Вопросительная и отрицательная формы прошедшего категорического времени
При образовании отрицательной формы прошедшего времени («я не ходил», «я не читал») к основе глагола сначала присоединяется отрицательный аффикс ma / me, затем аффикс прошедшего времени tı / dı, а потом личные окончания.
Gitmek Ben git + me + di + m Sen git + me + di + n O git + me + di Biz git + me + di + k Siz git + me + di + niz Onlar git + me + di + ler |
oynamak oyna + ma + dı + m oyna + ma + dı + n oyna + ma + dı oyna + ma + dı + k oyna + ma + dı + nız oyna + ma + dı + lar |
1. Ona gerçek söylemedim. - Я не сказал ему правду. 2. Annem daha gelmedi. - Мама еще не пришла.
В образовании вопросительной формы участвует вопросительная частица mı (mi, mu, mü), которая пишется отдельно от глагола, поставленного в форму прошедшего времени.
Ben gittim mi? Sen gittin mi? O gitti mi? Biz gittik mi? Siz gittiniz mi? Onlar gittiler mi? |
oynadım mı? oynadın mı? oynadı mı? oynadık mı? oynadınız mı? oynadılar mı? |
Konuştum mu? Konuştun mu? Konuştu mu? Konuştuk mu? Konuştunuz mu? Konuştular mu? |
güldüm mü? güldün mü? güldü mü? güldük mü? güldünüz mü? güldüler mi? |
1. Pazara gittiniz mi? - Вы ходили на базар? 2. Sen kahvaltı yaptın mı? - Ты завтракал?
Вопросительно-отрицательная форма складывается из отрицательной и вопросительной форм.
Ben gitmedim mi? Sen gitmedin mi? O gitmedi mi? Biz gitmedik mi? Siz gitmediniz mi? Onlar gitmediler mi?
Nermin
Nermin
Amerika’ da doğdu. Orada küçük bir şehirde büyüdü. Altı
yaşında okula başladı. Fakat liseye gidemedi. Çünkü onun
ailesi çok fakirdi. Onüç yaşında geldiğinde
çalışmaya
başladı. Bir ayakkabı fabrikasının montaj atölyesinde çalıştı.
Nermin onyedi yaşına geldiğinde, onun ailesi Türkiye’ ye taşındı. Önce Konya şehrine yerleştirler. Ondan sonra İstanbul şehrine taşındılar. Nermin Amerika’ dan ayrılırken çok mutlu değildi. Çünkü Nermin’nin Amerika’da arkadaşları vardı. Fakat şimdi o öz vatanındaydı. Nermin önce Türkçe’ yi güzel konuşamadı. Geceleri Türkçe çalıştı. Gündüzleri bir fabrikada çalıştı.
Nermin çok çalıştı. O şimdi Türkçe’ yi çok güzel konuşuyor. Geceleri hâlâ çalışıyor fakat o şimdi daktilo çalışıyor. Nermin sekreter olmak istiyor. Nermin artık Amerika’yi çok özlemiyor, çünkü o şimdi çok mutlu ve yeni arkadaşları var. Nermin geleceğine umutla bakıyor . Mutluluklar Nermin!
Урок 10
Словарь урока
ada - остров alış veriş yapmak - делать покупки aşık olmak - влюбиться bal - мед başka - другой değiştirmek - изменить dost - друг emin - быть уверенным eşyalar - вещи gerek - надо, нужно görüşmek - видеться havaalanı аэропорт herkes - все heyecanlı - взволнованный ilginç - интересный, интересно inanmak - верить işten atmak - выгонять с работы |
kaza yapmak - попадать в аварию komik - смешной, смешно korsan - пират, пиратский merak etmek - беспокоиться, интересоваться pek - весьма, очень peynir - сыр piyangodan kazanmak - выигрывать в лотерею rüya - сон sahil - берег tembel - ленивый yanmak - гореть, сгореть yara - рана yaralanmak - пораниться yolculuk - путешествие zeytin - оливки |
Будущее категорическое время (-[y]acak / -[y]ecek)
В турецком языке будущее категорическое время на -(y)acak / -(y)ecek называет такие действия, которые с точки зрения говорящего должны обязательно осуществиться. Различают следующие оттенки будущего категорического времени:
твердое намерение
долженствование
требование, приказ
В формообразовании будущего категорического времени есть ряд особенностей. К основе глагола присоединяется ударный аффикс acak / ecek, затем следуют личные окончания.
Konuş + acak + sın = konuşacaksın (ты будешь говорить)
Однако, если основа глагола заканчивается на гласную, то между двумя гласными вставляется своего рода интерфикс y:
Oku + Y + acak + sın = Okuyacaksın (ты будешь читать)
Второй особенностью в формообразовании будущего времени является смена буквы k на ğ в позиции между двумя гласными при присоединении окончания:
Çalış + acağ + ım = çalışacağım (я буду работать) Çalış + acağ + ız = çalışacağız (мы будем работать)
yapmak ben yap + acağ + ım sen yap + acak + sın o yap + acak biz yap + acağ + ız siz yap + acak + sınız onlar yap + acak + lar |
|
gitmek gid + eceğ + im gid + ecek + sin gid + ecek gid + eceğ + iz gid + ecek + siniz gid + ecek + ler |
okumak oku + y + acağ + ım oku + y + acak + sın oku + y + acak oku + y + acağ + ız okuy + acak + sınız oku + y + acak + lar |
|
izlemek izle + y + eceğ + im izle + y + ecek + sin izle + y + ecek izle + y + eceğ + iz izle + y + ecek + siniz izle + y + ecek + ler |
1. Yarın akşam parka gideceğim. - Завтра вечером пойду в парк.
2. Babam yemekten sonra gazete okuyacak. - После того как отец поест, он будет читать газету.
Отрицательная и вопросительная формы
При образовании отрицательной формы будущего категорического времени к основе глагола сначала присоединяется отрицательный аффикс ma / me, затем показатель будущего времени acak / ecek и личные аффиксы. Так как аффикс отрицания заканчивается на гласную, а аффикс будущего времени начинается с гласной, то между ними всегда будет писаться вставочная буква y:
Ben yap + ma + y + acağ + ım Sen yap + ma + y + acak + sın O yap + ma + y + acak Biz yap + ma + y + acağ + ız Siz yap + ma + y + acak + sınız Onlar yap + ma + y + acaklar |
|
git + me + y + eceğ + im git + me + y + ecek + sin git + me + y + ecek git + me + y + eceğ + iz git + me + y + ecek + siniz git + me + y + ecek + ler |
1. Bugün çok yoruldum. Ders çalışmayacağım. - Я сегодня очень устал. Не буду учить уроки.
2. Fatih hasta. Sinimaya gitmeyecek. - Фатих болеет. Он не пойдет в кино.
Вопросительная форма слагается по общим правилам: вопросительная частица mı / mi пишется отдельно от глагола, присоединяя к себе личные окончания. Исключение составляет форма третьего лица множественного числа, в которой личный аффикс присоединяется к самому глаголу, а вопросительная частица остается без формальных показателей:
yapmak ben yapacak mıyım? sen yapacak mısın? o yapacak mı? biz yapacak mıyız? siz yapacak mısınız? onlar yapacaklar mı? |
|
gitmek gidecek miyim? gidecek misin? gidecek mi? gidecek miyiz? gidecek misiniz? gidecekler mi? |
okumak okuyacak mıyım? okuyacak mısın? okuyacak mı? okuyacak mıyız? okuyacak mısınız? okuyacaklar mı? |
|
izlemek izleyecek miyim? izleyecek misin? izleyecek mi? izleyecek miyiz? izleyecek misiniz? izleyecekler mi? |
1. Doktor Bey gelecek mi? - Врач придёт? 2. Bana yardım edecek misin? - Ты мне поможешь?
ТЕМА: Мы путешествуем. Biz seyahat ediyoruz
Упражнение 10.8. Прочитайте текст и ответьте на вопросы.
Macera
Şen ailesi bu hafta sonu Kanarya adalarına tatile gidecekler. Orada ne yapacaklarını hep birlikte planlamaları gerekecek. Bu yüzden çok heyecanlılar. Ve çok vakitleri de yok. Onlar Cumartesi günü yolculuğa çıkacaklar. Oraya çok güzel ve büyük bir uçakla gidecekler. Herkes bu yüzden çok heyecanlı.
İşte Cumartesi günü ve bütün aile hazır. Uçak saat 2’de kalkacak ve onlar tam beş saat yolculuk yapacaklar.
Şen ailesinden başka aileler de Kanarya adalarına tatile gidecekler. Belki de orada Şen ailesinin çok dostları olacak.
İşte havaalanı ve uçak kalkmaya hazır. Herkes mutlu bir şekilde uçağa binecek. Fakat uçakta bir uçak korsanı olacağını nereden bilecekler?
Herkes uçağa bindikten ve uçak havalandıktan sonra uçak korsanı uçağı kaçıracak ve herkes hayâl kırıklığına uğrayacak . Herkes çok üzgün. Artık Şen ailesi Kanarya adalarını rüyalarında görecekler.
Orhan bir falcıyı ziyaret ediyor
Orhan, ünlü bir falcıyı ziyaret ediyor. Orhan geleceğini çok merak ediyor. Falcı Orhan’ın geleceğine bakıyor. Falcıya göre gelecek yıl Orhan için çok ilginç olacak.
Ocakta güzel bir kızla tanışacak ve ona aşık olacak. Şubat’ta onunla evlenecek. Mart’ta güzel ber yere tatile gidecek. Nisan’da hastalanacak. Mayıs’ta anne babası başka bir şehire taşınacak. Haziran’da evi yanacak. Başka bir ev arayacak. Temmuz’da arkadaşları ona doğum günü hedeyesi verecek. Ağustos’ta patronu onu işten atacak. Eylül’de yeni bir işe başlayacak. Ekim’de kaza yapacak. Fakat yaralanmayacak. Kasım’da piyangodan araba kazanacak. Aralık’ta baba olacak.
Falcıya göre bunlar olacak. Fakat Orhan emin değil. Bunlara pek inanmıyor. Çünkü gelecekten hiçbir insanın haber veremeyeceğini çok iyi biliyor. Bütün bunlar çok komik değil mi?