Үйсіндер ____________

Жетісудағы сақ жерінеб.з.б.ІІ ғасырда Орталық Азиядан келіп қоныстанған тайпа:

Ежелгі Үйсін мәдениетінің хронологиялық шеңбері:

Қазақстанда кейінгі темір дәуірінде пайда болған мемлекет:

Үйсіндер өрбіген ежелгі қазақ халқының этносаяси қауымдаствқ аймағы:

Ыстықкөл мен Іле өзенінің оңтүстік жағалауы аралығында орналасқан ежелгі үйсін қаласы:

Aстанасы болған қала:

Үйсіндердің астанасы Қызыл-Аңғар орналасқан аймақ:

Үйсіндер жайлы жазған тарихшы:

Көшпелілердің өмірі мен тұрмысын сипаттап жазған Қытай тарихшысы Сыма Цянның еңбегі:

Үйсіндер жайлы негізгі дерек көздері:

Үйсін атауы Қытай жазбаларында қай ғасырдан бастап кездеседі:

Б.з.б. ІІ-І ғғ Қытай елімен сауда байланысын жасаған:

Үйсіндердің солтүстік-батысындағы көршілері:

Жазба деректердегі үйсіндердің шығысындағы көршілері:

Үйсіндерге қатысты «Усунго», «Сигнго» ұғымы:

Үйсіндер туралы «ат жақты,аққұбаша,сары шашты» деп жазған:

Үйсіндердің билеуші лауазымы:

Үйсін гуньмосына бағынған тайпа көсемдері атауы:

Қытай дерктеріндегі «Гуньмо » сөзінің мағынасы:

Қытай деректері бойынша ежелгі үйсіндер саны:

Бай Үйсіндердің жылқыларының саны:

Қытайдың Хань хроникасындағы жазуға қарағанда үйсін гуньмосы қытай патшайымына үйленген мерзімі:

Үйсіндер айналысты:

Үйсіндер өсірген дәнді-дақылдар:

Үйсіндерде егіншіліктің болғандығын дәлелдейтін дерек:

Үйсіндерде мүлік теңсіздігі болғандығын дәлелдейтін дерек:

Үйсіндерде жақсы дамыған кәсіп:

Үйсіндердің сұйық тағамға арналған негізгі ыдыстары жасалды:

Үйсіндер мата тоқу үшін қолданған қарапайым құрал:

Үйсіндердің көне қалалары табылған жер:

Зергерлік бұйымдар табылған үйсін қорымы:

Қарғалы шатқалынан табылған диадема қай тайпаға тән:

Жетісудағы Үйсін мәдениетіне ұқсас ескерткіштер табылған өңір:

Тарбағатайдың теріскей даласындағы темір дәуіріне жататын ескерткіштер ұқсас:

Жетісу жеріндегі ежелгі үйсіндердің мүсіндік бейнесін жасаған:

Ежелгі Үйсін обаларының сыртқы құрылымы:

Үйсіндерде жерленген адамның басы қаратылған тұс:

4-бөлім

Қаңлылар

Б.з.б.3-2ғ – б.з. 6ғ

Қаңлы мемлекетінің өмір сүру хронологиялық шеңбері: б.з.б. ІІІ-ІІ ғ- б.з. Үғасыр

Қаңлылар туралы «Вэсаканың ер жүрек ұлдары... Канха қамалының алдында құрбандық берді» деп жазылған кітап: «Авеста»

«Кагүй», «канха» сөздері қазақтың Ұлы жүз тайпалық бірлестіктерінің бірінің атауына ұқсайды: Қаңлы атауына

Қаңлылардың өмірі мен тұрмысын сипаттап жазған тарихшы: Цыма Цянь

Қаңлылар туралы негізгі дерек көздері: Қытай дерекетері

Қаңлылардың жазғы және қысқы астанасы болғанын жазды: Ежелгі Қытай хроникасы

Қаңлы мемлекетінің пайда болған уақыты, шекарасы туралы айтылатын маңызды тарихи дерек: «Цянь хоньшу»

Қаңлы туралы айтылатын Қытай дерегі: «Тарих жазбалары»

Ежелгі Қаңлылардың негізгі атамекені: Сырдың орта ағысы

Қаңлы тайпалық бірлестігінің территориясы орналасты:Оңтүстік Қазақстанда

Қаңлы тайпаларының негізгі атамекені: Оңтүстік Қазақстан

Қаңлылардың солтүстігіндегі көршілері: Сармат, алан

Қаңлы мемлекетінің оңтүстігіндегі көршісі: Үйсін

Қаңлылар өз жерінен өткен нені бақылауға ұстап отырды: Ұлы Жібек Жолын

Қаңлылардың экономикалық, мәдени, саяси, байланыс жасаған елдері: Қытай, Кушан

Қаңлылардың археологиялық мәдениеттері: Қауыншы, Жетіасар, Отырар-Қаратау

Қаңлылардың Қауыншы мәдениетінің таралу аймағы: Ташкент төңірегі

Қаңлыларға жататын өлген ададмды киіммен жерлеу аймағы:Қауынщы мәдениеті

Қауыншы мәдениетіне жататын киіммен жерлеу осы кезеңге тән:Б.з. І мыңжылдықтың басы

Қаңлылардың Отырар- Қаратау мәдениетінің таралу аймағы: Сырдың орта ағысы, Қаратау, Талас бойы

Қаңлылардың Жетіасар мәдениетінің таралу аймағы: Қуаңдария, Жаңадария аңғарлары

Арыстың сол жағалауындағы қаңлы қаласының орны: Көк-Мардан

Қаңлылардың Көк-Мардан Қаласы Орналасқан жер: Арыс өзенінің сол жағалауы

Қаңлылардың Пұшық-Мардан қаласы маңындағы зерттелген қоныс: Қостөбе

Шыршық өзенінің оң жағындағы қаңлы каналы: Зах

Шыршық өзенінің оң жағалауындағы Зах каналы бұл:Қаңлылардікі

Қаңлыларды дәнді жәнем бау-бақша дақылдары өсірілген аймақ: Сырдария аңғары

Қаңлыларда ьолған егіншіліктің басым түрі: телімді

Қаңлылардағы шаруашылықтың қосымша түрі: Аң аулау

Қаңлылар әйелдері арасында жақсы дамыған: Тері өңдеу

Қаңлылардағы металл өндірісінің орталығы болған аймақ: Шаш-Илах

Қаңлыларда металл өндірудің орталығы болған ежелгі қала: Құлата

Қаңлылар жерінен Қытай теңгелері табылған Мардан қорымы: Отырар алқабында

Қытай теңгелері табылған Отырар алқабындағы Қаңлы қорымы: мардан

Қаңлылардың Мардан қорымынан табылған теңгелер : Қытайдікі

Қаңлылар жерінен табылған б.з.3-4ғ соғылған теңгелер саны: 1300-дей

Қаңлылардың 16га жерді алып жатқан қала жұрты: Алтын-асар

Қаңлылар жерінн табылған көгілдір фаянстан жасалған ірі моншақтар: Сириянікі

Б.з.б. 46-36 жылдары қаңлылардың Қытайға қарсы көмек елі: Ғұндар

Қаңлылардың Қытайға қарсы ғұндарға көмек көрсеткен мерзімі: б.з.б. 46-36 ж

Қаңлыларға тәуелді болған тайпалар: Сармат, алан

Қытай деректері бойынша ежелгі қаңлылар саны: 600 мың

Қытай деректеріндегі қаңлы жауынгерлерінің саны:120мыңға дейін

Қаңлы билеушісінің титулы: Хан

Қаңлы елінің астанасы: Битянь

Жазба деректерде Қаңлылардың астанасы: Тараз, Түркістан маңы

Қаңлы асианасы Битянь орналасқан аймақ: Түркістан маңында

Ежелгі Қытай Хроникасындағы қаңлы астанасы: Жазғы және қысқы деп аталады

Қаңлы елі ішінде бөлінген иелік саны:5

Қаңлы елі ішінде әр иелікті басқарғандар: Кіші хандар

Қаңлы көсемдерінде биліктің берілу жүйесі: мұрагерлік жолмен

Қаңдылар қыпшақша сөйлейді екен»- дегенді айтқан саяхатшы: Плано Карпини

Қытай деркетеріндегі ән-күйі, би өнері жақсы дамыған ежелгі тайпа: Қаңлы

Ғұндар

Б.з.б.4ғ- б.з.3ғ

Б.з.б.4-3 ғғ Қытайдың солтүстігінде Байқалдан Ордосқа дейінгі аралықты мекендеген: ғұндар

Қытай деректерінде «ғұн » атауының пайда болған кезі: б.з.б.ІІІғ аяғы

Қазақстанды мекендеген тайпаларжда монғолоидтық белгілердің дами бастауына әсер еткен фактор: Ғұндардың келуі

Еейбір зерттеушілер пікірі бойынша орта ғасыр дәуірінің басталуына жол ашқан деп саналатын тайпа: Ғұн

Ғұн мемлекетінің пайда болу кезіндегі көрші тайпасы: дунхулар

Ғұндар туралы дерек беретін: Қытай деректері

Ғұндар кезеңін қамтитын аралық: б.з.б. ІҮғ- б.з.ІІІғ

Ғұн державасының негізін қалаған: Мөде

«Жер легеніміз- мемлекеттің негізі, оны қалай береміз» деген ғұн басшысы: Мөде

Шығыстанушы Л.Н. Гумилевтің мәлімдеуінше ғұн державасының пайда болған мерзімі: б.з.б. 209жылы

Б.з.б. 209 жғұн державасы пайда болды деп жазған: Гумилев

Енисей жағалаулары мен Алтайды мекендеген ежелгі тайпа: Ғұн

Ғұндар мемлекеті әскери жүйе бойынша: 3 қанатқа бөлінген

Қытай деректерінде ғұн басшысы лауызымы: «Шаньюи»

Ғұн шаньюиінің жақын туысиары иеленген лауазым: «Түменбасы»

Ғұн мемлекетіндегі Шаньюиден кейінгі басты тұлғалар: Түменбасы

Ғұн мемлекетіндегі ру саны: 24

Ғұн мемлекетіндегі Түменбасы әскерінің құрамы: 10 мың атты әскер

Ғұндардң ру көсемдері: Ақсақалдар

Ғұн мемлекетінде ақсақалдар кеңесі жылына: 3 рет шақырылды

Ғұндардағы биліктің берілу жүйесі: Мұрагерлікпен беріледі

Ғұндарда опасыздық жасағандарға берілетін жаза түрі: өлім жазасы

Ғұн әскерлернің негізгі құрамы: Атты әскерлер

Цинь империясына Ұлы Қытай қорғанын салуға мәжбүр халықтар: Ғұндар

Көшпелілерден қорғану үшін Ұлы Қытай қорғаны салынған уақыт: б.з.б.3ғ аяғы

Ғұндар мен Қытай елі арасында соғыс қимылдары созылған уақыт:300 жылдам астам

Ғұн мемлекетінің саяси күшейген кезі: б.з.б. ІІғ.-б.з.б.Іғ аралығы

Ғұн мемлекетінің оңтүстік және солтүстік болып бөлінген мерзімі: б.з.б. 55 жыл

Ғұн мемлекеті екіге бөлінген соң , Оңтүстік ғұндар бағынған империя: Хань

Хань әулетінің қол астына түскен : Оңтүстіктегі ғұндар

Солтүстіктегі ғұндарды б.з.б.Іғ аяғында Қазақстан жеріне басып келген шаньюи: Чжи-Чжи

Солтүстіктегі ғұндар Чжи-Чжи басқаруымен б.з.б.Іғ аяғында жылжыды: Батысқа

Солтүстіктегі ғұндар Чжи-Чжи басқаруымен тәуелсіздігін сақтау үшін жылжыды: б.з.б. Іғ аяғы

Ғұндардың Шығыстан батысқа қарай жылжуы басталған мерзім: б.з.б.ІІғ

«Халықтардың ұлы қоныс аударуын» бастаған : Ғұндар

Рим империясына қауіп туғызған ғұн патшасы: Еділ

Аттиланың(Еділ) шамамен өмір сүрген жылдары: 400-453жж

Еуропаны Рим үстемдігінен азат еткен: Аттила

Еділ(ғұн) жауынгерлерінің Галлиядағы Каталаун даласындағы шайқасы болған жыл: 457ж

Ғұн билеушісі Еділ жауынгерлерінің Рим империясына қауіп төндірген мерзімі: 5ғ. 30 жылдары

Ғұн билеушісі Еділдің қацтыс болған уақыты:453жыл

Еділ(Аттила) жөнінде құнды дерек қалдырған: Прийск

Рим елшілігінің тілмашы ретінде Аттила еліне келіп,өзінің көргендерін жазған шежіреші: Прийск

Ғұн әміршісінің сарйы туралы сипаттап жазған: Прийск

Ғұндарды бейбіт халық ретінде сипаттаған Византия елшісі: Прийск

Ғұндар туралы «олар соғыстан кейін тыныш әрі қамсыз тіршілік етеді, әркім қолында бармен қанағат теді» деп жазған зерттеуші: Прийск

«Аттила операсын» жазған Италиян композиторы: Джузеппе Верди

Ғұн жорығының маңызы: Еуропаны римдіктерден азат етті

Ғұндар жөнінде маңызды дерек қалдырған: Марцеллин

«Ғұндар жақсы шыныққан, олар отты да қажет етпейді» деп жазған: Марцеллин

Ғұндардың негізгі өмір салты: көшпелі өмір

Ғұндар өсірген үй малдары: Малдың барлық түрін

Ғұндардың негізгі баспанасы:киіз үйлер

Ғұндардың астық сақтайтын ұарлары табылған жерлер: үй-жайлардың іші

Ғұндар бұйымының бетіне түрлі-түсті жапсыру стилі: «Полихромдық стиль»

Ғұндарда бұйым бетіне алтын түйіршіктерді дәнекерлеу әдісі: Зерлеу

Ғұндарда бұйымдарды безендіру үшін қолданылған негізгі бейне: Жаабйы аңдар

Ғұндардың жүннен киім тоқып кигендігін көрсететін негізгі дәлел: Ұршық бастары

Еділ(Аттила) атымен аталатын өзен: Волга

Ғұн тайпаларының шығыстан батысқа жылжу мерзімі: б.з.б. 2ғ.-ң б.з4-і ғасырына дейін

Ғұндардың ұлы көші аяқталды:б.з.б. ІҮғ