3.1.Зерттеу әдістері мен материалдары.

Зерттеудің нәтижесі бойынша 125 респонденттер құрады. Фертильді жастағы әйелдердің басым көпшілігі жоғары білімді – 53,6%, орта білімді - 44% көрсетті. Орта білімділер екі топта да орташа мәнді, ал бастауыш білімі бар білімділер өте аз көрсеткішті көрсетті. Бастауыш білімділер ең төмен көрсеткішке ие болды - 2,4%

Сурет 2. Фертильді жастағы әйелдердің білім деңгейі

Әлеуметтік статусы бойынша әйелдерде мынадай көрсеткіштер анықталды: жұмыс істейтіндер – 53,6%, үй күтушілер – 40% және І топта студент әйелдер 6,4% құрады.

Сурет 3. ФЖӘ мамандығы бойынша көрсеткіштері.

Фертильді жастағы әйелдердін некеге тұру жасы 15-24 жас аралығында кеңінен таралған, яғни 62,4% құрайды, 33,6% неке қию жасы 25-34ж, 4% - 35-44 ж отбасы құрған.

Сурет 4. ФЖӘ некеге тұру жасы

Неке қию және ажырасу бір бірімен тығыз байланысқан процесстер, туу көрсеткіші халық қозғалысын, ал неке қию халықтың неке қию күйін сипаттайды.

Кесте 2. Астана қаласы бойынша неке қию және ажырасу көрсеткіштері

Жылы	Неке қию	Ажырасу	Неке қию (1000 адамға шаққанда)	Ажырасу 1000 адамға шаққанда )	Неке қию мен ажырасу қатынасы
2002	2429	928	4,9	1,9	2,6:1
2003	2870	1142	5,7	2,3	2,5:1
2004	3304	1134	6,3	2.2	2,9:1
2005	4022	1242	7,4	2.3	3,2:1
2006	4690	1260	8,3	2,2	3,7:1
2007	5459	1508	9,3	2,6	3,6:1
2008	5832	1616	9,7	2,7	3,6:1
2009	6707	2040	10,5	3,2	3,3:1

Фертильді жастағы әйелдерің 82,4% заңды некеде, ал заңды некеге тұрмағандар саны -16 (12,8%). Ажырасқандар саны әйелдердің 4,8% құрады.

Сурет 5. ФЖӘ отбасылық жағдайы

Ажырасу бүгінгі күнде бүкіл әлемдегі өзекті мәселе. Зерттеулерге сүйенсек Қазақстан Республикасы бойынша маскүнемдікпен 41%, баспананың жоқтығынан 26%, бала көтере алмаудан 8%, ата-аналардың араласуынан 14%, бас бостандығынан айырылғандықтан 2%, ұзақ уақыт бөлек тұру себептерінен отбасылардың 6% ажырасып тынады.

Жүргізілген сауалнама нәтижесінде фертильді жастағы әйелдер жұмыс өтілі сауалнама жүргізілген әр кезеңді қамтиды. Фертильді жастағы әйелдердің жұмыс өтілі бұзбауының кеңінен кездесетін себептерінің бірі - отбасының материалдық жағдайының нашарлауынан қорқуы, жұмыс өтілінің бұзылуын қаламау, біліктілігін төмендуінен қорқу, жұмыссыз қалуды қаламау болып келеді.

Сурет 6. ФЖӘ жұмыс өтілім

Ана болу-әйел адамның өміріндегі ең баға жетпес байлық, бірақ қазіргі өмірде бұл ұғым әйелдердің негізгі сапасына арналмаған. Қазіргі қыздарда карьера, ғылым және жетістікке жету, ешкімге бағынышты болмау,аналық қорғансыздық алдындағы қорқыныш және әлеуметтік –экономикалық жағдайын тұрақтандыруға ұмтылу.

Әйелдердің көп бөлігі 15-24 жас аралығында бірінші баланы дүниеге әкелді (56,8). Фертильді жастағы әйелдердің аз бөлігі 35-44 жас аралығында бірінші баласын дүниеге әкелді. 34 жасқа дейінгі әйелдердің 40,8%, қолайлы деп санады.

Сауалнама нәтижесінде фертильді жастағы әйелдердің басым көпшілігі бала көтеруге 25 жасқа дейін қолайлы деп есептеледі.

Сурет 7. Әйелдердің бірінші баланы туу жасы

Кесте 3 . Респонденттердің тұрғын үй жағдайы

Үй жағдайы	Неке қию кезінде
Жеке үй	28,8
Жалға алынған	37,6
Ата-ана үйі	16,8
Мемл. тарапынан	4,8
Дара пәтер	12
Барлығы	100,0

Зерттеу нәтижесінде сауалнама жүргізілгендердің басым бөлігі пәтерді жалға алады, 3/1 бөлігі жеке үй иегері болып келеді.

Материальдық және тұрғын үй жағдайы түбегейлі экономикалық факторлар қатарынан саналады да, бала тууды арттыруға немесе кемітуге айрықша ықпал етеді. Яғни жағымды эқономикалық орта бала жоспарлауына айрықша септігін тигізеді.

Сурет 8. Отбасы құрғаннан кейін үй жағдайының жақсару уақыты

Респонденттердің жартысынан төменінде алғашқы 2 жыл ішінде тұрғын үй жағдайы жақсарды, келесі 3-6жыл аралығында 24,8% және 11,2% 7 жылдан кейін жағымды өзгерістер байқалды. 20% респонденттер тұрмыс құру барысында еш өзгерістер байқалмағанын ескертті. Берілген ақпарат Астана қаласы бойынша материалды-тұрмыстық жағдайдың жағымды тенденциясын байқаймыз.

Сурет 9. ФЖӘ тұрғын-үй жағдайының жақсаруы бала жоспарлауына әсер етуі

Сауалнама нәтижесі бойынша респонденттердің тең жартысы үй-жағдайының жақсаруы бала жоспарлауына оң әсерін тигізеді деп есептейді. 39% респонденттер үшін еш әсерін тигізбейді. 14%-ы жауап беруге қиналады.

Сурет 9. Отбасы құрудың бастапқы жылдарында туындаған қиыншылықтар

Сауалнама нәтижесі бойынша отбасы құрудың алғашқы жылдарында туындаған қиыншылықтар арасында басымдылығы, яғни 36% үй-пәтер жағдайларына байланысты. 20%-ы материалдық жағдай, отбасылық міндеттер мен кәсіптік іс-әрекеттері орташа шамамен 10% құрайды. Отбасы құруда қиыншылықтардың болмауын тек 2,4% респондент көрсеткен.

Сурет 10. Жас отбасы үшін балалы болуының қолайлы уақыты

Сурет 11. Тиімді интергеникалық интервал

«Балалар арасында тиімді жастық интервал?» сұрағына бізді таң қалдырған жайт келесі жауап болды: 3-5 жас тиімді деп 60% әйел адам жауап берсе, ғылыми әдебиттерге сүйене 2 жас тиімді деп тек 26% және 5 ж. немесе одан да көп уақыт 10% үшін аналардың денсаулығының толық қалпына келуіне қолайлы уақыт деп санады. 4% респондент жауап беруге қиналған. Осының нәтижесінде халық арасында интергенитикалық интервалға мән бермеушілік анықталған.

Сонымен қатар, зерттеу барысында фертильді жастағы әйелдердің 2-ші және 3-ші баланы дүниеге әкелмеу себептері анықталған. Олар төмендегі суретте көрсетілген:

Сурет 12. 2 және 3 баланы дүниеге әкелмеу себептері

Қорытынды:

1. Астана қаласы фертильді жастағы әйелдердің репродуктивті мақсаты жасына, білім деңгейіне, табыс мөлшеріне, жұмыспен қамтылуына, отбасы жағдайына, этникалық ерекшеліктеріне сәйкес келеді.

2. Жұбайлар арасындағы репродуктивті денсаулық бұзылуының, ажырасу себептерінің жиі кездесетін себептердің бірі - бедеулік болып келеді

3. Астана қаласы бойынша үй жағдайымен қанағаттанбау, ана денсаулығы және материалды қиыншылықтар жасанды түсік жасау негізгі себептері болып саналады.

Біздің тарапымыздан ұсынылатын шаралар:

1. Көпбалалы институт беделін заңды түрде жетілдіру

2. Аймақтық ерекшеліктер бойынша өмір сүру жағдайының, отбасының репродуктивті функциясының мониторингі программасын ұйымдастырып, орындалуын қадағалау

Қолданылған әдебиеттер:

1. Кусмолданова С.Р., Сманов К.Д., Абикенов Б.Д. Социологическое исследование как основа скрининга репродуктивного здоровья девочек-подростков Актуальные проблемы здоровья детей // Сборник трудов, посвященных 75-летию НЦПиДХ. - Алматы, 2007. - С. 130-132.

2. Нурмухамбетова С.И., Кусмолданова С.Р., Артыкбаева У.Б. Значение ресурсообеспеченности акушерско-гинекологической службы как ключевого параметра оценки её качества // Проблемы социальной медицины и управления здравоохранением. - Алматы, 2005. - № 37. - С. 61-62.

3. Карабалин Н.С., Кусмолданова С.Р., Артыкбаева У.Б. Совершенствование управления репродуктивным здоровьем девушек-студентов ВУЗов // Проблемы социальной медицины и управления здравоохранением - Алматы, 2005. - № 37. - С. 76-78.

4. Карабалин Н.С., Кусмолданова С.Р., Артыкбаева У.Б. Оценка потенциала репродуктивного здоровья среди учащихся ВУЗов // Проблемы социальной медицины и управления здравоохранением - Алматы, 2005. - № 37. - С. 76-78.

5. Исаев Д.С., Дуйсекеев А.Д., Калажанов М.Б., Кусмолданова С.Р. Новый концептуально-методологический подход к оценке общественного здоровья и здравоохранения // Проблемы социальной медицины и управления здравоохранением - Алматы, 2006. - № 38. - С. 52-55.

6. Бектурсынова К.Ж., КусмолдановаС.Р.,Митяев А.К. Эпидемиологическая ситуация по туберкулезу среди женщин детородного возраста Алматинской области // Материалы Респ. научно-прак. конференции «Реформирование и развитие сельского здравоохранения в РК» (посвященное завершению Года Аула, 2003-2005гг.). - Астана-Алматы-Талдыкорган, 2005. - С. 65-67.

7. Кусмолданова С.Р. Формирование базы данных по младенческой смертности как основы скрининговых исследований в области охраны материнства и детства // Материалы V меж. научно-прак. конференции «Современные аспекты общественного здоровья и здравоохранения». - Алматы, 2006. - С. 79-81.

8. Кусмолданова С.Р., Дихамбаева С.Ж. Медико-социальный аспект исходов родов при переношенной беременности // Сборник материалов обл. научно-прак. конференции «Улучшение качества лечебно-диагностического процесса на основе внедрения новых медицинских технологий в здравоохранение области». - Талдыкорган, 2005. - С. 105-106.

9. Кусмолданова С.Р., Долаева М.С., Калдыбаева Г.А. Новая концепция и технологии обеспечения качества медицинских услуг в области охраны здоровья матери и ребенка // Сборник материалов II обл. научно-прак. конференции «Улучшение качества лечебно-диагностического процесса на основе внедрения новых медицинских технологий в здравоохранение области». - Талдыкорган, 2006. - С. 105-106.

10. Кусмолданова Р.С., Долаева М.С., Ботбаев Ж.М., Оценка новых демографических показателей в Республике Казахстан и её регионах // Сборник материалов II обл. научно-прак. конференции «Улучшение качества лечебно-диагностического процесса на основе внедрения новых медицинских технологий в здравоохранение области. - Талдыкорган, 2006. - С. 106-108.

11. Кусмолданова С.Р., Долаева М.С., Плотников М.М. Социологические и управленческие аспекты повышения качества медицинских услуг // Сборник материалов II обл. научно-прак. конференции «Улучшение качества лечебно-диагностического процесса на основе внедрения новых медицинских технологий в здравоохранение области». - Талдыкорган, 2006. - С. 104-105.

12. Кусмолданова С.Р., Кудайберген Т.М. Оценка результативности скрининговых исследований репродуктивного здоровья женщин //Сборник трудов VII-межд. конф. молодых ученых медиков стран СНГ «Современные проблемы теоретической и клинической медицины». - Алматы, 2006. - С.16-17.

13. Надиров Ж.К., Кусмолданова С.Р., Каттабеков Б.С. Методические подходы к интегральной оценке общественного здоровья и здравоохранения // Сборник трудов VII-межд. конф. молодых ученых медиков стран СНГ «Современные проблемы теоретической и клинической медицины». - Алматы, 2006. - С. 17-19.

14. Дурумбетов Е.Е., Аманов А.Т., Рустемова А.Ш., Кусмолданова С.Р. Оптимизация управления ключевыми механизмами развития здравоохранения / Учебно-методическое пособие. - Алматы, 2009. - 42с.

15. Кусмолданова С.Р., Ахметов В.И., Оспанова Д.А. Онкологический компонент скринингового обследования женщин Алматинской области //Актуальные вопросы формирования здорового образа жизни, профилактики заболеваний и укрепления здоровья. - 2010. - №3. - С. 20-22.

16. Кусмолданова С.Р., Ахметов В.И., Оспанова Д.А.Скрининговые исследования состояния детей Алматинской области // Гигиена, эпидемиология және иммунобиология. - 2010. - № 3.- С.200-202.

17. Ospanova D.A., Kusmoldanova S.R. Aktuelle Aspekte der Reproduktionsgesundheit im Gebiet Almaty //Materially V mezinarodnivedesko-praktickakovference «Aktualnivymozenostivedu - 2010».- Praha, 2010.- Dil 5.- С. 3-6.

18. Кравцов А.С. Учебник по общественному здравоохранению

19. Миняев В.А. Общественное здоровье и здравоохранение

20. Альбицкий, В.Ю. Репродуктивное здоровье и поведение женщин России / В.Ю.Альбицкий, А.Н.Юсупова, Е.И.Шарапова, И.М.Волков. М., 2001.-248 с.

21. Андреева, И.В. Медико-социальные и организационные аспекты совершенствования акушерско-гинекологической помощи жительницам муниципального района: автореф. дис. канд. мед. наук / И.В.Андреева. -Рязань, 2009.-24 с.

22. Андрусенко, Д.А. Медико-социальные аспекты совершенствования системы профилактики непланируемой беременности: автореф. дис. . канд. мед. наук / Д.А.Андрусенко. — М., 2003. — 24 с.

23. Локшин В.Н. Научное обоснование современных организационных форм улучшения репродуктивного здоровья женщин (на материале Республики Казахстан): автореф. ... докт. мед. наук: 14.00.33. - СПб, 2005. - 42 с.

24. Кулов Д.Б. Социально-медицинские основы проблемы рождения и воспитания детей вне брака: автореф. … докт. мед. наук: 14.00.33. - Астана, 2007. - 34 с.

25. Каюпова Н.А. Проблемы нереализованного материнства. // Репрод. мед. - 2009. - Т. 1, № 1. - С. 4-6.

26. Джаманкулова Ф.С. Репродуктивное здоровье женщин сельской местности: автореф. ... канд. мед. наук: 14.00.33. - Бишкек, 1998. - 20 с.

27. Нукушева С.Г. Управление репродуктивным здоровьем женщин в современных условиях Казахстана: автореф. ... докт. мед. наук: 14.00.33. Алматы, 2003. - 42 с.

28. Бексултанова А.К. Репродуктивное здоровье и репродуктивный потенциал: методология исследования и оценки // Валеология. - 2010. - С. 47-51.

29. Янковская Г.Ф. Репродуктивное здоровье женщин различных возрастных групп, проживающих в условиях Кольского Заполярья: автореф. ... канд. мед. наук: 14.00.33. - М., 2009. - 24 с.

30. Захарова Т.Г., Гончарова Г.Н., Захаров Г.Н. О проблеме репродуктивного здоровья // Здравоохранение Рос. Федерации. - 2002. - № 3. - C. 33-35.

31. Reproductive health strategy to accelerate progress towards the attainment of international development goals and targets. - Geneva: World Health Organization, 2004.

32. Андрюшина, Е.В. Здоровье россиянок на рубеже веков / Е.В. Андрюшина, И.П. Катков, Н.М. Римашевская. М., 2004. - 249 с.

33. Шевлякова, Т.В. Медико-социальное исследование репродуктивного поведения и здоровья городских жительниц в современных условиях: автореф. дис. . канд. мед. наук / Т.В .Шевлякова. Рязань, 2007. - 24 с.

34. Donati S. Family planning KAP survey/ S.Donati, R.Hamam, E. Medda //Soc. Sci. Med.- 2000.-Vol. 50, № 6.- P. 841-849

35. Каримова, З.Х. Внебрачное репродуктивное поведение как объект социально-демографического исследования: автореф. дис. . канд. социол. наук / З.Х. Каримова. — Уфа, 2007. — 21 с.

36. Ивлева, Л.А. Медико-социальные аспекты осложнений беременности и родов и пути их профилактики в современных условиях: автореф. дис . канд. мед. наук / Л.А.Ивлева. Рязань, 2004. — 24 с.

37. Баев, О.Р. Социально-медицинские аспекты репродуктивной функции у первородящих старше 30 лет /О.Р.Баев, В.С.Белоусова // Материалы V Российского форума «Мать и дитя». — М., 2004 С.560.

38. Шемаринов, Г.А. Анализ социально-гигиенических факторов и ресурсного обеспечения службы родовспоможения и их роль в укреплении здоровья женщин репродуктивного возраста: автореф. дис.128докт. мед. наук / Г.А.Шемаринов. М.,2005. — 48 с.

АНКЕТА

для изучения вопросов регулирования рождаемости в молодых семьях

1. Ваш возраст:

• 15-24 года

• 25-34 года

• 35-44 года

2. Возраст при вступлении в брак:

• 15-24 года

• 25-34 года

• 35-44 года

3. Вид занятия:

• работаю

• учусь

• восп.детей

• дом.х-во

4. Образование:

• Начальное

• Среднее общее и

незак.среднее

• Среднее спец.

и полувысшее

• Высшее и незак.

высшее

5. Семейное положение:

• Замужем

• Гражданский брак

• Была замужем ранее, но сейчас разведена

• Овдавела

6. Стаж работы:

• До 3 лет

• 3-5 лет

• 5-10 лет

• Больше 10 лет

7. Жилищные условия

• Собственный дом 1 1

• Съемная квартира 2 2

• Дом родителей 3 3

• Частная квартира 4 4

• Госуд. квартира 5 5

8. Улучшилось ли за годы брака жилищные условия и если да, то на каком году брака?

Да нет

Первые два года 1

3-6 лет после брака

7 лет и позже

9. Способствовало ли это улучшение рождению детей?

I II III

Да 1 1 1

Нет 2 2 2

10. Какие трудности встречали в первые годы брака?

трудности с жилищными условиями 1

материальные затруднения 2

трудности в семейных взаимоотношениях 3

трудности в сочетании семейных

и материнских обязанностей

с профессиональной деятельностью 4

прочие трудности 5

11. Для молодой семьи лучше иметь ребенка:

в первые два года

после брака 1 1

3-5 лет после брака 2 2

5 лет и больше

после брака 3 3

не имею мнения 4 4

Ваш первенец в возрасте:

15-24 года

25-34 года

35-44 года

12. Какой, по Вашему мнению, самый желательный интервал между рождениями последующих детей?

2 года и меньше 1

3-5 лет 2

5 лет и больше 3

Не имею мнения 4

13. Какие причины не позволяют Вам иметь второго или третьего ребенка?

II III

неудовл. жил. условия 1 1

материальные затруднения 2 2

здоровье матери 3 3

семейные взаимоотношения 4 4

сочетание профессиональной

деятельности с материнством 5 5

прочие причины 6 6

14. В каких семьях, по Вашему мнению, существуют наилучшие условия для воспитания, образования и обеспечения детей необходимым жизненным уровнем?

Жена

в однодетной семье 1

в двухдетной семье 2

в трехдетной семье

и более 3

не имею мнения 4

15. Какие из принятых в последние годы мер Правительством с целью стимулирования рождаемости, с Вашей точки зрения, наиболее эффективны?

Увеличение одноразовых пособий 1

Увеличение ежемесячных пособий 2

Увеличение декретного отпуска 3

Предоставление права женщинам

не работать до 3 лет после рождения

ребенка без перерыва стажа работы 4

меры в отношении абортов 5

расширение детских учреждений и

льготы многодетным семьям 6

не имею мнения 7

Число беременностей (из них абортов)……………………………

16. Исход 1-й беременности и противозачаточные средства:

Использовали

Не использовали

Роды 1 1

Аборт 2 2

17. Причины абортов:

первого последнего

неудовл.жил.условия 1 1

материальные затруд. 2 2

состояние здоровья 3 3

семейные взаимоотношения 4 4

отсутствие брака 5 -

наличие грудного ребенка - 6

трудности в воспитании 7 7

нежелание одного или обоих супругов

иметь детей 8 8

учеба, проф. деятельность 9 9

прочие 10 10

36