3 Сурет - Механикалық күрек кенжарының схемалары және параметрлерi

Алдын ала қопсытылмаған тау жыныстарын қазғанда экскаватор тiлмесiнiң енi кенжардың енiне сәйкес болады.

Берiк тау жыныстарын бұрғылау-жарылыспен қопсытқанда сiлемдегi тiлме енi В бұрғылау-жарылыс жұмыстарының параметрлерiмен анықталады.

Аршыма механикалық күректерiмен тау-кен жыныстарын қазып, қазылған кеңiстiкке тасымалдауда тiлменiң енi iшкi үйінділердiң сыйымдылығымен анықталады да, тiлменiң барынша көп енi 1,7 R_КТ-тi құрады. Iшкi үйінділердiң сыйымдылығы азғантай болса тiлменiң енiн кемiтуге болады:

В  0,5С_ж+R_кт , (1)

мұндағы С_ж- экскаватордың жүріс енi, м.

Оржолдарды қазғанда, көлiкпен қамтамасыз етудi ескермесе тұйық тiлменiң ең аз енi экскаватор кабинасының айналу радиусымен R_к және беткейге дейiнгi қауiпсiз ара қашықтықпен с анықталады (4 сурет)

4 Сурет ­ Механикалық күректiң оржол кенжарының схемалары:

а­табанының енi қарапайым болса; б­табанының енi ең аз болғанда;

­оржолдың ернеу беткейiнiң бұрышы

В=2(R_k+c) (2)

Осы айтылған жағдай ұзартылған жұмыс құралы бар экскаваторлармен тау жыныстарын көлiк құралына жоғары тиеу немесе үйіндінi оржол жиегiне орналастырған кезде қамтамасыз етiлуi мүмкін.

Тiлменiң барынша көп енi

В=2R_кт. (3)

Экскаватордың тұру деңгейiнде тау-кен жыныстары қоспаларын көлiк құралдарына тиеу кезiнде тұйық тiлменiң енi көлiк коммуникацияларын орналастыруға және көлiк құралдарын тиеуге беру схемасына байланысты анықталады. Кенжардың биiктiгi экскаватордың көсiп алу биiктiгiмен шектеледi. Механикалық күрек кенжарының ең аз биiктiгi шөмiштiң бiр көсiп алғандағы толу шартымен қабылданады.

Бұрғылау жарылыспен қопарылмаған сiлемдегi кемердiң биiктiгi кенжардың биiктiгiне сәйкес болады.

Егерде қопсыма биiктiгi экскаватордың барынша көп көсiп алу радиусына тең болса, онда берiк тау жыныстарындағы кемердiң биiктiгi 1,5^.Н_кмах шамасына дейiн рұхсат етiледi.

Ұзартылған жұмыс құралы бар механикалық күректiң жоғары төгу кезiндегi кемердiң биiктiгi h_к, көлiк ыдысының биiктiгi h_ы және ыдыс пен шөмiш арасындағы қажеттi саңылау с шартымен анықталады:

h_к  Н_тмах- (h_ы+с). (4)

Кемердiң беткей бұрышы қазылатын сiлемнiң физикалық-механикалық қасиеттерiне байланысты болады, ол көбiнесе 70-80⁰-қа тең.

Тау-кен жыныстары қоспасын темiр жол көлiгiне тиеп кемердi қазғанда жол осiн экскаватор осiнен 0,8 R_тмах шамасында орналастырады.

Қиын қопарылатын тау жыныстарын қазғанда, тау-кен жыныстары қопсымасының енi көбiрек болғанда қопсыманы жолды жылжыту арқылы бiрнеше тiлмелермен жинап алады. Осы жағдайда жолды жылжыту салдарынан экскаватордың тұрып қалу мерзiмiн азайту үшін тiлме енi 1,7R_кт шамасына дейiн ұлкейтiлуi мүмкін. Автомобиль көлiгi кезiнде автосамосвалдар экскаватордың жанында (5,а,б сурет) немесе арт жағында (5,в,г сурет), шөмiштi төгу зонасында, көсiп алу жерiнен барынша аз бұрышпен бұрылған жерде орналасуы мүмкін. Конвейер көлiгi кезiнде тау-кен жыныстары қоспасы экскаватордың жанында немесе тiлменiң iшiндегi экскаватордың артында орналасқан қорландыру бункерiне толтыра салынады.