45. Беларускае адраджэнне. Дзейнасць прадстаўнікоў беларускай навуковай школы ў 1830-1850гг.

Найбольш вялікі і каштоўны ўклад у станаўленне і развіццё беларусазнаўства таго часу ўнеслі прадстаўнікі самой Беларусі тыя яе ўраджэнцы і жыхары, якія распачалі руплівую працу па збіранню вялікага гісторыка-этнаграфічнага, фальклорнага матэрыялу, а потым і па яго сістэматызацыі і асэнсаванню. Значную дапамогу першым даследчыкам аказвалі праграмы вывучэння народнага жыцця, падрыхтаваныя Віленскім універсітэтам, Міністэрствам народнай асветы Расіі, Рускім геаграфічным таварыствам.

Члены румянцаўскага гуртка, якіх аб’яднаў граф М.Румянцаў, атрымаўшы ў спадчыну ад бацькі Гомель, арганізавалі самую буйную на той час археаграфічную экспедыцыю па Беларусі з мэтай выяўлення мясцовых дакументальных гістарычных крыніц. Румянцаў фінансаваў складанне і выданне “Беларускага архіва” (1824) аднаго з першых беларускіх гісторыкаў І.Грыгаровіча. Князь А.Чартарыйскі аказаў значную дапамогу ўраджэнцу Случчыны З.Даленгу-Хадакоўскаму, чые даследаванні зрабілі моцны ўплыў на развіццё сусветнай славістыкі, беларусазнаўства ў прыватнасці.

У першай трэці XIX ст. у віленскім і пецярбургскім перыядычным друку з’явіліся першыя публікацыі апісанняў беларускіх народных абрадаў – плён даследчыцкай працы першых беларускіх аматараў навукі М.Чарноўскага, І.Шыдлоўскага, К.Фалютынскага і інш. У 1840-1850 гг. колькасць і даследчыкаў, і публікацый па пытаннях беларускай гісторыі, этнаграфіі і фальклору значна павялічылася, што сведчыла пра ўзрастанне цікавасці да беларусазнаўства, найперш сярод адукаванай грамадскасці самой Беларусі. У тай час выйшлі ў свет працы беларускіх даследчыкаў, якія сталі этапнымі ў гісторыі развіцця беларускай этнаграфіі і фалькларыстыкі.

Здабыткі пачатковага этапу развіцця беларусазнаўства сведчылі: у першай палове XIX ст. быў закладзены трывалы падмурак вывучэння матэрыяльнай і духоўнай культуры Беларусі. У навуковы ўжытак былі ўведзены значеыя і каштоўныя этнаграфічна-фальклорныя і лінгвістычныя матэрыялы, якія прадстаўлялі амаль усе рэгіёны этнічнай Беларусі, зафіксавалі асаблівасці побыту і духоўнага жыцця беларускага сялянства – захавальніка мовы і традыцыйнай культуры і часта незалежна ад суб’ектыўнай пазіцыі аўтараў публікацый яскрава сведчылі аб арыгінальнасці і самастойнасці беларускага этнасу.

Публікацыя этнаграфічных і фальклорных матэрыялаў садзейнічала і таму, што нацыянальныя традыцыі, якія да таго часу захоўваліся на побытавым узроўні станавіліся здабыткам усяго беларускага грамадства, а гэта спрыяла ўзмацненню кансалідацыі, працэсаў унутры нацыі. Калі да таго ж прыгадаць, што першыя даследчыкі, прадстаўнікі шляхты і разначынцаў, адносіліся да вывучэння сялянскіх традыцый як да пазнання ўласных культурных каранёў, то беларусазнаўства без перабольшавання можна лічыць тым стрыжнем, вакол якога пачалося збіранне культурных сіл народа ў той час, калі распачыналася фарміраванне беларускай нацыянальнай свядомасці. Працэс гэты адбываўся ў неспрыяльных гістарычных умовах, вызначаўся маруднасцю і супярэчлівасцю і ў немалой ступені абцяжарваўся шэрагам перашкод, сярод якіх немалае месца займалі праблемы нацыянальнага друку.