2. Ғаламдық экожүйенің тозуының себептері

Экожүйе - ағзалар мен абиотикалық ортадан, олардың әрқаисысы бip-біріне әсер ететін тірі табиғаттың негізгі функционалды бірлігі.

Экожүйелердің жіктелуі .Экологиялық жүйелер функционалдық және құрылымдық белгілері бойынша ерекшеленеді.Функционалдық жіктелуі экожүйеге келіп тусетін қуат көзі, мөлшері және сапасына негізделеді. Экожүйелердің жіктелуі өсімдіктердің табиғат белгілі, ал су экожүйелер: геологиялық және физикалық белгілері бойынша ерекшеленеді.

Тундрада жануарлардың тіршілік ету аймағы негізінен топырақ жабыны және бұталы белдеуден құралады. Жылы болатын 3-4 аймен көрсетіледі. Дала-коңыржай белдеудің ксерофитті бірлестіктері әр түрлі аталады.Ксерофиттті шөптесін өсімдіктердің таралу аймағына әр түрлі ұзақтықты қыс, жылы кұрғақ жаз, жаздағы жауын-шашын мелшерінің максимум болуы тән. Солтүстікте қаңтардың орташа температурасы 20° С, абсолютпк минимум 50° С-ға дейін жетеді .

Шөлдер. Шөлді жерлердің бірлестік типі, коңыржай, субтропикттік және тропиктік белдеулері жағдайында қалыптасады. Бұл әр-турлі шөлдердің жылу режимінде айтарлықтай айырмашылақта болуын анықтайды.Бірақ шөлдегі тіршілік формаларыньщ дамуын ең алдымен ылғалдық жетіспеуі анықтайды. Шөлдерді сипаттағанда климаттық көрсеткіштер есепке алынады.

Жауын-шашынның түсу ырғағына қарай шөлді ауа райыньң бipнеше типіне белініп керсетуге болады:

а)жауын-шашын қыста болады

б)жауын-шашын қыста болады, ал кургакшылыө кeзi қысқа тура келеді

б)жауын маусымда болады немесе жауын шашынның мөлшері түсуінің eкі кезеңі болады.

Ылғалды экваториалды ормандар. Ылғалды экваториалды және тропикалық ормандар өсімдіктер жауынның максималды өнімділігін қамтамасыз ететін ылғалдық пен температураның ең қолайлы жағдайында еседі.Жер бетіндегі ылғалды тропикалық ормандардың негізгі таралу аймақтары Америкада, Анд тауларының шығыс беткейіне дейін, Амазонка бассейінде, Үнді-малайя аймағы, Зонд, Филиппин, өзеннің бассейні, жаңа Гавайя аралдары, Батыс Африка -Кошо өзенінің бассейні. Аталған негізгі өсу аймақтары көп басқа беткейлерінде кездеседі.

Биогеоценоз- (грек сөзі биос- өмip, гео- Жер, койкос- мекендейтін жер), біріккен табиғи кешендегі біріккен затымен және қуатымен, анық Tipi және анық жанама компоненттерімен бip текті жер үсті. Биогеоценоздардың жиынтығы биосфераны кұрайды.

Биогеоценоздың неігізгі бөліктерінің бipi биоценоз болады - анық су немесе курғак жерде мекендейтін жануарлар, өсімдіктер және микроағзалар жиынтығы. Оньң ішінде бөлінеді фитоценоз- өсімдіктер жиынтығы, зооценоз- жануарлар жиынтығы .

Экологиялық қойма дегенміз - ағзаның табиғаттағы орнын және бүкіл тіршілік ету жағдайларын немесе тіршіліктегі орнын, яғни қоршаған ортаға, қоректің түріне, қоректену уақыты мен әдісіне, кебейетін орнына, баспанасына және т.б. катынасының жиынтығы. Бұл түсінік «мекен ету орнынан» көлемді және мазмұнды ұғым. Одумның түсіндіру бойынша мекен ету орны ағзаның «мекен жайы» (адрес), ал экологиялық қойма оның «мамандығы» болып табылады. Бip жерде әдетте әр түрге жататын көптеген ағзалар тіршілік етеді. Мысалы; орманда жүздеген өсімдіктер мен жануарлардың турлері мeкeндeйдi, бipaқ олардың әрқайсысының өзінің мамандануы - экологиялық қоймасы болады .