Iсз  k h  I кз .Макс .К 1

3. сурет - Токкесердің схемасы: а) айнымалы ток тізбектері; б) тұрақты

ток тізбектері

Токкесердің сезімталдығы, қорек жағындағы трансформатордың кірісіндегі екіфазалы ҚТ тогы бойынша тексеріледі, К2 нүктесі:

_I 2

_{k } КЗ .МИН .К 2 _{ 2}

I

Ч

СЗ

Токкесер ҚТ-ды тезəрекеттікпен өшіруге мүмкіндік береді. Кемшіліктеріне токкесердің, жоғары емес сезімталдығын жəне ол тек қана трансформатордың бөлігін ғана қорғауын, айтуға болады.

Əдебиеттер 1 нег[429-450,456-457], 2 қос[177-188], 4 қос[89-99,107-115].

Бақылау сұрақтары:

1. Трансформатор мен автотрансформатордың қорғанысы деп нені түсінесіз?

2. Трансформатордың газдық қорғанысын түсіндіріңіз жəне жұмыс істеу принципін айтыңыз.

3. Газдық қорғаныстың ерекшелігі неде?

4. Газдық реленің жұмыс істеу принципі жəне құрылысы қандай?

№12 Дəріс. Трансформаторлар мен автотрансформаторлардың сыртқы зақымданулардан қорғаныстары

Трансформаторлар мен автотрансформаторлардың сыртқы зақымданулардан қорғаныстардың түрлері. Сыртқы фазааралық жəне жерге тұйықталулардан, сонымен қатар асқын жүктеме кезінде максималь токтық қорғаныс қолданылады. Асқын жүктемеден жылулық қорғау кез-келген машина түрін қорғау үшін тиімді. Ол май температурасын өлшеуге, сыртқы термодатчикті қолдану барысында қайнау нүктесі жəне ескіру жылдамдығын бағалауға арналған функциямен толықтырыла алады.

Балансталмаған жүктеме қорғанысы симметриялы емес тоқтарды анықтауға мүмкіндік береді. Оның көмегімен фазааралық зақымдалулар мен кері реттік тоқтарды анықтауға болады. Ажыратқыштың жұмыс жасаудан бас тартуынан қорғанысы оған ажырату командасы берілгеннен кейінгі, əрекетін тексереді. Ол қорғалатын обьектінің кез-келген жағына қосылуы мүмкін.

Сыртқы зақымданулардан келесі қорғаныстар қарастырылуы қажет:

• трансформатордың жоғарғы жəне төменгі кернеу орамдарын жүктемеден қорғайтын бірфазалы максималь токтық қорғанысы;

• жоғарғы жəне орта кернеудегі жерге ҚТ қорғайтын екі сатылы нөл ретті токтық қорғаныс;

• сыртқы ҚТ қорғайтын бағытталған кері ретті токтық қорғанысы жəне үшфазды ҚТ қорғайтын кернеу түсумен максималь токтық қорғанысы;

көпфазалы тұйықталудан қорғайтын екі сатылы қашықтық қорғаныс.

Максималь токтық қорғанысы. Негізінде сыртқы тұйықталулардан қорғаныс қорек жағынан орнатылады. Қорғаныс аз қуатты трансформаторлар үшін қолданылады.

Екі орамды бір жағынан қоректенетін трансформаторларда қорек көзі жағынан бір комплектісі, ал үш орамды бір жағынан қоректенетін трансформаторларда екі комплектісі орнатылады.

Кернеу бойынша блоктауы бар максималь токтық қорғанысы. Бұл қорғаныс алыс резервтеудегі сезімталдықты жоғарлату үшін орта қуатты трансформаторларда орнатылады. Қорғаныстың принципиалды схемасы 12.1 суретте келтірілген. Қорғаныстың құрамына токтық қосу органы - KA1 жəне KA2 ток релелері жəне де кернеу қосу органы - кері реттелік кернеу KV2 сүзгіш-релесі жəне минималь кернеу KV1 релесі кіреді.

Екі фазалы ҚТ кезінде кері реттелік кернеу пайда болады, ол кері реттелік кернеу KV2 сүзгіш-релесін іске қосылуына əсер етеді. KV2 релесі KV1 релесінің орамасын қорек көзінен ажыратады, ао ол өз кезегінде іске қосылып KL1 релесінің орамасын қоректендіреді. Осы кезде ток релелерінен уақыт релесіне іске қосу командасына рұқсат етіледі.

Үш фазалы ҚТ кезінде кері реттелік кернеуі жоқ болғандықтан, KV2 релесі əрекететпейді. Бірақ, осындай жағдайларда кернеудің төмендеуі KV1 релесіне іске қосылуына жеткілікті.

Қорғаныстың іске қосылу тогы номиналь тогынан бапталады, минималь кернеу KV1 релесі максималь жүктемелік режімдерде жəне электр қозғалтқыштардың өзіндік іске қосылу жағдайларда əрекет етпеуі керек. KV2 релесінің іске қосылу кернеуі қалыпты режімде сүзгіштің шығысындағы балансты емес кернеуден бапталу шарттан таңдалады:

^IСЗ

_ k _H

k _B

• I _HOM ;

^UCPKV 1 ^

^U МИН

k _H  k _B

 0.85

HOM

^U СЗ

; U 

k

CPKV 1

B

^{; U}CPKV 1

 0,06 U

HOM

Қорғаныстың əрекет принципінен, ол əдеттегі максималь токтық қорғаныспен салыстырғанда сезімталдығы жоғарлау екенін, түсінуге болады.

1. сурет - Кернеуді бойынша блоктауы бар максималь токтық қорғаныстың схемасы

Кері реттелік токтық қорғанысы. Кері реттелік токтық қорғанысы əдетте жоғарлатқыш трансформаторларда немесе байланыс автотрансформаторларда бейсимметриялық ҚТ кездерде алыс резервтеудің талаптарын қамтамасыз ету үшін орнатылады. Қорғаныс кері реттелік ток KA2 сүзгіш-релесі жəне уақыт КТ релесінен құрайды (12.2 сурет).

Үш фазалы ҚТ кездерде қорғаныстың əрекетін қамтамасыз ету үшін қорғаныстың схемасы, ток КА1 релесі мен минималь кернеу KV релесінен құрайтын, қосылғымен толықтырылған.

Қорғаныстың бірінші реттік іске қосу тогы максималь болатын пайдалану жүктемесіндегі сүзгіштің шығысындағы балансты емес токтан бапталу шарттан таңдалады. Көп жағдайларда баптаудың шартына келесі өрнек қанағаттандырады:

^I 2СЗ

 0,1  0,2 I _HOM

Қуаты үлкен жүйелер арасында жауапты байланыстарды қамтамасыз ететін автотрансформаторларда кері реттелік қорғанысты қолданғанда, іске қосу тогын таңдауда сезімталдығы бойынша келісулігі қажет.

2. сурет - Кері реттелік токтық қорғаныстың схемасы

Қашықтық қорғаныс. Қашықтық қорғаныс жоғары жəне орта кернеулері жақтарындағы тораптардың қорғаныстарының алыс резервтеу жəне автотрансфоматордың негізгі қорғаныстардың жақын резервтеудің функцияларын атқарады.

Жерге сыртқы тұйықталулардан қорғаныс. Қорғаныс жоғарлатқыш трансформаторларында немесе байланыс трансформаторларында бейтараптама оқшауламаланған тораптардағы жерге сыртқы тұйықталуды сөндіру жəне трансформатордың негізгі қорғаныстарын жартылай резервтеу үшін қойылады. Қорғаныс трансформатордың бейтараптамасында орнатылған ток трансформаторларына қосылады жəне де ток релесі мен уақыт релесі көмегімен орындалады.

Асқын жүктемелерден қорғаныс. Қорғаныс фазалық токқа қосылған максималь токтық қорғаныс арқылы орындалады. Уақыт ұстамасы бар қорғаныс сигнал беруге əрекет етеді, ал қызмет етілмейтін қосалқы станцияларда – жеңілдетуге жəне сөндіруге. Екі орамды трансформаторларда қорғаныс негізгі қоректендіру жағынан орнатылады. Үш орамды трансформаторларда - негізгі қоректендіру жағынан жəне қоректендіруі жоқ орамасы жағынан.