5.Переведите текст, найдите глаголы и укажите время.

История создания и развития «Татойлгаза» была достаточно неординарной для того времени и относится ещё к периоду существования Советского Союза. Это было одно из первых в стране совместных предприятий, созданных с участием иностранного капитала, а в нефтяной промышленности и на территории Татарстана уж точно первое, как свидетельствуют об этом документы.

Вариант 7

1.Вы пошли на базар. Составьте маленький рассказ об осеннем базаре. Укажите разряды числительных.

2 . Выпишите причастие,определите время.

1) “ТатнефтьХимСервис” җәмгыяте чыгара торган продукциянең җитештерү цехларын карадылар.2) “Безнең максат – нефть һәм газ комплексы сораулары буенча төрле төбәктә шөгыльләнүче галим һәм белгечләрне берләштереп, яхшы традицияләребезне саклап калу һәм фәнни-техник прогрессның үсешен тагын да ныгыту”,- диде Александр Леонидович.3) Компания, гадәттә иң яхшы нефть бирүче катламны эшкәртә, ә аз дебитлы скважиналарны вакытыннан алда яба.4)Болар – компаниянең бай тарихы, ирешелгән уңышлары, яңа технологияләр, җыйнак һәм чиста производство обьектлары.5) Форум эшчәнлеге барышында сорауларны карап тикшерү белән беррәттән, “Татнефть” җәмгыяте эше белән җентекләп таныштылар.6)Тикшерелмәгән территорияләр, авыр үзләштерелү һәм күп чыгымнар таләп ителү сәбәпле, эшкәртелмәгән чыганаклар җитәрлек әле.7)Заводны әле генә җир куеныннан чыккан газ белән тәэмин итү нефть промыселлары тирәсендә тезелгән компрессор станцияләренә (ГКС) беркетелде. Скважиналардан ургылган газ чималын станцияләргә тоташтыру эшендә мин үзем дә даими катнашам.8) Аның мәгънәсе шунда: “кара алтын” – җир астында, зур тирәнлектә баручы химик реакцияләр продукты ул.9)Әйтик, бик күптән ачылган нефть чыганакларының күбесендә элек саналган запаслардан 150 процент күләмендә чимал чыгарылган инде, әмма ул һаман бетми!10)Нефть эзләүче разведчикларга һич ансат бирелмәде ул.11)Хәзер экспортка чыга торган нефтьнең яртысы Якын Көнчыгышка туры килә.12) Россиянең салым салу уенындагы кагыйдәләрне өзлексез үзгәртеп торуы нефть чыгаручы төбәкләрнең мәнфәгатьләрен кысуга юнәлтелгән.

3 .Составьте предложения из данных слов, подчеркните имена существительные. :

Бул, булма, күзе, күңеле, сукырга, сукырга,юлдаш, юлдаш.Баш, акылсызга, мал,акыллыга, кыйбат, кыйбат.Хакларлар, хакын, үз, кеше, хакласаң, хакыңны.Бер, ике, яши, булса,мәхәббәт, да, йөрәктә.Бөтен, аяктан,тәнгә, кергән, таралыр, авыру.

4. Выпишите прилагательные, образуйте всевозможные степени прилагательных.

1) ... Нефть эшендә кешеләр кадерле ул чагында.Кечерәк бер завод чаклы буровойның төрле машиналары ,корыч арканнары, могҗизалы приборлары белән таныштырып, дөбердәү-шатырдауларына күнектереп,берәр атна йөрткәннән соң, Лотфига әйттеләр: “Әйдә инде син, агай- эне,җиләсрәк урынга мен”,-диделәр. Верховой итеп вышка түбәсенә менгереп җибәрделәр.Ташкүмерен тирән базларга, шахталарга төшеп чыгарырга кирәк, дип әйтәләр иде.Нефть дигәннәре аннан да астарак дип сөйлиләр иде.Әмма монысын чыгару өчен караңгы базларга төшүнең һич тә кирәге юк икән.Җир өстеннән торып кына да чыгарып була икән нефтьне.Алай гына да түгел, нефтьне әле аны җил оясына урнашып, җәен кояш кызуына, кышын кар бураннары дулавына түзеп чыгарырга кирәк икән. Әнә шул мәшәкатьле, борчулы авыр эштә алар Дорогомилов белән егерме биш ел чамасы гомерләрен бергә үткәрделәр.

2) Габбасов сүзсез генә хикмәтле приборын скважинага төшереп җибәрде. Чырае аның әүвәлгечә караңгы, кашлары җимерек,нәрсә уйлый ул,ачуланамы,кәефе киткәнме-билгесез иде. Ике сәгать эшләгәннән соң, ул үзенең машинасына Кәримне чакырып алды, гади коры тавышы белән аңлатып, күрсәтеп бирде.

5.Найдите личные местоимения,укажите падеж,лицо и число

1)Ул аргы якка чыгып җиткәнче,юл өстендә “вахтавай” да күренде.2)-Егетләр, карагыз әле, безнең мастер!3) Юк, иптәшләр,мондый мастер белән югалмыйбыз без.4) Аны ду кубып каршы алдылар: кайсы күлмәген киертеште, кайсы каешын бәйләде, кайсы шаян сүзе белән күңелен күтәреп торды:

-Быел беренче чиркәнчекне син алдын!

5)Буровойга килеп җитүгә,ул тагын усал һәм кискен табигатьле мастерга әйләнде.Бер команда белән егетләрнең барысын да бер тирәгә җыеп алып әйтте:

-Бүген безнең язмыш хәл ителә.Йоклап тормаска.

6)-Бушка әйләндергән метрлар өчен кем акча түли инде безгә?-дип көлеп җибәрде Борис Любимов.

7) “Татнефть” берләшмәсе начальнигы барып җит, әгәренки син скважинаңны геофизикларга яраклы итеп борауламагансың икән, барыбер берни дә эшләп булмый,диде.8)Скважина нефть бирми торып аның буровайдан китәргә хакы юк иде.9)Начальство кайтып киткәннән соң, Кәрим егетләрне тагын бер күчкә җыеп алды:

-Беренче скважинабыз хөрмәтенә,бүген кич,сәгать җидегә минем квартирага килеп җитәргә.

10)-Буровойдан алган акчаны мин тирес түгеп тә алам!

11) –Сез мине контор директоры Митрофан Зозуля дип дәшерсез.

12)Аннары алар траптагы приборларны күзәтеп төштеләр,манифольд торбасы буйлап килгән нефтьнең шаулавына колак салып тордылар.