°С); ылғал жоғалушылық, кеуде мен табан терілерінің әр түрлі температурасы және т.б. жұмыс қабілеттілігінің ұзақ уақытқа сақталуын қамтамасыз етеді.

Жылулық қалпының мүмкін болушылығы- белгілі бір ортақ және локальды дискомфорттық жылу сезінушілікпен сипатталынады.

Қысымның белгілі бір шамасындағы көрсеткіштер бойынша бағалануы және термореттеушілік механизмдерінің кішірейген қысымындағы барлық жұмыс ауысым уақыттарындағы ағзаның термотұрақтылығының сақталуы. Сөйте тұра кейде жұмыс қабілеттілігінің уақытша жұмыс ауысымының уақытында төмендеуі байқалады, бірақ әсер етпейді (барлық еңбек ету уақытында).

Жылулық қалпының шамамен мүмкін болушылық – ортақ және локальды дискомфорттық жылу сезінушілікпен сипатталады. Олар көрсеткіштер мен критерийлер бойынша бағалануы ретінде термореттеушілік механизмдердің қысымымен анықталады. Ол температурасының гомеостаздың және денсаулықтың сақталуына кепілдік бере алмайды және жұмыс қабілеттіліктің шектейді.

Жылу қалпының мүмкін емес болып денсаулыққа әсерін тигізетін өте көп термореттеушілік механизмдер қысымымен сипатталады (оның шектеулі мағыналары кітаптағы кестелерде көрсетілгендей денсаулық қалпының бұзылуына әкеп соғатын жоғары төмен көрсеткіштері).

Киім астындағы микроклимат.

Киім-біздің өміріміздің қолайсыз жағдайларында құтылу үшін үлкен мүмкіндіктер беретін «микротұрғын үй» болып табылады.

Киім асты кеңістігіндегі микроклимат көбінесе киім құрылысы мен материалдар қасиеттерімен анықталынады (ауа және ылғал өтімділігі).

Киім асты кеңістігіндегі микроклимат параметрлері болып:

1. Ауа ылғалдылығы;

2. Ауа температурасы, °С;

3. Көмір қышқыл құрамы – Ширбектің берілгені >0,8% болса, адамның жаман жағдайы, физикалық жұмыстар кезінде көмір қышқылдың тері арқылы бөлінуі және де қоршаған орта шарттарына байланысты ұлғаяды. Киім конструкциясы және оның материалдар қасиеттерімен винтеляциясы сенімді өңделгені маңызды.

Дәріс №5-6 Киім үшін материалдар қасиеттерінің гигиеналық талаптары

Гигиеналық талаптарға сай киімді құрастыру қажеттілігі адамның өмір сүруін нормальды болуды, оның әр түрлі климаттық және өндірістік шарттарындағы денсаулығын сақтауды қамтамасыз етеді.

Киімге қойылатын талапты қамтамасыз етуде әр түрлі белгіленудегі маталар қасиеттері, олардың материалдар пакетіндегі рационалдық сәйкестікке үлкен рөльді атқарады.

Іш-киімдік материалдар-міндетті түрде адам денесімен әсер етеді және дене кірлеуден, суықтан қорғайды. Бүкіл тері бетінде шамамен 3 млн. терлеу темірі орналасқан. Олар терді, көмір қышқылды бөліп шығарады. Барлық осы бөлініп шыққан заттар іш-киімге сіңіреді де, гигиеналық қасиеті төмендейді, іш-киімнің тазарту қызметі қамтамасыз етілу үшін, іш-киімдік материалдар су сіңіріледі және ылғал сыйымдылықты болуы керек, сонымен қатар су кезінде денеге жабысқауы қажет және тердің бөлінуі мен шығарылуына кедергі болмауы қажет. Іш-киіммен сіңірілген ылғал ішкі ортада тез жойылуы қажет. Іш-киімнің бағалануы бойынша маталы іш-киім эталон қызметін атқарады, оның су сіңірімділігі 7%; ауа өтімділігі (Вр-52-99 дм³/м²×С, қалың іш-киімдік, қалыңдығы 1 мм маталар үшін, ал қалыңдығы 0,3 мм дейінгі жұқа маталар 139-360 дм³/м²×С, олар ішкі ортаға адамның дене бетінен ылғалды шығарады, ылғал өтімділігі 53-68 г/м² құрайды). Мақталы мата іш-киімдері ұзақ уақытқа жету үшін бүтіндей оптимальды көлемін қосу арқылы дайындау қажет (гигиеналығы жағынан синтетикалық талшықтар).

Гидрофобты және гидрофильді талшықтар қатынасы іш –киім материалында эксплуатациялық шарттармен анықтаулы тиіс (мақта құрамы <50% ) полиамидті талшықтармен араласқанда; <60% полиэфирді талшықтармен араласқанда; <90% ПАН талшықтарымен араласқанда; ПВХ мен араласқанда <95% құрылуы тиіс).

Синтетикалық талшықтардан жасалған іш-киім адамның сезіміне кері әсерін тигізеді: ауырлық сезімін жоғарылатады, қышыма пайда болады, тері тітіркенеді, ағзаның беттік терісінің қан және лимфо айналымы бұзылады. Сондай-ақ синтетикалық материалдан жасалған бұйым ұзақ сақталады және тұрақты өлшемін ұстайды. Кейбір химиялық талшықта материалдардан жасалған іш-киімдер жоғаоғы электрлі болады және төмен соционды қасиеттерге, теріден бөлінген терді жұтушылығы төмен қасиетке, тез кірленуге және т.б. ие.

Трикотажды маталар құрамында 78% вискозды және 22% капронды талшықтардан 20% текстурлеген полиамидті жіптер мен 80% мақтадан, 18% триацетатты және 72% мақтадан болса, жоғарғы су жұтушылық пен гигроскопиялықты қамтамасыз етеді.

Іш-киімді дайындау барысында жүн,мақта, табиғи жібек материалдары ұсынылады. Синтетикалық және ацетатты талшықтар >30% көп емес болғанда ғана мүмкін болады, тек 6 жасқа дейінгі балалар киімінде синтетикалық және ацетатты талшықтар іш-киімдік материалдарына қосуға болмайды.

Сөйтіп химиялық талшықтардан және табиғи мен химиялық талшықтар қоспасынан іш-киімдік материалдардың гигиеналық қасиеттерін іш-киімдік бұйымдарын жоспарлағанда және эксплуатациясы кезінде ескерілуі қажет.

Көйлектік материалдар.

Оларға қойылатын талаптар бірдей емес. Жазды күнге арналған көйлектер, жейделер және сорочкалар дене бетінің және киім асты кеңістігінің ауасының салқындауына ықпалын тигізуі қажет. Материалдар жоғарғы гигроскопиялық, ылғал өтімділік, ауа және бу өтімділік қасиеттерге ие болуы қажет.

Суықтан қорғауға арналған киімдер үшін негізгі қызметі – жылу қозғаушылық. Сонымен қатар, осындай бұйымдарға арналған материалдар сорбционды және ылғал өтімділік қасиеттеріне ие болуы керек. Өйткені олар адам денесінің бетімен жанасу орындарында ылғалды және киім арқылы өтетін ылғалды жұтуы қажет.

Көйлектерді, жейделерді және сорочкаларды өндіруде табиғи және химиялық талшықтардың өте кең қолданылады. Жібек маталардың гигиеналық қасиеттері олардың талшық құрамымен негізделеді. Табиғи жібек және вискозды жіптермен ширатылымды маталардың гигроскопиялылығы (>10%) жоғарырақ.

Гигроскопиялылығы төмен (<6%) маталарға ацетатты, триацетатты, синтетикалық жіптер айқаспалармен қосылуы мүмкін, ол көйлектік жібек маталары үшін жоғары жұмсақтылық және ауа өтімділікті (В_р) – 200-400 дм³ сияқтыны қамтамасыз етеді (өрілген шашақты маталардан басқа.)

Маусымдық және қыстық көйлектер үшін салыстырмалы түрде жақсы жылу қорғаушылық қасиеттерге ие тығыз және қалың маталар қолданылады: түкті мақта матасы (бумазия, байка), жүн және жартылай жүн. Мақта маталарына синтетикалық талшықтарды қосқан кезде гигроскопиялылығы 10% төмендейді. Мұндай маталар аз отырады, қыртыстанбайды, үйкелуге және жууға, күн сәулесінің әсеріне тұрақты болады. Жартылай жүн көйлектік маталардан нитронды жүн және нитронды-вискозды жүн үлкен қолданыс табады. Сыртқы көрініс таза жүндерге жақын: аз қыртыстанады, аз отырады, күн сәулесінің әсеріне тұрақты. Құрамына >50% синтетикалық талшық қосылғанда матаның гигроскопиялығы 5% дейін төмендейді. Олардың ауа өтімділігі талап етілетінге жақын (133-166 дм³/м²×С).

Жазды кұнге арналған жеңіл сорочектар үшін зығыр маталары гигиеналық талаптар қолданылады. Олардың В_р=470-2300 дм³/м²×С.

Гидрофобты талшықтардан трикотажды маталардың сорбционды қасиеттері қанағаттандырарсыз. Қозғалыссыз ауа шартарында мұндай маталардан жасалған киімдерді қолдануды ұсынбайды.

Киімді дайындау кезінде гигиеналық ұсынуларға сәйкес жейде, ерлер жейдесі және көйлектер үшін маталарда синтетикалық және ацетатты талшықтар 50% аспауы тиіс. Сонымен, көйлекті – сорочкалар және іш-киімдік маталары үшін міндетті көрсеткіштер қатарында ауа өтімділікпен қатар электрлігі және гидрофобты талшықтардың болуы болып табылады.

Құрамында мақта мен зығыры бар көйлекті сорочкалы маталарға ПВХ және ПАН талшықтарын 30-35% дейін, ПА-45% дейін қосуға болады. Мата құрылымының өзгеруі, бірдей шикізаттар қолданылғанда, олардың ауа өтімділігі, су жұтушылығы және капилярлылығы жоғары бола алады.