3.9. Тісті доңғалақты жону үшін ығысу коэффициентін тағайындау.

Ығысу коэффициентін тағайындау мақсаттары:

– тістің қауіпті қимасын арттыру арқылы оның иілу беріктігін арттыру;

– негігі шеңберден қашық орналасқан эвольвента участогын пайдалану арқылы түйісу беріктігін арттыру;

– максимал меншікті сырғанауды теңестіру;

– берілістегі кіші доңғалақтың кесiлуіiң алдын алу;

– активті ілінісу сызығын ұзарту арқылы берілістің жақсы жұмыс жасауын арттыру;

– берілген осьаралық қашықтықты қамтамасыз ету;

– полюсте екі жұпты ілінісуді қамтамасыз ету.

3.6. Тісті доңғалақтың геометриялық өлшемдерін есептеу.

Тісті доңғалақтың геометриялық өлшемдерін есептеу үшін берілетін шама-лар: доңғалақтың тістерінің саны және , доңғалақтың модулі , профилдің бастапқы контурының бұрышы , ығысу коэффициенттері және , тіс басы биіктігінің коэффициенті және радиалды саңылау коэффициенті .

Ілінісу бұрышы.

Ілінісу бұрышын келесі формуламен анықтаймыз:

.

Бұл формуладан, нольдік беріліс кезінде ілінісу бұрышы құрал профилінің бұрышына тең, оң беріліс кезінде , в теріс беріліс кезінде және .

Бастапқы шеңбер радиусы және осьаралық қашықтық.

Формуланы алу үшiн қажетті ілінісу элементтері көрсетілген 3.17-ші суретті қарастырамыз. Ілінісу сызығы бір бірімен полюсте түйісетін, радиуста-ры және бастапқы шеңберге жүргізілген ортақ жанамамен ілінісу бұры-шын құрайды. Доңғалақтың центрінен және ілінісу сызығына перпен-дикуляр түсіріп, төбесіндегі ( және ) бұрышы -ге тең екі тік үшбұрыш аламыз: және . үшбұрышынан: , үшбұрышынан: . , , және , сонымен бірге , тең болғандақтан, келесі формуланы аламыз:

және .

Бөлгіш шеңбер радиусының және орнына бұл формулаға алдында алынған өрнектерді қоюға болады, онда:

, .

3.17-ші сурет

3.17-ші суретке сәйкес, осьаралық қашықтық бастапқы шеңбер радиустары-ның қосындысына тең, яғни , сондықтан:

.

Бұл формуладағы бірінші екі қосындының көбейтіндісі бөлгіш осьаралық қашықтық деп аталады. Ол берілісті нольдік етіп жасағанда, яғни қосынды ығысу коэффициенті нольге тең болған жағдайда орын алады. Бұл жағдайда , косинустар қысқарып кетеді.

Ойық шеңбердiң радиустары.

Нольдік доңғалақты құрған кезде, оның центроиды барлық уақытта бөлгіш шеңбер болады (3.18-ші сурет), ал жоңғыш құралдың центроиды бөлгіш түзу болады (суретте жоңғыш құралдың профилі мен оның бөлгіш түзуі жіңішке сызықпен көрсетілген). Сондықтан нольдік доңғалақтың ойық шеңберінің ра-диусы келесі айырмашылыққа тең болады: . Жоңғыш құрал шамасына ығысқын жағдайда, ойық шеңберінің радиусы да осы ша-маға артады:

.

3.18-ші сурет

3.18-ші суретте жоңғыш құралдың доңғалаққа қатысты орналасуы қалың сызықпен көрсетілген.

Тіс басы шеңберінiң радиустары.

Тіс басы шеңбердiң радиустарын есептеуге қажетті ілінісу элементтері 3.19-ші суретте көрсетілген, яғни бірінші және екінші доңғалақтың тіс басы шеңберінiң радиусы:

;

3.19- ші сурет