10. Фазалардың тепе-теңдік диаграммасы.

Диаграммасын сызып аласыңдар. Су буының қанығу қысымының темп-а тәуелділігі судың фазалық теңесуінің термодинамикалық диаграммасы деп аталады.3 күй, яғни су, бу және мұз бір уақытта тепе-теңдік күйде темп-а мен қысымның белгілі бір мәндернде ғана бола алады.

Мысалы темп-а 0,0076°, бу қысымы е - 6,11 гПа тең. Темп-а мен е мән-н сипаттайтын жүйенің күйі- О нүктесі берілген. Бұл нүкте үштік нүкте деп аталады. Яғни, фазалық тепе-теңдктің қиылысатын нүктесі. Сонымен қатар ол заттың үш фазасының бір мезгілде тепе-теңдікте қатар жүзеге асуы шартын аны-ы. Диаграммада ОА,ОС, ОВ, ОВ' қисық сызықтары келтірілген. ОА қисық сызығы оң таңбалы темп-а кезінде сұйықтық пен будың арасындағы тепе-теңдікке сәйкес келеді. Егер қандай да бір темп-да будың қанығу қысымы сол темп-да су буының қанығуына қажетті қысымнан кіші болса, онда тек газ тәрізді фаза ғана бар болады.

Егер будың қысымы жоғары болатын болса, онда жүйелердің теңесуі тек будың бір бөлігі конденсацияланғанда болуы мүмкін.

Одан жоғары бу аймағы жатыр. Бұл темп-дан төмен ОА сызығы сұйық және газ тәрізді фазалар амағын бөледі. 0°С-тан төмен ОА булану сызығы 2-ге бөлінеді. ОВ және ОВ'. Олардың біріншісі ОВ сызығы сублимация сызығы, ол мұздың үстіндегі будың қанығу қысымына сәйкес келеді. Екіншісі ОВ' салқындаған судың қанығу с ызығы. ОВ сызығы бу мен мұздың арасындағы аймақты бөледі. Бұл сызықтан төмен бу аймағы, жоғ-ы мұз аймағы орналсқан. ОВ' үзік сызығы бу салқындаған су мүшесінің тепе-теңдігі үшін шартттарды қанағаттандырады.

ОС сызығы еру темп-сы мен қысым арасындағы тәуелділікті сипаттайды. Су үшін ол көп заттарға қарағанда солға қарай еңкейген.Яғни, қысым көп болған сайын еру темп-сы төмендей береді.

Егер бір фазалы жүйенің күй диаграммада осы фазаның аймағында жатқан нүктесімен сип-н болса, онда тепе-теңдік тұрақты деп саналады. Егер жүйе екі фазадан тұрса, онда олардың арасындағы тұрақтылық тепе-теңдігі е және Т мәндерін қисық сызықпен бөліп тұратын мәндерінде ғана ан-ы. Егер жүйенің күйін сипатайтын нүкте су үшін оны көрсетілген тепе-теңдік жағдапйынан алыс орналасса, онда жүйе бұл жағд-да тұрақсыз күйінде болатыны және фазалар арасында ешкандай тепе-теңдік жоқ екені туралы қорытынды жасауға болады.

11. Конденсацияның бұлтты өзектері.

Көтеріліп жатқан ауадағы су буының қысымы қанығу жағдайына жеткен биіктікті конденсация деңгейі д.а.Конденсация қанығуға дейін жүруі мұмкін бірақ бұл кезде тек өте кішкентай тамшылар қалыптасады.Шық нүктесінен төмен темп төмендегеннен кейін бұлт тамшыларының өсуі байқалады.Сонд конденс деңгейі бұлттылықтың төменгі шекарасымен сәйкес келеді деп есептеуге болады.Жергілікті бұлттыңбиіктігін нақты бақылау нәтижесі жердегі мәліметтер бойынша St,Sc,Cu түріндегі бұлттың төменгі шекарасын есептеуге мүмк береді.Микрофизикалық құрылымы жағынан бұлттар мен тұмандар арасында түбегейлі айырмаш жоқ.Бірақ олардың бір біріне п.б.жағдайы вертикалды ұзақтығы және т.б.б/ша айырмаш бар.Бұлттың п.б және дамуына қажетті жалпы шар онда аздаған қанығу және конденс ядроларының болуы.Бұлт атмосфераның салыст ылғалд 100%жоғ бөлігінде сақталады.Бірақ бұлттың айналасында қанығу болмағандықтан олардың шеткі аймақтарынан қоршаған ортаға турбулентті алмасу арқылы су буының және тамшылардың үздіксіз тасымалдануы байқалады.Бұлттар тек бұл жетіспеушілікті өтеуші ылғалдың қосымша келуі болған жағдайда ғана бар болып дамиды.Әрбір бұлт атмосферада болып жатқан күрделі термодинам процестердің көзге көрінуі.Олар қанығу болған жерде ғана көрінеді және ол тоқтаған сәттен бастап тез жоғалады.Бастапқы қанықпағ ауада қанығу п.б.негізгі себептер болып ауаның шық нүктесінен төмен салқындауы және ылғалдың қосымша келуі б.т.