8.Мотивацияның процессуалдық теорияларын салыстырмалы сипаттаңыз

 Мотивация дегеніміз – мақсатқа жету үшін өзін және басқаларды жұмысқа ынталандыру. Ынталандыру адамдардың әртүрлі қажеттіліктеріне негізделеді, яғни белгілі бір сыйақы алу.

Мотивацияның 2 негізгі теориялары бар:

1. Мотиватцияның мазмұндық теориясы – бұл адамдарды көздеген мақсатқа орай әрекет етуге мәжбүр ететін іштей талаптарды тендестіруге негізделген. Бұл теорияның өкілдеріне: Абрахам Маслоу, Фредерик Герцберк, Дэвит Мак Клеманд. 

2. Процессуалық теорияда адамдардың әртүрлі мақсаттарға жетулері үшін өз күшжігерін білуі және мінез-құлықтардың бір түрін таңдауы талқыланады

.

Мотивацияның үш негізгі процессуалдық теорялары бар:

1. Күту теорясы;

2. Әділеттілік теориясы;

3. Портер-Лоулер моделі.

Күту теорясының негізін Виктор Врумның еңбектерінен көругеболады. Күту-бұл белгілі бір жағдайдын ықтималдығын бағалауы болып табылады.Әділеттілік теорясы. Адамдар өздеріне көрсетілген марапатпен жұмсалған күш жігердің арасындағы қатынасты субьективті түрде айқындайды да, дәл солай жұмыс атқарған адамдарға көрсетілген марапатпен салыстырады. Егер салыстыру дисбаланс пен әділетсіздікті көрсетсе, психологиялық жағынан қысымшылық көргенін біледі.

Әділеттілік теориясы – екі адамның жұмыс орындауын салыстыру арқылы бағалау. Басқару тәжірибесі үшін әділеттілік теориясының негізгі қорытындысы мынада: адамдар әділетті сыйақы алдым деп есептемейінше, еңбек өнімділігін азайтуға тырысады.

Портер –Лоулер моделі. Лайман Портер мен Эдвард Лоулер күту теорясы мен әділеттілік теориясының элементтеріне қарай отырып мотивацияның кешенді процессуалдық теорясын жасап шығарады. Олардың үлгісінен бес өзгергіштерді, құбылмаларды атауға болады:

-Жұмсалған күш – жігер;

- Сезіну;

-Алынған нәтижелер;

-Марапаттау;

-Қанағаттану дәрежесі.

Сонымен қатар Портер – Лоулер теориясында марапаттаумен нәтижелердің ара-қатынасы тағайындалады, яғни адам өз қажеттіліктерін қол жеткізген нәтижелері үшін көрсетілген марапаттау арқылы қанағаттандырады.

Көлденең еңбек бөлінісі дегеніміз- басқару үрдістеріндегі әртүрлі қызметтерді иекмді орындау мақсатында компоненттерге жіктелінуі, яғни ұйым ішіндегі өндірістік және функционалдық қызметтердің орын алуы;

Тік еңбек бөлінісі дегеніміз- басқару ісінің күрделі жүйелік сипатта болуынан туындайтын әрекет. Мақсатқа жетуде басқарушы ұйым қызметін тиімді үйлестіруі қажет. Сондықтан, қызметтің анықталуы, өкілеттіліктің берілуі және басқару деңгейіне бөліну жүзеге асырылады.Ұйым ішінде басқару деңгейлері жоғары, орта және төменгі деңгей болып бөлінеді. Жоғары буын ұйымның жалпы стартегиясын, бағыт- бағдарламасын уақыт пен кеңістік бойынша қалыптастырып жасауда және ұйымдық дамуды бағалауда қызмет атқаратын жоғ. Басшыларды өз құрамына енгізеді. (генер. директор,призидент, вице-президент т.б.)

Орта буын (функционалдық бөлім басшылары) жоғ. Буын анықтаған ұйымның жалпы мақсатын жүзеге асыруда орындалатын өндірістік және функционалдық бөлім басшылары.

Төменгі деңгей- тікелей орындаушылар және де төменгі ішінара қызметті орындайтын басшы буындар.