12. Друк Беларусі ў час рэвалюцыі 1905–1907 гг.

Рэвалюцыя 1905 г. пачынала новую эпоху развіцця грамадства. На змену аўтарытарнай форме капіталістычнага ўладкавання ў Расіі прыходзілі дэмакратычныя прынцыпы палітычнага і эканамічнага жыцця. Пасля абнародавання царскага маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 г. былі пераадолены ўсе забароны для арганізацыі легальнага друку.

Мінская арганізацыя РСДРП у 1906 г. падпольна выпусціла тры нумары газеты "Минский летучий листок". Гродзенская сацыял-дэмакратычная ваенная арганізацыя 25 красавіка 1906 г. надрукавала газету "Солдатская воля".

У Гомелі з лютага 1905 г. па 1906 г. выдавалася газета "Труд", у рэдакцыю якой перайшлі супрацоўнікі закрытага "Северо-Западного края".

Літаратурная газета "Голос провинции", якая выходзіла з сакавіка 1906 г. у Мінску.

Прадаўжэннем дзейнасці гэтых выданняў стала грамадска-палітычная і літаратурная газета "Окраина", якая выходзіла з ліпеня 1906 г. у Мінску.

Першы нумар легальнай штотыднёвай газеты "Наша доля" на беларускай мове выйшаў 1 верасня 1906 г.(першае беларускае выданне). Значную ролю ў рэдакцыі выконвалі браты І. і А. Луцкевічы, паэтэса А.Пашкевіч (Цётка) і інш. Упершыню ў газеце выступіў К.М.Міцкевіч, які пад псеўданімам Якуб Колас надрукаваў верш "Наш край".Рэдакцыя выступіла на баку рэвалюцыйных нацыянальных сіл і, як указвалася ў перадавым артыкуле першага нумара, была разам з народам. Ідэя змагання за сацыяльную справядлівасць была галоўнай у новай беларускай публіцыстыцы і фактычна стала асновай эстэтыкі ў рэалістычнай беларускай літаратуры. "Наша доля" рашуча асуджала рэпрэсіўную, каланіяльную палітыку ўлад і заклікала чытачоў, народныя масы да рашучых выступленняў супраць прыгнёту.

13. "Наша ніва"

Першы нумар легальнай газеты "Наша ніва" выйшаў у Вільні 10 лістапада 1906 г. У склад рэдакцыйнай калегіі ўваходзілі Я.Купала, В.Ластоўскі, Я.Драздовіч, А.Луцкевіч, І.Луцкевіч.

Газета пачала барацьбу дэмакратычных сіл за нацыянальнае і дзяржаўнае самавызначэнне беларускага народа.

"Наша ніва" можна падзяліць на тры характэрныя перыяды:

1. 1906–1910 гг. – ішло затуханне рэвалюцыйных выступленняў і ўзмацненне рэпрэсій з боку ўладных структур, апрабаванне сацыяльна-палітычнай дзейнасці дэмакратычнага друку ў новых умовах росту нацыянальнай свядомасці.

2. 1910–1914 гг. – рэдакцыя канчаткова перайшла на пазіцыю вызначэння нацыянальнага развіцця беларускага грамадства на аснове народна-дэмакратычнай ідэалогіі і агульначалавечых маральна-этычных прынцыпаў.

3. 1914–1915 гг. – "купалаўскі" перыяд – самы карысны і прадуктыўны ў дзейнасці рэдакцыі.

Рэдакцыя "Нашай нівы" разгарнула выдавецкую дзейнасць. З 1910 г. яна выпускала "Беларускі каляндар", разлічаны на вясковага чытача. У 1912 г. сельскагаспадарчы аддзел газеты быў ператвораны ў самастойны часопіс "Саха". У той жа час у Мінску пры падтрымцы нашаніўцаў выходзіў літаратурны месячнік для моладзі "Лучынка". Яны ўдзельнічалі таксама ў выпуску грамадска-палітычнага альманаха "Маладая Беларусь", які арганізавала ў 1912 г. суполка "Загляне сонца і ў наша ваконца!"(Эпiмах-Шыпiла)