2 Сурет - Драглайнның жұмыс жасау схемалары: а, б, в-кеспелтек дөңбектi

кенжарда драглайнды кемердiң үстінде, аралық алаңда және кемер табанында орналастырғанда; г­тұйық кенжарда драглайнды кемердiң үстінде орналастырғанда

Драглайн кемердiң үстінде орналасқан жағдайда тау-кен жыныстары қоспалары үйіндіге немесе көлiк құралдарына тасымалданып төгiледi. Драглайнның кенжары шөмiштiң траекториясына сәйкес қисық сызықты профильдi құрады. Шөмiштiң жылжуы және тау жыныстарын көсiп алу тартушы болат арқан арқылы жасалынады, ал шөмiштiң кенжарда жылжуы мен тау жыныстар қабатын кесiп алу бұрышы көтеру болат арқанмен реттеледi. Кенжардың ықтимал биiктiгi көсiп алудың құжаттық тереңдiгiмен, кенжардың беткей бұрышымен және драглайнның тұрған орнына байланысты анықталады. Тiлменiң барынша көп енi

А_max = R_к (sin₁ + sin₂) , м, (1)

мұндағы ₁ =3045⁰, ₂ = 3045⁰ - драглайнның жүру өсiнен сiлем жаққа және қазылған кеңiстiкке қарай сәйкес бұрылу бұрышы (3 сурет), градус.

Әдетте үйіндіге жұмыс жасағанда ₁ =0. Онда драглайнның көсiп алу кезiндегi жалпы бұрылу бұрышы  = ₂ = 3045⁰. Драглайнның шөмiштi төгу кезiндегi бұрылу бұрышы 90⁰-тан аспайды. Сонымен кенжардың енi

А = R_к sin, м. , (2)

ЭШ-4/45, ЭШ-8/60, ЭШ-15/90, ЭШ-80/100 драглайндар кенжарларының енi 23, 29, 42, 47 м-ге сәйкес болады.

Драглайнның аралық алаңда орналасу схемасы биiк жартылай кемердi бiр мезгiлде қазу мақсатымен шөмiш сыйымдылығы 8-10м³ қуатты драглайндарды пайдаланғанда қолданылады, себебi драглайнның жүру осi үйіндіге жақын жылжытылады. Жоғарғы жартылай кемердi қазғанда шөмiштiң сырғанауын болдырмау үшін кенжар беткейiнiң бұрышы 25⁰-тан аспауы керек. Жоғарғы жартылай кемердiң биiктiгi мына шартты қанағаттандыруы тиiс h_{ж к}  (0,7  0,8)Н_к.

3 Сурет - Драглайн тiлмесiнiң енiн анықтау схемасы

Драглайнның жоғары көсiп алу кезiндегi өнiмдiлiгi төменгi көсiп алумен салыстырғанда 10-15 %-ке төмен.

Драглайнды қазылатын кемердiң табанына сирек орналастырады. Iс жүзiнде тау-кен және жер жұмыстарының шамамен 15%-тi драглайндармен орындалады.

Кенжарлар қарапайым А_қ, тар А_т және кең А_қ болып бөлiнедi (4 сурет).

4 Сурет - Қарапайым (а), кең (б) және тар (в) кенжарлар

Қарапайым кенжарлар қазу машиналарының жұмыс жасау параметрлерiн толық пайдалануымен сипатталады. Кең кенжарларда қазу машиналарының жұмыс жасау мезгiлiнде жүру осiнiң орны өзгерiп отырады.

Тау жыныстарын роторлы экскаваторлармен қазу

Роторлы экскаваторлар өнiмдiлiгi жоғары машиналар болып саналады, олардың өнiмдiлiгi 12000 м³/сағатқа дейiн жетедi. Олар жұмсақ, тығыз тау жыныстарын және көмiрдi қазғанда қолданылады.

Роторлық жебенiң шетiнде орналасқан роторлы дөңгелек роторлы экскаваторлардың жұмыс құралы болып саналады. Роторлы дөңгелек айналғанда шөмiштер тау жыныстар қабатын кесiп, толтырылады да роторлы дөңгелектiң жанында тұрған экскаватордың жебесiнде орналасқан конвейерге төгiледi. Содан соң тау жыныстары төгу конвейерiне және одан әрi көлiк құралдарына келiп түседі.

Роторлы экскаватордың жұмыс құралының шынжыр табандық экскаватордың жұмыс құралымен салыстырғанда төмендегiдей артықшылығы бар. Төгуге қажеттi тау жыныстарын көсiп алу және тасымалдау операциялары бөлек орындалады, көсiп алу қабiлетi және берiктiлiгi жоғары. Роторда берiк қорытпамен қапталған тiстермен жабдықталған 6-дан 12 дейiн шөмiштер орнатылған. Роторлы экскаватордың технологиялық параметрлері 1 суретте келтірілген.