Бағалау және бухгалтерлік есептің ақпараттық жүйесін қалыптастырудағы оның рөлі.

Кәсіпорындар мен ұйымдарда болып отыратын күнделікті операциялардың, үдерістердің маңызы әр түрлі. Осы үдерістермен операцияларды бухгалтерлік есептің көмегімен бақылап, тексеріп олардың дұрыс орындалмағандығын немесе орындалмай жатқанын қарап, одан нәтиже шығарып отыруға болады. Осы айтылғандардың орындалуы барысында бухгалтерлік есепте әр түрлі тәсілдер қолданылады. Сол барлық қолданылатын тәсілдердің жиыны және олардың ғылыми тұрғыдан басқарылатындай бір жүйеге келтірілуі бухгалтерлік есептің әдістері болып саналынады.Бухгалтерлік есептің әдістердің бірі- бағалау.Бухгалтерлік есепте материалдық құндылықтар ақшалай өлшеммен есептелінеді. Кәсіпорындағы мүліктердің және міндеттемелердің құнын ақшалай өлшемге айналдырып есептеу әдісн бухгалтерлік есептің бағалау әдісі деп атайды.Қаржылық есеп берудің элементтерін бағалау. Бағалаудың көмегімен олардың құны анықталуы мүмкін, соның нәтижесінде олар (активтер мен міндеттемелер) танылады және қаржылық есеп беруге тіркеледі. Бағалаудың келесі түрлері бар: бастапқы құны, ағымдағы құны, сату құны, дисконтталған құны, баланстық құны.

Бухгалтерлік есептің ғылым ретінде қалыптасу тарихы

«Бухгалтер» термині XV ғ. Австрияда өмірге келді. Ең алғаш бухгалтер атағын алған лауазымды тұлға Инсбрук есеп палатасының іс жүргізушісі Христофор Штехер болып табылады.Бухгалтерлік есеп Италияда іс жүзіне келді. Екі жақты жазудың өмірге келуі адамзат қоғамының өмірі және творчествосы үшін ауқаттылық жасаған менитік капиталының дамуына (мүмкіндік жасады) жол ашты. Екі жакты жазу жүйесі XIII — XIV ғ.ғ. дүниеге келді, оны солтүстік Италияның сауда орталықтарында қолданған еді. Генуяның муниципальдік жазуларында табылған екі жақты жазудың жүйесі 1340 жылмен көрсетілген. Одан ерте екі жақты жазу 1299-1300 ж. Францияда Шампань провинциясындағы фирмада анықталған.Бухгалтерлік есептің ғылым ретінде сауданың арқасында шықты. Осылайша 1458 ж. көпес Бенедетто Котрульидің «Сауда және нағыз көпес туралы» деген бірінші кітабында бухгалтерлік есептің гылым ретінде пайда болып, қалыптасуы карастырылды. Тараулардың бірі «Сауда кітабын жүргізу тәртібі туралы» деп аталады. Ең бірінші есепті Лука Пачоли жүйелеуге бастады, ол 1494 жылы «Шоттар жөне жазулар туралы трактат» жазды, онда есептік жазулардың мағынасы ашылған. Оның кітабы қазіргі уақытта да актуалді болып отыр. Сол кезеңнің және қазіргі уақыттың бухгалтерлік есебін салыстырғанда анықталды: бұрын бухгалтерлік есеп жекеше меншік иесін ғана ақпаратпен қамтамасыз етті; барлық мәліметтер қүпия болатын; меншіктің және кәсіпорынның мүлігінің арасында шекара болған жоқ; есептік кезең және жұмыс істейтін кәсіпорын деген үғымдар болмайтын; қос бухгалтерияны пайдалану көптеген ақша бірліктерінің болуы қиындатады

Бухгалтерлік есеп ақпараттық жүйе ретінде

Бухгалтерлік есеп дегеніміз нақты бір шаруашылық іс-әрекет жүргізетін субъект туралы қаржылық ақпаратты жинап, өндеп, пайдаланушыларға беретін жүйе. Алдарына қойған мақсаттарға жетуге ұйым материалды және еңбек ресурстарын, әр түрлі қызметтер, ғимараттар мен жабдықты пайдаланады. Осы ресурстардың мөлшері туралы ақпарат тиімді жұмыс үшін ұйым қызметкерлеріне, сондай-ақ ұйымның іс-әрекетің бағалау үшін сыртқы пайдаланушыларға да қажет. Осындай ақпаратты бухгалтерлік есеп жүйесі қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, бухгалтерлік есеп шаруашылық іс-әрекеті мен шешім қабылдайтын тұлғалардың арасындағы байланыс бұыны. Бухгалтерлік ақпарат пайдаланушылары келесідей бөлінеді. Бірінші топ – ішкі пайдаланушылар (әкімшілік, меншік иесі, директорлар Кеңесі, менеджердер, кәсіпорындардың басшылары т.б.). Екінші топ – тікелей қаржылық мүддесі бар сыртқы пайдаланушылар (инвесторлар, несиеберушілер). Үшінші топ – тікелей емес қаржылық мүддесі бар сыртқы пайдаланушылар (салық органдары, реттеуші органдар т.б.). Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі ақпараттар, біріншіден сыртқы тұлғалардың талабын қанағаттандырады, екіншіден кәсіпорындардағы бухгалтерлер мен басқарушылырдың талабын қанағаттандырады. Яғни, бухгалтерлік есеп ақпараттарын пайдаланушылар есептің мақсатын, мұның өрісіндегі мәліметтер мен бастапқы құжаттарды ұйымдастырудың сипаттамасы мен сапасын, бухгалтерлік есепті толығымен аяқтаудың сатылары мен принциптерін, есеп жүргізудің техникалық әдістерін, шаруашылық операцияларының мазмұнын білгені жөн.