Ag’darma mayatnik

Fizik mayatnik sterjenь ko’rinishda tayyorlangan bo’lib (7.1 – rasm), unga uchburchak shaklidagi ikkita tayanch mahkamlangan. Agar mayatnik ag’darilsa, uning tebranish davri o’zgaradi, ya’ni uning inertsiya momenti va og’irlik markazidan osilish nuqtasigacha bo’lgan masofa o’zgaradi:

. (7.8)

bunda tayanchlar orasidagi masofa.

SHteyner teoremasiga asosan ag’darma mayatnik uchun quyidagi ifodani yozish mumkin:

. (7.9)

(7.9) ifodadan (7.7) ifodani ayirsak, quyidagi

(7.10)

ifodaga ega bo’lamiz. (7.8) ifodadan (7.6) ifodani ayirsak va olingan natijani (7.10) formula bilan taqqoslasak, quyidagi ifodani olamiz:

. (7.11)

kattalikni aniqlagandan so’ng, (7.6) va (7.8) formulalar yordamida ikki aylanish o’qlariga nisbatan va inertsiya momentlarni topish mumkin.

Ishni bajarish tartibi

1. Mayatnik shunday joylashtiriladiki, u birinchi o’qqa nisbatan tebranadi.

2. Mayatnik muvozanat vaziyati holatidan 6 – 8° burchakka og’dirilib, 30-50 marta tebranish uchun ketgan vaqt hisoblanadi va ifodadan tebranish davri aniqlanadi.

3. Mayatnik ag’dariladi va ikkinchi tayanchdagi tebranishlar davri 2 – chi banddagi kabi hisoblanadi: .

4. Ikki tayanch orasidagi masofa chizg’ich bilan o’lchanadi.

5. Mayatnikning massasi asbobda berilgan bo’ladi.

6. (7.11) formuladan mayatnik og’irlik markazi bilan osilish nuqtasi orasidagi masofa hisoblanadi.

7. (7.6) va (7.8) formulalar yordamida ikki aylanish o’qlariga nisbatan va inertsiya momentlari hisoblanadi.

8. O’lchangan va hisoblangan kattaliklar jadvalga yoziladi.

7 – jadval

т/р		, c	, с	, с2		, c	, с	, с	, м	, кг.м2	, кг.м2

Sinov savollari

1. Fizik mayatnikka ta’rif bering.

2. Qanday tebranishlarga garmonik tebranishlar deyiladi? Qanday sharoitlarda ular yuzaga keladi?

3. Fizik mayatnik tebranish davri formulasini keltirib chiqaring.

4. SHteyner teoremasini tushuntirib bering.

5. Fizik mayatnikning keltirilgan uzunligi deb nimaga aytiladi? Berilgan ishda fizik uzunlik qanday aniqlanadi?

6. Jismning inertsiya momentiga ta’rif bering. Bu ishda fizik mayatnikning inertsiya momenti nimaga bog’liq?

11-LABORATORIYA ISHI