4.Выпишите имена существительные во множественном числе.

Кайвакыт балалар җир астында нефть дулкыннары шаулый дип уйлый. Бу һич тә алай түгел. Нефть ком кебек көпшәк токымнарга сеңгән була. Бораулау машинасы шул токымга барып җиткәч, өстәге катламнарның һәм нефть белән бергә булган газларның гаять зур басымыннан сыгылып, нефть өскә чыга. Өскә чыга торган нефть һәм газ зур көчкә ия. Әгәр вакытында трубалар буйлап агызмасаң, алар зур куәт белән вышканы җимереп, механизмнарны тетеп ташлар иде. Элек шундый хәлләр булгалаган. Хәзер нефтьчеләр фонтаннарны буйсындыра беләләр инде. Без нефтьне бик күптән кулланабыз: аңардан бензин, керосин, майлар һәм халык хуҗалыгына кирәкле башка матдәләр алына. Ә газ белән нишләргә соң? Әле күптән түгел нефть районнары өстеннән самолетта очучылар гаҗәеп хәл күрә торган булган: аста, офыкка кадәр, меңләгән ут балкыган, анда иярчен газ янган. Карарга ул, бәлки, бик матур да булгандыр, ләкин бу факелларны күргән саен, нефтьчеләрнең йөрәге әрнегән. Чөнки күп төрле файдалы әйбер: пластмасса, полиэтилен, ясалма сүс эшләрлек миллионлаган куб метр газ бушка янган. Газ меңләгән кешене пар казаннары астына көрәк белән ташкүмер ыргыту кебек авыр һәм ялыктыргыч хезмәттән коткара.

5. Выпишите прилагательные с теми существительными, к которым они относятся, переведите на русский язык.

1) Кайвакытта кое казыганда җир астыннан су урынына көчле исле, майлы кара сыеклык чыккан.2) Төрле авырудан дәвалау өчен аңардан шифалы майлар әзерлиләр.3) Әлеге хезмәт поршеньлы насосларны (УЗТМ) төзәтеп, аларның двигательләрен алмаштыруга нигезләнә.4)Татарстанның нефть компаниясе бик авыр шартларда халыкара нефть бизнесында үз урынын алып калырга тырыша.5) Әлбәттә,чиста Себер нефте белән сату-алу итүче яшь компанияләргә хуҗа булып алган олигархлар моны бер дә хупламыйлар.6) Хөкүмәт башлыгы кереш сүзендә нефть, газ, химия комплексының узган ел дәвамында лаеклы нәтиҗәләр күрсәтүен ассызыклап үтте.7) АКШта ул “кыргый мәче ысулы” дип аталган,чөнки скважиналарны кем ничек теләгән, шулай бораулаган.8) Шуңа охшашлы кызык хәлләр Грозныйдагы иске промыселларда да күзәтелә.9) Михаил әфәнде тәҗрибәле оста.10) Хәзер республикада зур көч кулланмыйча чыгарыла торган нефть запаслары беткән диярлек, шуңа күрә “авыр” нефть-битум коллекторларыннан һәм үзлелеге югары булган нефтьне үзләштерү зарур.

Вариант 6

1. Вместо многоточий вставьте нужные окончании и переведите.Опредилите принадлежность, падеж имен существительных

Студентлар тормышы.

Студент булу җиңел түгел. Югары уку йорт… кергәндә, иң башта ректор исем… гариза язасың. Дүрт фотокарточка, өлгергәнлек аттестат…, сәламәтлек турында белешмә, ә эшләгән кеше... хезмәт кенәгә… дә кирәк. Аннан соң керү имтиханнар… тапшырасың. Имтиханнар… уңышлы тапшырып, конкурс… үтә алсаң, син инде студент. Мәктәп белән югары уку йорт... арасында аерма зур. Белем ачкыч… табу өчен, студент… бик күп укырга, күзәтергә, уйланырга, тикшерергә hәм фикерләргә туры килә. Ә тирән белем, үз чиратында, яңа күрсәткечләр алып килә. Студент күп нәрсәләрне үзе хәл итә,фәнни нигездә уйлап табарга өйрәнә.

Студентлар бик күңелле яшиләр. Ял вакыт... кинолар…, театрлар… баралар, походлар… йөриләр, төрле кичәләр оештыралар .

2 .Составьте предложения из данных слов, употребляя нужные формы. Подчеркните глаголы :

Базарга, гүргә, акчасыз,кер, кәфенсез, барганчы.Калҗа, кулындагы, зур, күренер, кеше..Каз, баш, көттерер, акылсыз, иясеннән.Кесәңә, башыңа, төшсә, төшә, кырау, сырхау.Оят, күлмәк, матурлык, белән,түгел, белән, әдәптә, сәдәптә .

3.Найдите имя действия,напишите их в отрицании,укажите падеж и принадлежность

1)Галимнәр 20 нче гасыр дәвамында ике гипотеза буенча да җитди тикшеренү һәм эзләнү эшләре алып бардылар.

Нефть запасларының чикле булуы турында игьлан иткән очракта, аларга чималга бәяләрне күтәрү мөмкинлеге туачак. Менделеев гипотезасының “ясалма рәвештә” дәшмәве, бәлки, шундадыр?

- Фәнни берләшмәгә килгәндә, биредә күп еллар дәвамында, чынлап та, минераль теория турында сөйләмәүне кирәк санадылар. Әмма сәбәп монда башкада: кешеләр консерватив күзаллауларны, алар артыннан ук институтлардагы урыннарын һәм вазифаларын сакларга тырышты. Бу нәрсә, нефть компанияләренең сүз беркетүеме? – дип саный В.Скарятин.

В.Скарятин фәнни исәпләүләр нигезендә, нефть чыгару стратегиясен үзгәртергә: чимал суырту темпын киметергә, нефть агымы тизлеген исәпкә алырга, скважиналарны вакытлыча туктатырга тәкдим итә. Ул вакытта Җир-ана үзенең “кара алтын”ын безгә күбрәк бүләк итәр иде.

2)Тормышта һәрвакыт шулай була бит ул: нинди генә эш булмасын, ул эзләнүдән башлана...

Тормышларын җир асты хәзинәсен эзләүгә багышлаган кешеләр дә хаклы рәвештә шул ук исемне йөртәләр.

Болары инде табигать дигән нәрсә белән эш итүчеләр. Ә ул табигать дигәнең, чынлап торып уйласаң, кайбер китапларда язылганча юмарт һәм юаш булудан ерак. Ул, үч иткәндәй, хәзинәләрнең иң кыйммәтлесен, кешегә иң кирәген меңнәрчә метр тирәнлеккә, җиде кат җир астында яшереп яткыра. Менә шул байлыкларны эзләп табу, халкыңа бүләк итү һәркемнең дә кулыннан килә торган эш түгел.

3.От данных слов образуйте наречия. Составьте предложения.

Татар, ике, китап, буш, яшь, чиләк, төлке инглиз,аю,урта,он,яхшы,кич, кояш,кеше,бал,әйбер,җәй,дуслар,тере,баһадир,заман,икәү, акча,алтын.

4.Вместо многоточий вставьте нужные окончании.Определите разряды числительных. 1)Унтугыз... гасыр уртасында нефтьтән керосин аерып алалар.2)Үзенең күпьеллык тарихында компаниядә 5 мең... хезмәт династиясе формалашкан.3)Узган елларда ике төркем 25, өч төркем 30... бала укытып чыгардык.4)Мәсәлән ,Алешкинода -14,Сходнево-Чертанлы,Иркендә-7... Васильевкада-15 Бишмунчада(Әлмәт районы)-35,Гөлбакчада-39 скважина безнең егетләрнең сөялле куллары белән “сугарылган”5)”Баулынефть” һәм “Лениногорскнефть” идарәләрендә 12...авыл,әле аның икесе Оренбург территориясендә урнашкан 6)-Ә иң кызу эш барган чор – төзелеш һәм җитештерүне җибәрү – җайлау эшләре барган вакытта төзелеш мәйданында 10 мең... ... кеше эшләячәк.7)Әнә шул таулар арасыннан узган чакта 30... кеше сыешлы “вахтавайлар”да уенчык машиналар кебек кенә күренәләр иде. 8)Шушы чор аның тарафыннан 18 миллон метр токым борауланган һәм 11 мең... ... скважина төзелгән.