- •1 Клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.
- •2Клетканың тотипотенттілігі
- •3.Каллус және регенерант өсімдіктің биологиясы
- •2Билет.
- •1.Клеткалык суспензия
- •2Биотехнологияның даму тарихының негізгі кезеңдері
- •3.Өсімдіктер клеткасын өсіру әдістерін дамытуға өз үлестерін қосқан ғалымдар
- •3.Билет
- •1Клетканы өсіру үшін қажетті жағдайлар
- •2Қоректік ортаның құрамы
- •3.Өсімдікті залалсыздандыратын заттар.
- •1.Дифференциялану және дедифференциялану.
- •2.Клеткалар суспензиясын дайындау.
- •3.Сұйық ортада өсетін клеткалардың қатты ортада өсетін клеткалардан артықшылығы.
- •1. Сұйық ортада клеткалар суспензиясын өсірудің тәсілдері.
- •6.Билет.
- •1. Гендер активтілігінің реттелуі.
- •7.Билет
- •8.Билет
- •9.Билет
- •1.Генетикалық тұрғыдан өсімдіктерді жақсарту үшін клеткаларды in vitro жағдайында өсіру.
- •2.Жасанды қоректік ортада өсірілетін клеткалар өсімдіктерді көбейту және сақтандыру.
- •3.Өсірілетін клеткалардан экономикалық маңызы бар заттар алынуы.
- •10.Билет
- •1.Өсірілген клеткаларды биосинтездік өндірісте пайдалану.
- •2.Иммобильденген клеткалар және бұл әдістің ұтымдылығы.
- •11. Билет
- •1.Клеткалардың жоғары өнімді линияларын шығару
- •3.Клонды микрокөбейтудің артықшылықтары
- •12Билет
- •1.Морфогенез процесінің нәтижесінде регенерант өсімдіктері алу әдістері.
- •2. Қолтық бүршігінің меристемаларыныңклондық микрокөбейтуде қолдану
- •3.Жасанды тұқым алу
- •1.Өсімдіктерді клондық микро көбейту технологиясы
- •2. Өсімдіктерді микрокөбейтуге әсер ететін факторлар.
- •3. Клонды әдістердің жетістіктері мен болашағы.
- •1.Вирустар қоздыратын аурулармен күресуде биотехнологияны пайдалану.
- •2. Каллустардың биологиялық ерекшеліктері.
- •3. Өсімдіктердегі вирустік ауруын анықтау әдістері.
- •1.Вирустан аластатылған көшеттердің көбеюі.
- •2. Картоптың сауықтырылған көшеттерін шығару технологиялары.
- •– Билет.
- •1.Әріден будандастыру кезінде пайда болған ұрықтың ерекшелігі.
- •3. Бөліп алған будан ұрпақтары ин витро жағдайында табысты өсіру.
- •1.Ұрықты ин витро жағдайында өсіру әдісі
- •2. Гаплоидтарды шығарудың эксперименталдық әдістері
- •3. Микроспоралардың табиғи дамуы
- •1.Микроспоралардың ин витро жағдайында дамуы
- •2. Андрогездің өсуіне әсер ететін факторлар
- •1.Клеткалық инженерия
- •2. ПРотопластарды бөліп алу жолдары.
- •3.Протопласттың тіршілік икемділігін анықтау
- •1.Протопластарды өсіру технологиясы
- •2.Протопластардан регенерант өсімдіктердің шығуына әсер ететін факторлар.
- •3.Протопластардың құйылып қосылу әдістері.
- •1.Жыныстық будандастырумен салыстырғанда сомалық будандастырудың айырмашылығы.
- •2.Будан клеткаларымен будан өсімдіктерінің сұрыпталуы
- •3. Сомалық будандарды генетикалық талдау әдістері.
- •2. Андрогездің өсуіне әсер ететін факторлар.
- •3.Ин витро жағдайында өсірілетін клеткаларда болатын өзгерістер.
- •1.Клеткалық селекция және оның артықшылықтары.
- •2. Клеткалық селекцияның әдістері.
- •3.Қажетті белгісі бар клетканың сұрыпталуы
- •1.Белгілері тұрақталған клеткалар линияларын шағару жолдары.
- •2.Ин витро жағдайында клеткаларда жүретін мутация.
- •3.Сомаклондық варианттарды пайдалану жолдары.
- •1.Сомаклондық варианттар және олардың ин витро жағдайында пайда болуы.
- •2.Клеткалық технологияларды дайындау жұмысының негізгі кезеңдері
- •3.Клеткалардың мутагенездерін индукциялау.
3.Өсімдіктер клеткасын өсіру әдістерін дамытуға өз үлестерін қосқан ғалымдар
Клеткаларды өсіру деген ұғымға өсімдіктен бөлініп алынған клеткаларды, ұлпаларды, мүшелерді қоректік ортада заласыздандырылған жағдайда өсіру енеді. Өсімдік клеткаларын іn vitro жағдайында нәтижелі өсіру жұмыстарын ХХ ғасырдың 30-шы жылдары Ф. Уайт пен Р.Готре бастап еді. Өсімдіктің жеке клеткасы жасанды ортада өздігінене дами алады. Мұндай тәжірибені алғашқы рет 1902 жылы Габерлант жүргізді, ал 1930 жылы Уайт оқшауланған тамырларды жасанды ортада өсіріп, олардың дамуын байқады. Осы әдіспен сәбіз тамырынан бөліп алған бөліктерді жасанды стирильді ортада жетілдіру арқылы каллус ұлпасы өсірілді.Клетка өсіруде айтарлықтай табысқа 1922ж Германияда В.Котте және АҚШта В.Роббинс ие болды.Котте бұршақ пен жүгері тамырларының ұшын өсіргенде қоректік орта ретінде глюкоза,пептон қосылған сұйық Кноп ерітіндісін қолданған.Ал Роббинс қоректік ортаға ашытқының экстрактын қосқан.Ф.Скуг құрамында минералды тұздар,көмірсулар,витаминдер бар қоректік ортада темекі сабағының кесінділерінің өсуін зерттеді.
3.Билет
1Клетканы өсіру үшін қажетті жағдайлар
Өсімдіктің клеткалары,ұлпалары,мүшелері өсуіне қоректік ортадан басқа да жағдайлар әсер етеді.Клеткаларды өсіру үшін 25±2°Сшамасында температура қажет.Клеткалардың өс.әсер ет.фак.жарық. Жалпы in vitro жағдайында өсірілетін өсімдік клеткаларында жасыл пигмент хлорофилл түзілмейді.Сондықтан олар гетеротрофтық қоректенеді.Сондықтан олар қараңғыда немесе ала көлеңкеде өсіріледі.Мұндай хлорофиллі жоқ ұлпаларға жарық сәулелері өз ықпалын фитохром арқылы тигізеді. Клеткалардың өсуіне аэрацияның әсері зор.Аэрация болмаса,жалпы алғанда суспензияның өсуі мүмкін емес. Клеткаларды өсіргенде қоректік ортаның осмос қысымын да ескеру керек.Жоғары осмос қысымы қоректік заттарды клеткалардың сіңіруін қиындатады.Ортаның осмос қысымын қалыпты күйде сақтау,әсіресе протопластарды бөліп алғанда және оларды өсіргенде өте маңызды.Осмос қысымын реттейтін заттың (полиэтиленгликоль,сорбит) концентрациясы өсімдіктердің түріне және физиологиялық күйіне байланысты жеке іріктелініп алынады.
2Қоректік ортаның құрамы
Қоректік ортаның құрамына минералды тұздар,көмірсулар,витаминдер,фитогормондар,аминқышқылдары кіреді.Минералды тұздар;макро микроэлементтермен қамтамасыз етеді.Азот нитрат немесе аммоний түрінде қосылады,фосфор фосфат түрінде, күкірт сульфат түрінде,темір хелат тұздар түрінде қосылады. Көптеген ортаның құрамында витоминдер бар.Олардың ішінде ең маңыздылары В тобына жатады.Олар метоболизм реакциясының тежелмей өтуіне ықпалын тигізіп, клеткалардың өсуіне әсер етеді. Барлық физиологиялық процестерді реттейтін фитогормондар. Клеткалардың бөлінуі үшін ауксин мен цитокинин қажет.Бұдан басқа,қоректік ортада комплекстік органикалық қосындылар болады.Яғни,әр түрлі экстрактар (солодтан,ашытқыдан,картоптан),шырындар,пісіп жетілмеген эндоспермдер, казеин гидролизаты,аминқышқылдар қоспалыры.
3.Өсімдікті залалсыздандыратын заттар.
Өсімдік материалын алдын ала бірнеше рет жуып,тазалайды. Одан кейін стерильдейтін заттарды пайдалану арқылы микроорганизмдерден аластанылады.Жиі қолданылатын стерильдейтін заттар: активті хлоры бар натрий және калий гипохлориттері,хлорамин,хлор әгі,құрамында сынап бар алмас, диойид, сутегі диоксиді,этанол.Анда санда бром,күкірт қышқылы,фенол,антибиотиктер қолданады.Ол заттар барлық микроорганизмдерді құрту мен қатар өсімдік клеткаларына зиян тигізбеу керек,және де өсірілетін объектіден суға шайқағанда оңай кетуі керек.Осы шарттарға сай келмесе, стерильдейтін заттан клеткалар мен ұлпалар уланады, содан кейін өсуі тежеледі.
4билет