2. Палітыка Кацярыны II, Паўла I і Аляксандра I ў адносінах да шляхты.

Руская ўлада на былой тэрыторыі ВКЛ імкнулася змяніць саслоўную структуру. У 1776г. Кацярына II заявіла ў указе, што “беларускіх подданных ад велікарасіі ні ў чом разлічаць не ізволю”. Дараваная грамата дваранства 1775г. абмежавала самастойнасць буйных феадалаў. Забаранялася мець замкі, войска, мястэчкі, гарады. Арыстакраты і багатая шляхта згадзіліся з расійскай уладай, якая адабрала ў іх палітычную ўладу, але пакінула сацыяльныя правы. Аднак у Беларусі большасць шляхты з’яўлялася дробнай. Яна і з’яўлялася галоўным матэрыялам для хваляванняў і паўстанняў, таму пачалася рэвізія дробнай шляхты, або разбор. Даравальная грамата дваранству распаўсюджвалася толькі на тую шляхту, якая магла падцвердзіць сваё шляхецкае паходжанне. Пасля першага падзела Рэчы Паспалітай шляхта падпісывалась падаць у губернскія канцэлярыі дакументы. У мае 1795г. указ Кацярыны II, па якому шляхта заходніх губерній атрымала двухгадовы тэрмін “для адыскання даказательств на дваранства”. Павел I с 1801г. прадоўжыў палітыку рэвізіі. Працягвалася яна і пры Аляксандры I. С 12 сакавіка 1801г. Аляксандр I абнавіў складанне дваранскіх радаслоўных кніг.

3. Рэгуляванне адносін на вёсцы ў апошняй трэці XVIII – пачатку XIX стст. Укараненне рускага землеўладання.

Сярод сялянства ўрад Расіі шукаў для свайго панавання і спрабаваў узяць яго пад сваю апеку. Насаджалася вера пра “добрага цара” і “цара-выратавальніка” ад прыгнёту іншаверцаў. Запэўніць сялян у гэтым павінны былі мерапрыемствы Расійскай улады:

1. 1773г. генерал-губернатар Чарнышоў склаў форму арэнднага кантракта, дзе абавязваў арэндатару ад сялян “не патрабаваць ні якіх больш падаткаў, не пакладаць на іх ні якіх для сябе збораў і не прымушаць да неякіх панскіх работ, акрамя тых, якія яны да гэтага часу адбываць і выконваць павінны былі”.

2. 1776г. былі дадзены ўпраўляючым і арэндатарам казённых маёнткаў пазбягаць пакаранняў.

3. 1795г. сялянам дазволілі выбіраць сваіх прадстаўнікоў у нізшыя суды.

4. 1796г. дазволілі сялянам падаваць апеляцыйныя скаргі.

5. 1797г. Павел I сваім маніфестам увеў для сялян у нядзелю выхадны дзень.

6. 1799г. былі залічаны вольнымі ўсе перасяленцы ў Літоўскую губернію з Пруссіі.

7. 1800г. пад час голаду Павел I паслаў сенатара Дзержавіна з нагадам перадаваць маёнткі тых памешчыкаў, якія пакідаюць сваіх сялян у апеку.

8. 1803г. указ Аляксандра I “аб вольных хлебапашцах”, па якому памешчыкам дазвалялася адпускаць сялян на волю з абавязковым надзелам зямлі.

Пералічанымі мерамі урад імкнуўся аслабіць сялянскі рух і прыцягнуць сялян на свой бок. Пры усім пры гэтым сялянскае жыццё заставалася цяжкім: 1. узраслі падаткі; 2. з’явіліся дваровыя людзі; 3. рэкрутства; 4. прадажа і вяртанне беглых сялян. 5. пакаранне за выступленні; 6. павелічэнне паншчыны.

4. Змяненні ў жыцці гарадскога насельніцтва ў апошняй трэці XVIII – пачатку XIX стст. Увядзенне мяжы яўрэйскай аседласці.

Пагоршчылася становішча мяшчанства. На гарады Беларусі была распаўсюджана Даравальная грамата гарадам 1785г. У перыяд Рэчы Паспалітай было 120 гарадоў з Магдэбургскім правам. Паводле граматы гаражане дзяліліся на 6 разрадаў: купцы, іншагароднія і залежныя госці, цэхавыя людзі, абывацелі, жыхары пасады, імянітыя. Прадугледжвала стварэнне выбарчых органаў кіравання: 1. Гаспарадчы (гарадская дума); 2. Выканаўчы (шасцігласная дума). Узначальваў думу – гарадскі галава. Значную колькасць гарадоў складалі яўрэі, якія карысталіся абшчынай ці кагальнай аўтаноміяй. На іх не распаўсюджвалася абяцаная роўнасць у правах з іншымі расійскімі падданымі. 23 чэрвеня 1794г. была ўведзена указам Екацярыны II месца яўрэйскай аседласці.