20. Ғ.Мүсірепов «Қазақ солдаты» романы: тарихи шындық және кейіпкерді мінездеу

Қазақ солдаты – Ғабит Мүсіреповтің 1945 жылы «Қазақ батыры» деген атпен жарыққа шыққан, 1950 жылы қайта өңделіп, толықтырып жазылған романы.

«Қазақ солдаты» романы майдан шындығы туралы көрініс тапқан патриоттық тақырыптағы туынды. Бұл шығарма бүкіл қазақ әдебиетінің проза саласында екінші дүниежүзілік соғыс тақырыбына арналған тұңғыш туынды және жазушы Ғабит Мүсіреповтің тұңғыш романы. Шығарма қазақ әдебиетіндегі соғыс тақырыбында жазылған таңдаулы шығармалардың санатынан лайықты орнын алған аса елеулі еңбек болды. Соғыс кезіндегі халықтың басқыншыларға қарсы патриоттық сезімі мен күресін шынайы бейнелеген романда жазушы өзіндік шығармашылық өрнекпен отты жылдардың көркем шежіресін жасады. Нақтылы кейіпкерлердің жинақталған бейнесі арқылы бүкіл халықтың, елдің ерлік бітімін көрсетті. Сонымен қатар романда тұңғыш рет әр түрлі ұлттағы Халықтардың бауырмалдық достығын көрсетілді. Жауынгерлердің өшпес ерлігі, еліне, жеріне деген патриоттық сезімі сипатталды. Романның бірінші бөлімінде Қайрош Кеңестік тәрбие көрген азамат, оның жастық шағы, өсіп, ер жетуінде өмірде жолын тауып, оқу іздеп қалаға қашуы айқын бейнеленеді. Соғыс кезіндегі жауынгерлердің өмір шындығы ғана емес, сонымен қатар қарапайым халықтың тұрмыс-тіршілігінен көрініс береді.

• Қайрош – романның басты кейіпкері. Ол - Кеңес Одағының батыры Қайырғали Смағұлов болып табылатын Қайрош Сарталиев. Ол 1941 – 45 жылдардағы соғысқа бастан-аяқ қатысып, Кеңес Одағының батыры атағына ие болған адам. Романда өзінің батырлығымен, ержүректілігімен, қайтпас қайсар мінезімен ерекшеленеді. Ол тек шыншылдықты, әділдік пен адалдықты қалайтын жауынгерлердің бірі. Ол туған жері есіне түскен сайын қанаттанып, көкке жүзгендей болады. Алайда соғыс оның өмірінде үлкен із қалдырады. Содан бері ол Қайрош Сарталиев алған бетінен қайтпайтын, бірбеткей жан болып қалады.

• Шеген – дене бітімі сымбатты келген Қайроштың алғаш қалаға келгендегі достарының бірі.

• Бораш - өнерге жаны жақын, әсемдік атаулыға құштарлығы жоғары Қайроштың достарының бірі.

• Володя Толстов, Самед Абдуллаев, Зонин, Гришин - Кеңес елінің ұлт өкілдерінен құралған армия жауынгерлері.

• Самед Абдоллаев – әзілқой жауынгер.

• Семен Зонин - алып тұлғасымен ерекшеленетін жауынгерлердің бірі.

33. Ғ.Мүсірепов көркем әңгіме жанрының шебері.

Ғ. Мүсіреповтың аналар тақырыбындағы әңгімелері

Адамның өткір көзі өзге жанның өмір жолдарын көзінен көре Тау ішіне шаншыла қарағанда көрсетпесін көргендей» деп әрі көздерін Ғабит Мүсірепов – сөз өнерін жете игеріп, көркем сөзбен «Адамның анасы», «Өлімді жеңген ана», «Ана кесімі айнымайды», «Ананың Әсіресе, оның ұстаз тұтып, үлгі алғаны – орыстың озық Ана туралы новеллалар шоғыры алғаш рет 1934 жылы «Ана» Ана туралы тақырыпқа баруы М.Горькийдің әсерімен болғандығын автордың өзі Ана туралы әңгімелер тақырыптық жағынан ұқсастығының үстіне идеялық бағыты, Алайда, тақырыптық ұқсастық пеи идеялық үндестігін біріктірген осы новеллалардың Ертеде кімді-кім жауламаған, кімге-кім зәбір 30-жылдарда казақ әдебиеті жаппай өрлеу, көркею жолын кешті. Жазушылар Қорлыққа көнген, қасірет шеккен әйелдердің шерлі күйін ертеде қай «Ананың анасы» әңгімесіне арқау болған Бала бидің батыры Жалпақ Бұл ана да тура осы қызындай он бес жасар «Жауырыны қақпақтай, жұдырығы тоқпақтай, сыртынан қарағанда құйған пештей» батыр Жанайдың «Шіркін, әйелдің де әйелі екен» деген сөзі ана «Бейшараның боз көйлегі жырым-жырым. Қолдары қарғаның тұяғындай қап-қара! Ерні «Керей деген ел көрсеңдер, сәлем айт, Жалпақ деген батыр Әңгімедегі оқиға өмірдің қайнаған ортасынан алынған. Ана құдіретін ашуда «Ашынған ана» әңгімесі 1916 жылдың оқиғасына байланысты бір эпизодты Бұл әңгімеде үстем тап өкілдерінің зорлықшыл кескіндері де анық Есіктен кіріп келген ана портретінен-ақ әңгіме қандай адам жөнінде Жырым-жырым жеңінен білегіне дейін көрінген қайыстай қап-қара қолын көсеу Осы портреттен кейін шегініс жасалып, баласы Бақыт үшін он Бұл әңгімедегі ана баласы үшін, әділдік үшін, өз абыройының «Ананың арашасы» әңгімесінен Нағима ана мен Жәніш бәйбішенің бейнесін Ұлы отан соғысы кезінде жазылған екі әңгіме ана туралы 1942 жылы жазылған «Ер ана» әңгімесіне Ұлы Отан соғысы Мұнда Наталья деген әйелдің басқыншы жауларға тізе бүкпей, үлкен «Е, мен бір түк көрмеген меңіреу ме едім сонша? Немересі Лида сырқаттанып жатқандықтан Наталья ана бұл маңнан ұзап «Ақлима» (1944) әңгімесі соғыс жылдарындағы тылдағы аналар өмірінен алынған. Ақлима ана баласы Қасымның қаза тапқаны жөніндегі қағаз сандығында Ғабит Мүсірепов «Ер ана», «Ақлима» әңгімелерінде алғашқы әңгімелеріндегі асқақ М.Горький айтқандай, тілдің небір асылы мен ақығы халықта жатады. «Мен мына қыздың шешесімін. Қызым қазір он бесте. Дәл «Тең теңімен деп, он бес жыл отасқан байым еді, Ғ.Мүсірепов кейіпкерлерінің сөздеріне мейлінше шындық, жатықтық сипат беру үшін Ғабең кейбір шығармасында болмасын детальды шебер пайдалана білетін суреткер. Әрқашан өмірдің алғы шебінде жүруді, әрқашан адам тағдырына, қоғам «Айгүл қойшының бір күні» әңгімесі «Жұлдыз» журналының 1964 жылғы Әңгіменің аяғында Сырдария суының бөгеліп, канал қазылғаны айтылады. Шындығында, Жазушы бұл әңгімесінде өзінің өмірге деген қатысын, авторлық аңсарын Әңгімеде мал шаруашылығының, су шаруашылығының көптеген нақтылы мәселелері көтерілген. «Әмина» атты шағын әңгімесінің де көтерер жүгі ауыр. Мұндағы Таудан құлаған тасқын-сел арындап, гүрілдеп төніп келеді. Жұрт есінен Автор осы бір қарбалас, жанталас сәтті суреттегенде көп жайларды Ғ.Мүсірепов әдебиетіміздегі ана тақырыбын ең мол, ең өнімді, ең Қорыта айтқанда, жазушы Ғ.Мүсіреповтің ана туралы әңгімелері қазақ әдебиетін

1.  "Адамның анасы"

2. "Ана кесімі айнымайды"

3. "Өлімді жеңген ана"

4. "Ер ана"

5. "Ананың арашасы"

6. "Ананың анасы"

7. "Ашынған ана"

8. "Ақлима"