Тығыздауыштардың біліктерге нысаналарын таңдау

Айналадағы орта	Майлау	Айналадағы жылдамдық, м/с	Тығыздауыштардың құрылысы
Таза және құрғақ	Қатпарлы	< 5	Лабиринтты, киізді сақиналар
	Сұйық	> 5	Май шағылыстар құрылыстары
Кірленген	Қатпарлы	< 5	Киізді сақиналар
	Сұйық		Киізді сақиналар комбинацияда және және лабиринттармен.
	Қатпарлы және сұйық	< 8	Резиналы манжеттер.
Қатты кірленген және ылғандылықты	Қатпарлы	< 5	Лабиринттер
	Қатпарлы және сұйық	5-8	Күрделі лабиринттер, терлі тығыздауыш-тар.
	Сұйық	Кез келген	Күрделі лабиринттердің косу түрлер.

Сальникті (тығыздамалы) киізді сақиналар

Күрделі және шамалы күрделі –киізді υ_окр < 2 м/с.

Жұқа киізді υ_окр < 5 м/с.

Ұсынылмайды:

а) жоғары кірленген қоршаған ортада тесікті қосылыстарда;

б) қысымнан құтылғанда сақинаның бір жағын;

в) Т > 90 ⁰С;

Біліктің қаттылығы (втулкалар) > HRC 45.

Кедірбұдырлығы: R_а = 0,321 ÷ 0,63мкм.

Жырашықты тығыздауыштар (проточки)

Концентратты саңылаулары констентті майлармен толтырылады.

Тораптар үшін ұсыну-бір қалыпты таза қоршаудағы ортада.

Ұсыну өлшемдері, мысалы d = 80мм: e =0,3, r = 2, a = 5, n = 4.

Май сорғыш жырашықтары

МСЖ тығыздуыштары герметикасы жоқ, бірақ сыртқа ағуы жақсы, керекті бағыттағы жағдайда оны айдауы. Жырашықтың бағыты біліктің айналуына байланысты. Егер білікті сыртынан қарағанда май ваннасында сағаттың бойымен айналғанда , онда білікте жырашықтың бағыты оң , ал втулкада солды болады.

Лабиринтты тығыздауыштар

Артықшылықтары:Азды ішкі үкелісті майлау; Тозбайтын детальдарды;

Эксплуатацияда жай; Шектеусіздік υ_окр .

Кемшіліктері: Керекті саңылауларын сақтау үшің, қиын конструкцияларды және ұқыпты жинау қажет. f = 5e ; d = 80, e = 0,3 мм;

Қорғау шайбалары

Қаптарлы майлауы υ_окр ≤ 5 м/с.

Майшағылыс сақиналар және жырашықтары

Сұйық майлардың ағуын тоқтату үшін, майшағылыс сақиналары жыра-шықтары қолданылады. Тиімділігі υ_окр ≥ 7 м/с.

Артықшылықтары: жайлықты конструкциясы, тығыздауышты детальдар-дың үйкелістері және тозу болмауы..

Косылысты тығыздауыштары- Киізді сақиналар – майшағылысты сақиналар. Киізді сақиналар- лабиринт. Лабиринт - жырашықты киізді тығыз-дауыштар. Майлы- жырашықты киізді тығыздауыштар.

Манжетты резиналар -манжетты резиналар – минеральды майларда жұмыстары үшін, суда, дизельді жанар майда, Р_изг< 0,05 МПа, υ_окр ≤ 20 м/с, Т = - 45 + 150⁰С,

Манжетты белгілеу 12-50*70-3 МЕСТ 8752-79.

Жұмыс істеу мерзімі: резинадан жасалған манжеттер СКН-10 жыл артығымен жұмысы 1000 сағат; резина үшін 4-6 топтары 10 жыл артығымен жұмысы 2500 сағат. R_а = 0,63;0,32 HRC≥ 30 квалитеті 6-7.

Сакина құрылысы- Сақина құрылысы жұмсақ және металды болады.

Әдебиет

2 негіз. [бет.183-193; 472-480].

Бақылау сұрақтары

1. Төсемдер және төсемдердің материалдары.

2. Көлемдері мен беттерінің орналасу допусклары.

3. Кедір бұдырдың (тегіс емес) беттері.

4. Техникалық талаптары.

Дәріс № 15. Детальдардың сызбаларын орындау

Барлық детальдардың жұмыс сызбасы бейнеленеді, бұйымдардың құрамы-на кіретіндер тек басқа стандарттары және саны алынғандар.Сызбада минималь-ды өлшем саны берілуі керек оны жасауға және бақылауға. Өлшеинің әрқайсысы сызбада тек бір рет қана жүргізуді қажет етеді. Функциональды өлшемдері (жинақы тізбектердің өлшеу өлшемдері, және т.б.жинақы бұйымдардың оның функциональды тағайындауын орындау) жинақы бірлік-терінен және өлшем сұлбасын тізбектерінен алынады. Еркін өлшемдері технологияны жасау үшін бақылау ыңғайлылығына байланысты беріледі. Пісіру өлшемдерін сызбаның ыңғайлығына байланысты қолдану нұсқауы көрсетеді, жасау кезінде олар бақыланбайды. Сол сияқты өлшемдерде белгілейді және техникалық талаптарда жазу жасалады «*анықтама өлшемдері».

Шекара өлшемдерінің ауытқушылықтары

Барлық өлшемдерге сызбаға жүргізілген шекара ауытқуларын милли-метрмен көрсетіледі. Шекара ауытқулары сызықтық өлшемдерін көрсетеді: а) шартты түрде белгілермен ( 63- ); б) сан мәндерін шекара ауытқуымен ( ); в) үйлестіру тәсілімен (75 Р8 ( ). Шекара ауытқушылықтары тізбекше өлшемдерін компенсация тәсіліне байланысты тағайындалады;

- егер өтеммен деталь қызмет етсе, шабренияға немесе тегістеуге жинау кезде өлшемдердің қорытындысымен жазық допусклар Н11, h11, ± JT 11/2;

- егер өтеммен жинау төсемдері қызмет етсе допусклар – Н12, h12, ± JT 12/2;

- егер өтеммен винт қызмет етсе - +t, -t, ± t/2 орташа класс дәлдәгі.

Ұсынылған ауытқыш бұранда диаметрлері, нұсқау бойынша жинақ бірлік-терін сызбаға орналастырады.

Допусклардың пішіндері және беттерінің орналасуы

Дөңгелекті подшипниктердің қиғашты себептері болуы тиіс: Соосты отырғызу біліктің және корпустың беттеріне ауытқуы;

Базалы бүйір біліктің және корпустың перпедикуляр ауытқуы;

Шек қою үшін аталған ауытқулары сызбада біліктің және корпустың беттеріне, допусклар миллиметрмен орналасады.

Условные обозначения допусков форм и расположения поверхностей

Допуск	Знак
Круглости Цилиндричности Соосности * Параллельности Перпендикулярности Радиального биения Симметричность * Позиционный *

* белгілері Ø және Т, допусклары диаметрлі өрнектерімен берілген.

Шартты түрде белгілеу база допускларын пішіндерінің орналасуын сызбада дұрыс жүргізу (МСТ 2.308-73, ( СТ СЭВ 368-76) базамен беті сызылған үш бұрышты ▼ керекті қашықтықта базаның бет өлшеу сызықтың аяғы жағында орналасу керек.

База-ось немесе жазық симметрі, ▼орналасу өлшемін сызықтың аяқ жағында көрсетуге болады, қимада өлшеу сызығы өлшемі нұсқаусыз қайталанады.

Егер қажеті керек емес кезде ▼ – үш бұрышты базаның орнына стрелканы қолданады.

Егер допуск беттеріне қараса, ось элементіне емес, онда стрелканы керекті қашық-тықта өлшеу сызықты аяқ жағынан орналастырады, егер допуск оське немесе жазықтың симметріне қараса онда сызықтың қосылыс аяқ жағы оның сызығының жалғасуы сай болуы керек.

Беттерінің тегіс еместігі

R_а – орташа ауытқу пішіні, мкм;

R_z – тегіс емес пішіннің биіктігі, мкм;

t – пішіннің оптимальды ұзындығы;

Р – пішіннің қима деңгейінің мәні, мкм.

Белгілеу Н = (1,5-3,0)Г

- қабатын алу қажет; - бетінде пайда болған материал қабатын жою емес (роликтермен сырғанату) немесе өңделмеген сызба бойынша берілгенде. ТО НRС 44-50, НRС 47±3, ТВЧ h1,6 . . . 2,0; НRС 56 . . 62

МСТ 5264-80-ТЗ-Δ8-50 Z 100

Техникалық талаптары

Материалға талаптары, дайындамаға, термиялық өңдеуге ( НВ );

Өлшемдердің нұсқалары (анықтамаға өлшемдері, жұмырлау радиусы закругления, бұрыштары т.б.); Шекара ауытқу өлшемдері (көрсетілмеген ауытқу шекарасы); Пішіндердің допусклары және беттерінде стандартты белгілері жоқ. Беттерінің сапасына талаптары (әрлеуге нұсқа, тегіс еместікке, жабуға.

Конструкциялау маңында қателіктері

Информацияны тасушы бұйымдар жайында сызбалар болады, оның конструкциясы, өлшемдері, материалдары, арнайы өндеуде және сұрыптау, дайындау технологиясы. Сызба нақты және бір мағыналы детальдарды орындауды қамтамасыз етеді. Стандарттардың мәліметтері 60-90% барлық машиналардың жөнделмегеніне өндеудің және дайындаудың қателіктерімен қателіктердің болатын себебі жобалауда байланысты. Қортынды шекараалынған мөлшері, алдын ала қойылған техникалық нұсқалар. Конструкторлық құжаттарда қателіктердің пайда болу себептерін білмеу, барлық сұрақтарының проблемалары салақтық икемсіздікті және т.б. қамтиды.

I- топ конструкциялы қателіктері;

II - топ есептеуде қателіктері;

III – топ өлшеу қателіктері.

I топ:

а) қателіктер, олар алғашқы стадияда өндеуде техникалық ұсыныста, эскиздік жобалауда олар ашылу керек, жаңа бұйымдар өзінің функцияларына сәйкесті болу керек, сенімді болу;

б) бұйымдарды жобалауда функцияларды қабылдағандағы қателіктері;

в) материалдарды таңдауда қателіктері;

г) детальдардың пішіндерін таңдауда қателіктері;

д) материалдарды орындауда қателіктері (қабырғада артықшылықтары, қабырғаларда);

е) психологиялы және социальды жаңа бұйым жақтарын бағалауда қателіктері, эстетикалық мінездемелерінің қателіктері, техника кауіпсіздік талаптарының ұқсастықсыздығы.

II топ:

а) беріктік есептеулердің қателіктері;

б) қатаңдық есептеулердің қателіктері;

в) кинематикалық есептеулердің қателіктері.

III топ:

а) өлшеу тізбектердің есептеудегі қателіктері;

б) механизмнің орны тарлығының өлшемдерін анықтағандағы қателіктері.

Сызбаларды тексерген кезде III топтағы қателіктері айқындалады. Конструкциялық құжаттардың кездесетін қателіктері, келесі бейнемен класси-фикацияланады.

I- класс – қателіктері, сапасына және жұмысына қабілетті бұйымдарға (БСКҚ сызба ережесін бұзу, өлшемдерді ереже бойынша орналастыру, белгілеу). Есептеулерде қателіктері техникалық параметрлерінің салмағы, бұйымдардың пішіндерінде) юристік мінездемесі.

II- класс – қателіктері, жұмысқа қабілетті және бұйымдармен басқарудың төмендуі (материалдарды таңдауда қателіктері, термиялық ондеуде, беріктігі, мықтылықты, техникалық талаптарының болмау және қосымша өлшеудің ауытқуын таңдауда, тегіс еместері эргономикалық және эстетикалық мінездемелері.

III- класс – қателіктері, детальдардың түзетуге жарамсыз шақырылуы, жинау бірліктері өлшемдердің тізбектері немесе бөлек өлшемдері, бөлек геометриялық және конструкторлық детальдардың элементтерін, технологиялық детальдарда.

IV-класс қателіктері, бұйымдардың соңғы жарамсыздығының шақырылымы техникалық тапсырмаға сәйкес еместігі, механизмнің таңдауда қателіктері, жинау жағдайда қадағалау.

Конструкторлық құжаттарды бақылау

Талдау әдістерін тексеру. Графика әдістерін тексеру. Конструкторлық құжаттарда талдау әдісін тексергенде жалпы алынған және таратылған болып есептеледі. Негізгі критери тексерулері:

- техникалық тапсырманың талаптарға сәйкестігі;

- эксплуатацияны тексеру шектеуі;

- жинау және бақылау, ондеуде мүмкіндігі;

- сенімділікті, беріктікті тексеру – динамикалық және статистикалық жүк-терінің әсерлерін анықтау.;

- техникалық кауіпсіздікке талаптары, қызмет істеуіне ыңғайлылығы, эконо-миясы. Жинау бірліктерін және детальдарын талдауды әдіспен бойынша сызба-ларды тексеру жүргізіледі: детальдарды дұрыс сызу, кесінділердің өлшемі, БСКҚ ның сәйкесті талаптары, масштаб таңдау және өлшемінің масштабының сәйкестігі. Графикалық әдістерді тексеру детальдардың сызбасын қайта сызбалауы, керекті қатал жинау бірліктері және бұйымдары. Графикалық әдіс бөлшектердің сызбасын қийын беттерімен тексеру әдісі.

Конструкторлық құжаттардың технологиялық бақылауы МСТ 2.121-73.

Конструкторлық құжаттардың қалыпты техникалық бақылауы МСТ 2.111-68.

Конструкторлық құжаттардың метрологиялық бақылауы МСТ 1.25-76.

Конструкторлық құжаттардың туындыгер техникалық бақылауы МСТ 1.25-76.

Техникалық бақылауы МСТ 2.121-73.

Конструкцияның принципиалды сұлбасын дұрыс таңдауы, бұйымдардың жинақысы және технологиялылығы; Өндеудің оңайлы көз қарасына қарай конструкцияның рационалды шешімдері; Материалдардың негізгі маркасын және қойылған тәсілдерге осы маркалардың сәйкестігі;

Метрологиялық бақылау

Метрологиялық бақылау келесі сұрақтарды шешеді: Сапалы талаптарды ауыстыру (мысалы, кронштейн вертикальды орналастырады - бөлшекті орналас-тыру шекарасы); нақты талаптары; өлшемдердің қысқарту параметрлерін мүмкін; - қосымша шекара уақытштардың параметрлерін («ауытқуы жазық-тықтан»). Бақылау мөлшері БК – арнайы метрологиялық жұмысшылар қызметі.

– метрологиялық құжаттарда орындалуын тексеру; мөлшері және ережесі.

Автоматтық қадағалау МСТ 15.304-80.

Барлық талаптардың орындалу қамтамасыз ету –мақсаты, конструкциялық құжаттарда өндеушуінің салуы, техникалық кемшіліктердің ескі болуы.

Әдебиет

1 нег. [бет. 318-340].

Бақылау сұрақтары

1. Конструкциялау кезде қателіктер.

2. Конструкторлық құжаттарды бақылау.

3. Технологиялық бақылау.

4. Метрологиялық бақылау