- •1 Клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.
- •2Клетканың тотипотенттілігі
- •3.Каллус және регенерант өсімдіктің биологиясы
- •2Билет.
- •1.Клеткалык суспензия
- •2Биотехнологияның даму тарихының негізгі кезеңдері
- •3.Өсімдіктер клеткасын өсіру әдістерін дамытуға өз үлестерін қосқан ғалымдар
- •3.Билет
- •1Клетканы өсіру үшін қажетті жағдайлар
- •2Қоректік ортаның құрамы
- •3.Өсімдікті залалсыздандыратын заттар.
- •1.Дифференциялану және дедифференциялану.
- •2.Клеткалар суспензиясын дайындау.
- •3.Сұйық ортада өсетін клеткалардың қатты ортада өсетін клеткалардан артықшылығы.
- •1. Сұйық ортада клеткалар суспензиясын өсірудің тәсілдері.
- •6.Билет.
- •1. Гендер активтілігінің реттелуі.
- •7.Билет
- •8.Билет
- •9.Билет
- •1.Генетикалық тұрғыдан өсімдіктерді жақсарту үшін клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.
- •2.Жасанды қоректік ортада өсірілетін клеткалар өсімдіктерді көбейту және сақтандыру.
- •3.Өсірілетін клеткалардан экономикалық маңызы бар заттар алынуы.
- •10.Билет
- •1.Өсірілген клеткаларды биосинтездік өндірісте пайдалану.
- •2.Иммобильденген клеткалар және бұл әдістің ұтымдылығы.
- •11. Билет
- •1.Клеткалардың жоғары өнімді линияларын шығару
- •3.Клонды микрокөбейтудің артықшылықтары
- •12Билет
- •1.Морфогенез процесінің нәтижесінде регенерант өсімдіктері алу әдістері.
- •2. Қолтық бүршігінің меристемаларыныңклондық микрокөбейтуде қолдану
- •3.Жасанды тұқым алу
- •1.Өсімдіктерді клондық микро көбейту технологиясы
- •2. Өсімдіктерді микрокөбейтуге әсер ететін факторлар.
- •3. Клонды әдістердің жетістіктері мен болашағы.
- •1.Вирустар қоздыратын аурулармен күресуде биотехнологияны пайдалану.
- •2. Каллустардың биологиялық ерекшеліктері.
- •3. Өсімдіктердегі вирустік ауруын анықтау әдістері.
- •1.Вирустан аластатылған көшеттердің көбеюі.
- •2. Картоптың сауықтырылған көшеттерін шығару технологиялары.
- •– Билет.
- •1.Әріден будандастыру кезінде пайда болған ұрықтың ерекшелігі.
- •3. Бөліп алған будан ұрпақтары ин витро жағдайында табысты өсіру.
- •1.Ұрықты ин витро жағдайында өсіру әдісі
- •2. Гаплоидтарды шығарудың эксперименталдық әдістері
- •3. Микроспоралардың табиғи дамуы
- •1.Микроспоралардың ин витро жағдайында дамуы
- •2. Андрогездің өсуіне әсер ететін факторлар
- •1.Клеткалық инженерия
- •2. ПРотопластарды бөліп алу жолдары.
- •3.Протопласттың тіршілік икемділігін анықтау
- •1.Протопластарды өсіру технологиясы
- •2.Протопластардан регенерант өсімдіктердің шығуына әсер ететін факторлар.
- •3.Протопластардың құйылып қосылу әдістері.
- •1.Жыныстық будандастырумен салыстырғанда сомалық будандастырудың айырмашылығы.
- •2.Будан клеткаларымен будан өсімдіктерінің сұрыпталуы
- •3. Сомалық будандарды генетикалық талдау әдістері.
- •2. Андрогездің өсуіне әсер ететін факторлар.
- •3.Ин витро жағдайында өсірілетін клеткаларда болатын өзгерістер.
- •1.Клеткалық селекция және оның артықшылықтары.
- •2. Клеткалық селекцияның әдістері.
- •3.Қажетті белгісі бар клетканың сұрыпталуы
- •1.Белгілері тұрақталған клеткалар линияларын шағару жолдары.
- •2.Ин витро жағдайында клеткаларда жүретін мутация.
- •3.Сомаклондық варианттарды пайдалану жолдары.
- •1.Сомаклондық варианттар және олардың ин витро жағдайында пайда болуы.
- •2.Клеткалық технологияларды дайындау жұмысының негізгі кезеңдері
- •3.Клеткалардың мутагенездерін индукциялау.
1. Сұйық ортада клеткалар суспензиясын өсірудің тәсілдері.
Екі тәсілі бар: мерзімді өсіру және үзіліссіз өсіру.Мерзімді өсіру деп бұл әдістің аталу себебі суспензиядағы клеткаларды өсіру процесі белгілі бір уақыт ішінде жүргізіледі және де бұл кезде бастапқы құйылған қоректік орта жаңартылмай, өз нәрі сарқылғанша пайдаланылады.Үзіліссіз өсіру деп бұл әдістің аталу себебі, суспензиядағы клеткаларды өсіру процесі үздіксіз жүргізіледі және де қоректік орта ылғи жаңартылып тұрады.Үзіліссіз өсірудің үш жүйесі бар:ағынды жабық, ағынды ашық, ағынды-ағынсыз Ағынды жабық клеткалық суспензияны өсіргенде сұйық қоректік орта ағынды боп құйылып, аумалы төкпелі алмастырылып, жаңартылып тұрады.Ағынды ашық клеткалар биомассасы еркін ағып шығып алына береді. Ағынды ағынсыз Биомасса мол болып көбейген соң ағынсыз күйде өсірілген клеткалар суспензиясының қажетті бөлігі жүйеден алынады да оның орнына нақ сондай мөлшнрде жаңа қоректік орта құйылады.
2.Биореакторлардың түрлері. Микроорганизмдерді өсіретін аппараттар. Түрлері:Механикалық:механикалық немесе магниттік былғауыштары болады, кейбіреуі өздері айналады. Былғауыш әрқалай жылдамдықпен айналады және оның қалақтары алуан түрлі болады. Пневматикалық: Барбождық және аэролифтік түрлері болады.Барбождық биореакторларда көтерілген ауа көпіршіктері әрекет етеді, ал аэролифтік биореакторларда арнайы конструкциясы болады, соның арқасында суспензияда тығыздық градиенті пайда болып, ол араласады.
3.Компетенция мен детерминация. Компетенция: Клетканың индуктор ықпалын қабылдауға қабілеттілігін және сонын салдарынан даму жолын өзгертуге мүмкіншілік алуын айтамыз. Индуктор,яғни қоздырғыш ретінде әр түрлі факторлар болуы мүмкін:гормондар,көрші клеткалардың метоболиттері, электрофизиоллогиялық сигналдар. Детерминация; Әрбір клетканың белгілі тип бойынша дамуының генетикалық бағытын яғни белгілі бір тұқым қуалаушылық қасиетін жүзеге асырады. айтамыз.Клетканың белгілі бір даму жолына түсуі ерекше белоктардың жиынтығының түзілуіне байланысты.
6.Билет.
1. Гендер активтілігінің реттелуі.
1.Хромосомада гендердің өзара тұрған орындарының өзгеруі олардың функциясына ықпал етеді.Транслокация немесе инверсия кезінде ген өз орнын ауыстырып, ДНҚ молекуласының басқа бір жеріне келіп енеді.Бұл гендердің активтілігінің төмендеуіне немесе кенет күшеюіне әкеліп соғады.Орнын ауыстыратын гендерді секіргіш гендер немесе транспозондар деп атайды.Оны Барбара Мак Клинток 1942жылы ашты.2. Амплификация (қандай да бір ген санының көбеюі)арқасында ген экспрециясында өзгеріс пайда болуы мүмкін.Амплификацияға рибосомалық РНКның гендері ұшырайды.3Ген құрамында сапалық өзгерістер өтуі мүмкін(мысалы әртүрлі мутациялар).Бриттен мен Дэвидсон терминдері боынша цитоплазмаға өтетін әр түрлі Ирнк,трнк,ррнк құрылымын белгілейді.Днк тізбегі продюцер гені деп аталады.Әрбір продюцер геннің қызметі,ДНК молекуласында соған көршілес орналасқан тізбегімен реттеледі.Ол рецептор гені д.а.Сонымен,өсімдіктердің әр түрлі бөліктерінде немесе тіршілік цикілінің кезеңдерінде өтетін деференциялану процестері гендер экспрециясының ерекшеліктеріне негізделген.
2.Каллустың пайда болуы. Каллустың п.б. үшін қоректік ортада фитогормондар болуы керек.Маманданған клетканың дедифференциялануы үшін ең алғашқы кезең: оның бөлінуі. 6-12 сағтан кейін рибосомалар саны,эндоплазмалық тордың,Гольджи саны өзгерген.Клетка қабығы жұмсарған.Рнк синтезі күшейген.48-72 сағтан кейін клетка бөліне бастаған.
3. in vitro жағдайында өсетін клеткалар. Бұл әдістің құндылығы өсу жағдайларын қатал бақылауға болады және әртүрлі химиялық, физикалық сыртқы факторлардың әсерінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.Тәжірибелік объектілерді жыл бойы өсіруге болады.Клеткаларды асептикалық жағдайда өсіргендіктен, оларға микроорганизмдер тарапынан ешбір әсер болмайды.