Есту қабілеті бұзылған балалардың сипаттамасы

Есту қабілетінің жеткіліксіздігінің екі түрі бар:

1. Кереңдік.

Кереңдік-бұл есту қабілетінің төмендеуінің неғұрлым ауыр дәрежесі, мұнда сөз арқылы қарым-қатынас және өз бетімен сөздің дамуы естудің көмегінсіз меңгерілуі мүмкін емес.

2. Құлақ мүкістігі.

Құлақ мүкістігі – бұл есту қабілетінің тұрақты төмендеуі, ал сөзді қабылдауда қиындықтар туғызады. Құлақ мүкістігі кондуктивті, сенсоневралды (нейросенсорлы) және аралас болуы мүмкін. Сонымен қатар ол әртүрлі дәрежеде көрініс беруі мүмкін: сыбырлап айтылған сөзді қабылдаудағы қиындықтан дауыстап айтылған сөзді қабылдаудағы шектеуге дейін.

Құлақ мүкістігі кезінде сөздің жеткіліксіздігінің дәрежесі және сипаты бірқатар факторларға байланысты есту қабілетінің бұзылу дәрежесі, есту қабілетінің бұзылуының пайда болу уақыты.

Есту қабілетінің бұзылуының пайда болу себептеріне әртүрлі көзқарастар бар. Жиі есту патологиясын туғызатын үш топ себептер анық көрінеді.

Бірінші топқа тұқым қуалау сипатындағы себептер жатады, олар есту аппаратының құрылымындағы өзгерістерге және тұқым қуалау құлақ мүкістігінің дамуына әкеледі.

Тұқым қуалау факторлары құлақ мүкістігінің пайда болуында маңызды роль атқарады.

Екінші топқа туа берілетін құлақ мүкістігіне әкелетін, ұрықтың есту мүшесіне әсер ететін эндо немесе экзогенді факторлар құрайды (тұқым қуалау сипаты болмағанда).

Құлақ мүкістігі себептері ананың жүктіліктің бірінші жартысында, әсіресе алғашқы үш айдағы жұқпалы аурулары (герпес, қызылша, қызамық, тұмау скарлатина, уландырылған антибиотиктер, туберкулез, токсоплазмоз), қолдану, бас жарақаттарының болуы мүмкін.

Үшінші топқа дені сау баланың есту мүшесіне оның даму кезеңдерінің біреуінде әсер ететін және жүре пайда болатын құлақ мүкістігінің пайда болуына әкелетін факторлар жатады. Жүре пайда болған бұзылулардың себептері өте көп. Өте жиі кездесетін себеп ортаңғы құлақтағы жедел қабыну салдары болып келеді. Есту қабілетінің жүре пайда болған бұзылулары ішкі құлақтың есту жүйке діңгегі зақымдануымен байланысты. Есту мүшесі босану кезіндегі жарақат, акушерлік қысқышты қолдану нәтижесінде баланың басының қысылуының, баланың өте биіктен құлауының салдарынан пайда болатын жарақаттар кезінде, жол-көлік оқиғалары салдарынан зардап шегуі мүмкін. Естудің бұзылуының себептерінің арасында мұрын және аңқаның сырқаттары, әсіресе аденоид өсінділері үлкен маңызға ие. Әдетте, бұл сырқаттарда балаларда дыбыс айтудың бұзылуы (кондуктивті құлақ мүкістігі) пайда болады, дұрыс емдеу нәтижесінде ол емделеді.

Бала өз дауысын және қоршағандардың сөзін естімейді, сондықтан оларға еліктей алмайды. Сөйлеудің болмауы естімейтін адамның қоршаған әлеммен байланысын қиындатады, танымдық іс-әрекеттің қалыптасу үрдісін және жалпы оның тұлғалық дамуын бұзады. Еститін балалармен салыстырғанда естімейтін балалардың локомоторлық және статикалық функцияларының дамуы бұзылады, бұл талдағыштар арасындағы байланыстың қалыптасуына әсер етеді, баланың қол жетерлік кеңістігін тарылтады. Кеңістікте көріп-естіп бағдар ете алмау, көзбен іздей алмау, негізінде есту қабілеті жатқан кеңістіктегі дыбыстар локамезациясы қабылдаудың дамуына жағымсыз әсер етеді. Ерте балалық шақта бұл балалардың еститін балалардан еш айырмашылығы жоқ. Балаларда қоршаған заттарға, оларды тануға деген қызығушылық, тұрмыста жиі қолданылатын объектілердің функционалды қызметінің мағынасын түсіну пайда болады. Заттармен жасалатын әрекеттер манипуляция сипатында болады. Құлағы естімейтін кішкентай бала оның шектеулі мүмкіндіктерін ескере отырып дұрыс тілдін қарым-қатынасты қажет етеді, бұл сөз және есту қабілетін дамытуға арналған арнайы коррекциялық жұмыс бойынша жүзеге асырылады, бұл қалыпты психикалық дамуға ықпал ететін болады. Белгілі бір қарым-қатынас формасы арқылы ой және ақпаратпен алмасу кез-келген баланың ақыл-ойының дамуы үшін маңызды болып келеді. Бірақ толыққұнды даму үшін ерте жасынан қалыпты қарым-қатынас жасауды үйрену қажет.