«Бағалаудың талаптары (критерийлері) қандай болуы керек?» «Бағалаудың нәтижелерімен көпшілікті қалай және қашан таныстыру керек?»

Критериалдық бағалау - бұл білімнің мақсаты мен мазмұнына сәйкес келетін, оқушылардың оқу-танымдық біліктілігін қалыптастыруға себепші болатын, айқын анықталған, ұжыммен шығарылған, білім процесінің барлық қатысушыларына алдын ала белгілі критериялармен оқушылардың оқу жетістіктерін салыстыруға негізделген процесс.

Критериалды бағалауды енгізудің мақсаты:мектепте оқыту сапасын жоғарлату, мектеп бітірушілердің білімін халықаралық стандартқа сәйкестендіру.

Критериалды бағалаудың міндеттері:Сабақтың әр бөліктеріндегі әр оқушының дайындық деңгейін анықтауға; бағдарламаға сәйкес оқу мақсаттарын орындау қабілеті; жеке оқушының даму жетістігін бақылауға; оқушының білім алу барысындағы қателіктері мен олқылықтарын айқындауға;әртүрлі жұмыс барысындағы алған өз бағасының әділдігіне көзін жеткізуге; оқу бағдарламасының тиімділігін саралауға;сабақ үдерісі мен білімнің меңгерілуі туралы оқушы мен мұғалім және ата-ана арасындағы кері байланысты қамтамасыз етуге

Критериалды бағалаудың маңызы:

Мұғалімдер үшін:

• Сапалы нәтижеге әкелетін критерийлер құрастыруға;

• Өз іс-әрекетін саралап және болашаққа жоспарлай алатын мәліметтер алуға;

• Сабақ берудің сапасын арттыруға;

• Оқушының жеке  ерекшеліктерін ескере отырып, оқытудың әр тұлғаға арналған ауқымын жоспарлауға;

• Бағалаудың әртүрлі әдістерін пайдалануға;

• Оқу бағдарламасын қолжетімді ету үшін ұсыныстар енгізуге

Оқушылар үшін:

• Танымдық қабілеті мен ойлау деңгейін арттыратын оқытудың әртүрлі әдістерін пайдалануға;

• Табысқа жетелейтін бағалау критерийлерін түсінуге;

• Өзін және өзгелерді бағалау арқылы кері байланысқа түсуге;

• Сыни ойлауына, еркін ойын айтуына, өзінің білімін көрсетуге

Ата-аналар үшін:

• Баласының білім сапасының дәлелдемелерімен танысуға;

• Оның оқуындағы табыстылықты бақылауға;

• Оқуына қолдау көрсету үшін бағыт алуына мүмкіндік туғызады.

«Бақылаудың сыртқы кері байланысы» және «бақылаудың ішкі кері байланысы».

Оқытудағы кері байланыс - оқытылатыннан оқытатынған және одан оқытылатынға (сыртқы кері байланыс) немесе өзіне оқытылатыннан баратын, үйрету үрдісі мен нәтижелер барысы туралы ақпарат өтетін байланыстар кері байланыс деп аталады.Мұғалімнің (сыртқы кері байланыс бойынша) немесе оқушының (ішкі кері байланыс бойынша) алатын үйретудің барысы мен нәтижелері туралы ақпарат алдын ала белгілі нормативтік (талап етілетін) ақпаратпен салыстырылады, бұл салыстырудың нәтижелері мұғалім үшін оқыту үрдісінің бағалау мен түзетуге негіз болады, ал оқушы үшін - оқу әрекетін (дұрыс үрдіске қатысты оқыту жүйесіне жағдай жасайтын жағымсыз кері байланыс жағдайында) өздігінен бағалау мен түзетуге және оқу үрдісін ынталандыру үшін бекітуге негіз болады. Берілген уақыт тәртібіндегі кері байланыс айқын қызмет етуі оқыту мен үйрету үрдісін тиімді басқарудың талассыз шарты болып табыладыКері байланыс дегеніміз көздеген мақсатқа жетелейтін нақтылы іс-әрекеттер жөнінде комментарийлер айту және алу. Оқушыларға олардың өткен жұмыстарына қатысты олардың міндеттерін қаншалықты жақсы орындағанын айту маңызды. Оқушыларға өздерінің қалай оқып жатқанын түсіну қажет. Оқушыларға өздерінің оқуында туындайтын мәселелерді анықтау және қарастыру тәсілдерін табуға көмектесу керек. Кері байланыстың негізгі үш қызметі:

1. Әрекеттерді түзету мен реттеу

2. Тұлға аралық қатынастарды реттеу

3. Позитивті болу

«Қалай бағалау керек? Оқушылардың тақырып (пән) бойынша қандай білімді (білік, дағды, машық, құзырлылық, құндылықтар) және қандай деңгейде меңгергенін қалайша білуге болады? Оқушылардың білім игергендігінің (бір нәрсені білгендігінің) дәлелі қандай болу керек? Бағалаудың қандай тәсілдері мен құралдарын қолдану керек?»

Оқушылардың білімі және біліктілігінің жағдайы жөніндегі жүйелі ақпарат мұғалімге шұғыл түрде оқытудың тиімді әдіс – тәсілдері мен құралдарын қолдануға және оқу үрдісін дұрыс басқаруға, оның логикасын бағамдауға, білім игеру нәтижесін болжауға мүмкіндік береді.Бағалаудың 3 түрі бар: критериалды, нормативті, критериалды-нормативті.Критериальды бағалаудың артықшылықтары: 1.Жаңа технологияларда оқушылардың өзіндік қөзқарасы, пікірі, идеялары, дүниетанымы, білімді игерудегі әрекеттер, білімді игеруде қалыптасқан білік, дағды, машықтар, қатынастар, құндылықтар, құзырлылықтар бағаланады.2.Бағалау білім игерудегі жетістіктерді анықтау, белгілі бір уақыт аралығында оқушының өсу және даму қарқынын білу, алдағы білім игеру әрекеттеріндегі жетістіктерге жету үшін бағаланады.3.Бағалауда тестілеу, бақылау, интервью, сауалнама, портфолио, есеп беру, өзін-өзі бағалау қолданылады.Нормативті бағалаудың кемшіліктері:Мұғалім тарапынан берілген білім, білік, дағды арқылы бағаланады.Алған теориялық білімді жаттығулар орындауда және мәселелерді шешуде қолдана білудегі білім бағаланады.Бағалау кезінде ауызша сұрау, тестілеу, курстық жұмыс, бақылау жұмыстары сияқты түрлері пайдаланылады. Критериалдық бағалау - бұл білімнің мақсаты мен мазмұнына сәйкес келетін, оқушылардың оқу-танымдық біліктілігін қалыптастыруға себепші болатын, айқын анықталған, ұжыммен шығарылған, білім процесінің барлық қатысушыларына алдын ала белгілі критериялармен оқушылардың оқу жетістіктерін салыстыруға негізделген процесс.

«Оқыту» деген не: әрқашан және әр мәселе бойынша нұсқап отыру ма, әлде оқытудың «маңызды кезеңін» анықтап, қалған уақытта іздену мен өзін-өзі дамытуға мүмкіншілік беру ме? Оқытудың негізін не құрайды: «даму» ма, әлде «қалыптастыру» ма? Оқыту процесі терең, берік және дәл білім алу таным жолындағы оқушылардың қимылына байланысты. Оқыту процесі – бұл мұғалім мен оқушылардың мақсатқа бағытталған өзара әрекеттесуінің барысында шәкірттерге білім беру міндеттерін шешу. Оқыту процесі – тұтас педагогикалық процестің бір бөлігі. Оқыту процесінде оқушылардың ақыл-ойы дамиды, танымы, практикалық іскерлігі және дағдысы қалыптасады. Оқыту процесі білім беру, тәрбие және даму процестерімен байланысты. Сондықтан оқыту жеке адамның жан-жақты дамуына көмектесе отырып, білім беру, тәрбие және даму функцияларының бірлікте іске асуына мүмкіндік туғызады. Л.С.Выготскийдің айтуы бойынша оқыту дамудың алдына шығып отырса, ол бала дамуының «ең таяу даму зонасын» жасайды, баланы ізденуге талаптандырады және дамудың бірнеше ішкі процестерін қозғалысқа келтіреді.