1.3 Вагондарды поезд құрамына жинақтау үрдісі

Теміржолда поездар қозғалысын ұйымдастырудың бар жүйесі толық құрамды немесе толық салмақты өтпелі және телімдік поездардың құрылуын және жөнелтілуін қарастырады.

Құрамның белгіленген нормасынан кемінде бір вагонның ауытқуы рұқсат етіледі. Осы кезде кесте бойынша жөнелтілетін құрама, шығарылатын және өтетін поездар айнымалы болатын құрамның қажет шамасына дейін жинақталмайды.

Жинақталуда вагондардың орташа тұрып қалуын екі әдіспен табуға болады:

Стансаның құрастырылған басқа тәуліктік жұмыс керегенінің жоспарының көмегімен. Осы керегеннің көмегімен вагондар санының көбейтіндісін олардың әрбір уақыт мезетінде олардың осы жолға келу кезіндегі осы мезеттің ұзақтығына қосу жолымен жинақталуда тұрған вагон-сағаттар анықталады. Одан соң бұл вагон сагаттар жинақталған құрамдардағы вагондардың жалпы санына бөлінеді, яғни

. (1.5)

Бұл әдіс жеткілікті еңбекті көп қажет ететін және еңбексыйымдылықты болып келетін станса жұмысының тәуліктік кереген жоспарын құруды қажет етеді.

2. Вагонның жинақталуда орташа тұруының басқа әдісін қарастырайық.

Тәулік бойы яғни 24 сағат ішінде қандайда бір тағайындалудағы құрамдардың жинақталу үрдісін елестетейік. Тәулігіне 3 құрам жинақталсын, ал жинақталу үрдісі үздіксіз болып табылады.

Мұнда көлденеңінен t1, t2, t3 және т.б. уақыт мезеттері алынған. Құрамға алғашқы вагондардың келу сәтінен соңғы вагонның келу сәтіне дейінгі мезетті (Т1, Т2, Т3) жинақталу уақыты деп атаймыз. Тігінен осы тағайындалу (m1, m2,... m) орнында тұрған вагондар санын алып отырамыз. Осы тағайындалуда жинақталуда тұрған вагон сағаттар мынаған тең:

(1.6)

Керегенде m i t i көбейтіндісі тікбұрыш ауданын білдіреді, ал барлық аудандар қосындысы сатылы фигуралар ауданының қосындысына тең. Осы фигуралардың аудандарын қалай тез табуға болады? Ол үшін әрбір құрамның жинақталу басы мен аяғын тік сызықпен жалғаймыз. Әрбір сатылы фигураның ауданы жуықтап m, Тi тең болатын катеттері бар тікбұрышты үшбұрыш ауданы ретінде алуға болады.

Онда

. (1.7)

Үздіксіз жинақталу үрдісі қарастырылды.

Алайда, вагондардың тұйықтаушы тобы поезд құрамына қалдықсыз қосылу жағдайлары сирек болмайды және сол кезде жинақталу үрдісінде үзілістер туындайды. Осы жағдайда жинақталу периодтарының қосындысы 24сағаттан кем болады, ал жинақталудың вагон-сағаттары 12 m-ге қарағанда азырақ, яғни (n t) i  сm , мұндағы с – жинақталу көрсеткіші деп аталады. Жинақталу көрсеткіші зерттелген, сұрыптау стансалары үшін 22 ол мынаған тең:

. (1.8)

(1.9)

мұндағы к –құрастыру жоспарының тағайындалу саны.

Бір ерекшелікке назар аударайық: осы тағайындалудағы қанша құрам жиналса да, алайда вагон-сағаттар әрдайым сm тең болады.

Осылайша, вагонның жинақталуды орташа тұруы станса жұмысының тәуліктік кереген жоспарын салусыз есептеле алады, және ол мынаған тең:

Осылайша, құрамдағы вагондардың санының және тағайындалу санының артуымен, жинақталуда тұру артады, ал тәуліктік вагон ағынының артуымен – кемиді.

Жинақталуда тұруды заттай қысқарту әдістерінің бірі – топтық поездарды құрастыру, осыған байланысты құрастыру жоспарын тағайындау саны кемиді.

Айналымға кететін уақыттың 70%-ға жуығын вагон стансада өткізеді. Стансаларда теміржолдардың техникалық кешендерінің бөлімшелері орналастырылады: локомотивтік және вагондық деполар, электр қамтамасыздандыру кәсіпорындары, жол ұзындықтары, сигнализация және байланыстар, вокзалдар, тиеу және түсіру жұмыстарына арналған құрылғылар мен қондырғылар. Стансаларда жолаушыларды және жүктерді тасымалдаумен, жолаушы және жүк ағындарының пайда болуымен және басылуымен байланысты көптеген технологиялық оталар мен үрдістер орындалады.

Өзінің тағайындалуы және жұмыс көлеміне байланысты стансалар 23 келесі түрлерге жіктеледі.

Аралық стансаларға стансаның жол дамуы бойынша үлкен емес, соның ішінде өтпелер және озба бекеттер жатады. Оларда өткізу, қиылыстыру, поездарды оздыру бойынша оталар, құрама поездармен айлалық жұмыстар орындалады. Жүктерді тиеу, түсіру, қызмет көрсету, жолаушыларды отырғызу және түсіру бойынша оталар көлемі басқа үлкен стансалармен салыстырғанда үлкен емес.

Телімдік стансалар егер басқа жағынан оны сұрыптау стансасы шектесе, теміржол аймағын екі жағынан немесе бір жағынан шектейді. Телімдік стансаларда транзиттік поездардың вагондарына техникалық қызмет көрсету, локомотив бригадаларын ауыстыру жүзеге асырылады. Егер телімдік станса тартым аймағының шекарасы болып табылса, онда оның транзиттік жүк поездарының локомотивтері де ауысады. Әдетте телімдік стансалар құрама және телімдік поездарды қалыптастырады. Бұл стансалардың жол дамуына қабылдау-жөнелту және сұрыптау парктері жатады, локомотивтер мен ПТО-ң жабдықтау құрылғылары бар.

Сұрыптау стансалары поездарды массалық тарату және келген вагондардан жаңа поездарды қалыптастыру үшін арналған. Әрине, онда транзиттік поездардың техникалық қызмет көрсетілуі, тиеу-түсіру оталары және жолаушыларды отырғызып-түсіру жүзеге асырылады. Сұрыптау стансаларында поездарды қабылдау және жөнелту, оларды жинақтау және құрастыру үшін қажетті жол парктері, дөңестік сұрыптау қондырғылары, локомотивтік және вагондық депо бар. [3]

Жүк стансалары үлкен елді-мекендерде және өндірістік кәсіпорындардың шоғырлану аудандарында орналасады. Осы стансаларда не жалпы пайдалану орындарында (жүк алаңдары), не стансалармен кірме жолдар арқылы байланысқан өнеркәсіптік кәсіпорындарда жүктерді тиеу- түсірудің айтарлықтай көлемі орындалады.

Жолаушылар стансалары жолаушы поездарын қабылдау, өңдеу, 24 жөнелту, жолаушыларға қызмет көрсету, жолаушылар құрамын рейске дайындау үшін арналған. Жолаушылар стансалары перронды жолды, вокзалды, багажды кешендері бар өзіндік жолаушылар және техникалық өңдеуге, қайта құрауға, жабдықтауға және жолаушылар құрамын рейске дайындауға арналған жолаушылар техникалық стансаларына бөлінеді.

Жұмыс көлеміне байланысты барлық стансалар сыныптары бойынша сыныпсыз (ең үлкен) және I-V сыныптыларына бөлінеді.

Станса жұмысын немесе басқа да барлық теміржол көлігінің жұмысын реттейтін құжаттарға: ТПЭ, теміржолдардың көліктік жарғысымен, поездар қозғалысы бойынша нұсқаулықпен, сигнализация бойынша нұсқаулықпен регламенттеледі. Алайда, аса маңызды теміржол стансаларының жұмысына арналған жалпы федералды сипаттағы бірқатар құжаттар бар. Бұл теміржол стансасы жөніндегі ереже, сонымен қатар, әр түрлі өндірістік оталар.

Типтік технологиялық үрдістерде поездар мен вагондарды өңдеу тәртібі салынған, әр түрлі өнеркәсіптік оталарға кететін типтік уақыт нормативтері келтірілген.

Келесі стансалар мен бөлімшелердің типтік технологиялық үрдістері бар: сұрыптау стансалары; телімдік стансалар; жүк стансалары; мұнай өнімдерін құю және төгу бойынша стансалары және жүктерді, тасымалдауға арналған цистерналарды тазарту және дайындау бойынша тазарту-булау кәсіпорындары; вокзалдар; тиеу-түсіру жұмыстарының механизацияланған ұзындықтары; өнеркәсіптік теміржол көлігінің кәсіпорындары; поездарға және вагондарға коммерциялық қарау жүргізу бекеттері; стансалардың тауарлық конторлары және есептеу тауарлық конторлары.

Сонымен қатар, әрбір үлкен стансада (сыныпсыз және 1класты) оның жұмысының өзіндік технологиялық үрдісі құрастырылады.

Әрбір стансада оның шамасынан тәуелсіз стансаның өзіндік куәлігі 25 болып табылатын техникалық-басқару актісі болады.

Онда стансалық жолдардың және құрылғылардың техникалық мәліметтері мен сипаттамалары көрсетіледі, поездарды қабылдау және жөнелту кезіндегі және айлалық жұмыстар кезіндегі қауіпсіздік талаптары регламенттеледі.