44.Будақ бұлттардың пайда болуының физико-метеорологиялық жағдайлары

Бұлт—атмосферадақалқыған өте ұсақ су буы тамшыларының және мұз кристалдарыныңжиынтық жүйесі.Будақ бұлт жоғары қарай өрлеп, дамып отыратын (5 км-ге дейін және одан да биік), тығыз және күндіз ашық ақ түсті болатын бұлттар. Үстіңгі жағы күмбез немесе мұнара тәріздес дөңгелектеніп бітеді. Көбінесе суық ауа массаларында көтерілме бұлттар түрінде пайда болады. Будақ жаңбыр бұлты. Ол термикалық және динамикалық конвекцияның жамуы салдарынан ауаның салқындауы нәтижесінде п.б. Будақ жаңбырлы бұлты салқын окклюзия фронттарында п.б. және тұрақсыз ауа массасында п.б.

45.Будақ-жаңбырлы бұлттардың жалпы сипаттамалары

Бұдақ жаңбырлы бұлты будақ бұлттың ары қарай дамуынан пайда болатын, табаны төменгі қабатта, шыңы жоғ қабатта жататын қалың бұлт. Ол мұнара немесе тау іспетті вертикальді қатты дамыған, жоғ жағының құрылымы талшықты (тәж сияқт), төменгі бөлігі қара түсті бұйра бұлт болып келеді. Будақ жаңбыр бұлтынан нөсер жаңбыр жауады, белгілі бір жағдайларда бұршақ түседі. Бұлттың жоғарғы жағы мұз кристалдарынан тұратындықтан, онда бұршақ дами бастайды, ал ол төменгі бөлігне жеткенде суланып және іріленіп дөңгелек мұзға айналады. Будақ жаңбыр бұлты. Ол термикалық және динамикалық конвекцияның жамуы салдарынан ауаның салқындауы нәтижесінде п.б. Будақ жаңбырлы бұлты салқын окклюзия фронттарында п.б. және тұрақсыз ауа массасында п.б. Биіктігі 0,1-1,0 км кейде төменгі қабаты тропопаузаға дейін жетеді. Миккроқұрылымы төменде тамшы, ал жоғ жақта аралас және кристалды болады. Сулылығы 0.5 г/м³. Күн сәулесін өткізбейді. Будақ бұлтынан айырмашылығы шыңд ары шашырыңқы болып келеді. Будақ жаңбыр бұлттар негізгі екі түршеге бөлінеді. Олар calvus (Cb calv) - ''тақыр '' capillatus (Cb cap) – ''шашты''. 1. Cb calvus (Cb calv) – тақыр. Аппақ дөңгелеңген талшықты құрылымды болып келеді.

a) Cb calvus arcus (Cb calv arc) – тақыр найзағай толқынды. Кенеттен желдің қатты соғуынан алдыңғы бөлігіндегі қозғалмалы бұлттар бұлтты толқын құрауынан п.б.

2. Cb capillatus (Cb cap) – шашты. Талшық тәрізді шарбы құрылымды б.к. Түршелері:

а) Cb capillatus arcus (Cb cap arc) – тақыр найзағай толқындыға ұқсас б.к.

б) Cb incus (Cb inc) – нокавальді. Төменгі қабаттарында кейде омырақ тәрізді бөліктері п.б. Олар төмен қарай бағытталыды.

в) Cb humilis (Cb hum) – тегіс будақ жаңбырға қарағанда верт боынша аз дамыған бұлт.

46. Сb құрылымының бұлттар эволюциясы кезеңіне тәуелділігі.

Бұлттар өзінің алғашқы пішінін тек оны жасаған процесс жалғасып жүріп жатса ғана сақтайды. Ол процесс өзгерсе бұлттығ пішіні де өзгереді. Сондықтан да бұлттар ылғи дамып отырады. Егер конденсация деңгейі өзгерсе бұлттардың жер бетінен биіктігі өзгереді, ал атмосфера стратификациясы күйі мен ауадағы су мөлшері өзгерсе олардың верт қалыңдығы өзгереді. Даму процесінде кешкі уақытта конвекция әлсіреп тоқтаған шақта будақ бұлттардың шыңдары ыдырап жайылып, қатпарлы будақ «кешкі» vesperalis (Sc vesp) бұлтын құрайды. Егер жамып келе жатқан будақ немесе будақ жаңбыр бұлттары белгілі биіктікте қалың инверсия қабатын кездестірсе, онда оның шыңдары горизонтальді бағытта жойылып, ал табаны ыдырап кетедді. Бұдақ жағдайда инверсия қабаты астында толқынды бұлт қабаты п.б. Инверсия қабатынының орналасу биіктігіне байланысты төменгі қабатта қатпарлы будақ «күндізгі» diurnalis (Sc diur), ортаңғы қабатта биік будақ «будақтаншыққан» cumuligenitus (Ac cug) бұлттары дамиды.