5. Қоғамдық және екiмшiлiк құрылысы

ІҮ. Сабақтың бекіту: 

• Аталған мемлекеттерде хан болуға кiмдep құқылы болды? 

• Қараша халық немен айналысты? 

• Мемлекеттерде феодалдық қатынастардың жоғары деңгей­де болғанын неден көремiз? 

• Мемлекет үшiн салықтардың қандай маңызы бар? 

• Сендер қандай вкiмшiлiк аумақта тұрасыңдар? 

Ү. Бағалау:

ҮІ. Үйге тапсырма:§28

7-сынып. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы  Сабақтың тақырыбы: §29. ХІҮ-ХҮ ғасырлардағы Қазақстанның экономикалық жағдайы.

Сабақтың мақсаты:

• XIV-ХУ ғасырлардағы Қазақстанның экономикалық жағдайы туралы толық түciнiкті қалыптастыру; 

• Оқушылардың оқулықпен өз бетiнше жұмыс iстey дағдыларын, тарихи құрылымдарды талдап, салыстырып, қоры­тынды жасау қабiлеттерiн дамыту; 

• Шаруашылықтың, қоленердiң дамуы, оның қыры мен сыры туралы түсiндiре отырып, оқушыларды еңбексуйгiштікке, дұрыс тәлiм-тәрбие алуға тәрбиелеу. 

Сабақтың түрі:аралас

Әдісі:интерактивті

Көрнекілігі:карта, суреттер

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу 

• Әнұран орындау, «Хабар». 

• Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. 

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: 

1. XIV –ХV ғасырлардaғы Қазақстанның жер ayмaғындағы мемлекеттердiңәлеуметтi 

Және әкiмшiлiк құрылы­сы туралы не бiлдiңдер?

2. Жерге меншiктiң түрлерiн атаңдар.

3. Салықтыңқандай түрлерi болды?

4. Басқару жүйесiнде қандай лауазымдар болды?

ІІІ. Жаңа сабақтың жоспары:

1. Мал шаруашылығының дамуы.

2. Егiншiлiктiң дамуы.

3. Қалалар.

4. Қолөнер мен зергерлiк өнердiң дамуы.  Өзiндiк жұ.мыс. Жаңа сабақ бойынша оқушы­ларға мәтінмен тереңiрек танысып оқып шығуды тапсыра­ды.

Әpi қарай өзiндiк жұмыстарды орындау үшiн сыныпты4 топқа бөлiп, әрқайсысына тапсырмалар берiледi. Әрбiртақырыпшаның мазмұнын ашу үшiн картамен жұмыс жа­сау, кесте толтыру, сөйлемдердi толықтыру ұсынылады.

1-шi топ «Мал шаруашылығы» бойынша кecтeнi тол­тыруы тиiс.

2-шi топқа «Егiншiлiк» бойынша сұрақтар мен оның жауаптарын дайындау тапсырылады

Егiншiлiк Қазақстанның қай өңiрiнде, атап айтқанда қай жерлерде жақсы дамыды?

Оңтүстiк және оңтүстiк-шығыc өңipдe Жетiсу, Йасы, Сауран,Отырар, Сайрам, Созақ, Сығанақ,Тараз, Талхирда дамыды.

- Егiншiлiк қандай өзен-көлдердiң бойында дамыды?

-Сырдария, Арыс, Талас, Шу, Iле, Балдаш, Төменарық, Бозғыларық т.т. бойында.

-Қандай eгiнөнiмдерi өсiрiлдi?

-Бидай, арпа, тары, күрiш, бау-бақша өнiмдерi.

3-шi топда XIV - ХҮғасырлардағыҚазақстанның эко­номикалықөмiрiнде маңызды орын алған қалаларды кар­тадан көрсету және әңгiмелеу тапсырылады.

4-шi топқа кecтeнi толтыру тапсырылады (үлгiсi дидактикалық .м.атериалда берiлге)

Қолөнер салалары	Жасалған бұйымдар	Табылған жерлері

Өз бетінше жұмыс жасаудың нәтижесі - оқушының жаңадан алған бiлiмiн шығармашылықпен игеру қабiлетiн, алынған материалды өңдеу және зерттеушiлiк әдебiнiң дағдыларын дамыту болып табылады.

ІҮ. Сабақтың бекіту:

• Жартылай отырықшы мал шаруашылығының көшпелi мал шаруашылығынан 

қандай айырмашылықтары бар? 

• Eгiн шаруашылығы Қазақстанның қай жерлерiнде басым болды? 

• Қалалар қандай маңызға не болды? 

• Қолөнердiң дамуының алдынғы ғасырларға қарағандаерекшелiктерi болды ма? 

Ү. Бағалау: ҮІ. Үйге тапсырма:29-параграфты оқу. Aқ Орда, Моғолстан, Әбiлқaйыр xaндығы, Ноғай Ордасы тақыpыптарын қaйталау.  7-сынып. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: §30. Қазақстан аумағындағы этносаяси қауымдастықтың соңғы кезеңі.

Сабақтың мақсаты: 

• Қазақстандағы этносаяси қауымдастықтың қалып­тасу тарихымен таныстыру. 

• Қазақстан аумарындағы ежелгi тайпалар мен орта ғасырдағы этностардың даму ерекшелiктерiн салыстыра отырып, оқушыларды өз бетiнше қорытынды жасауға дaғдыl­ландыру, танымдық қабiлетiн дамытып, iзденiске баулу. 

• Оқушыларды өз елiнiң тарихын құрметтеуге, ұлтжан­дылыққа тәрбиелеу. 

Сабақтың түрі:аралас

Әдісі:интерактивті

Көрнекілігі: карта, суреттер, сызба

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу 

• Әнұран орындау, «Хабар». 

• Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. 

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: 

• XIV -ХV ғасырлардағы Қазақстанның экономика­лық жағдайы қандай болды? 

• Сол кездегi негiзгi шаруашылық түpiн атаңдар?. 

• Қазiргi заманда қолөнер бұйымдары қалай бағала­нады? 

• Aқ Орданың, Моғолстанның, Әбiлқайыр xaндығының,Ноғай Ордасының қандай ортақ белгiлерi болды? 

• Аталған мемлекеттердiң өмip cүpгeндiгiн қай автор­лардың деректерi дәлелдейдi? 

ІІІ. Жаңа сабақтың жоспары:

1.Ежелгi заманғы туыстық белгiлер.

2. Орта ғасырдағы этникалықөзгерiстер.

З.Қазақстандағы этносаяси қауымдастықтыңқалып­тасуы.

Оқушылардың ойлау қабiлетiн дамыту мақсатындамынадай сұрақтар қойылады:

- «Этнос» деген атауды қалай түсiнесiңдер?

-Қазақстанда қазiргi уақытта қанша ұлт өкiлдерi тұ­рады?

- Адамдардың нәсiлдерi туралы не бiлесiңдер?

- Қазақстанды мекендеген қандай ежелгi тайпалардыбiлесiңдер?

Тақырыпты оқушылардың санасына толығырақ жеткiзу үшiн оны баяндау барысында өзбетiнше жұмыс жасату. Ол үшiн оқушыларға 6-сыныпта өткендерiн қайталап, еске түcipy. Тапсырмабойынша оқушылар төмендегi сұрақтарға жауап жазады:

1. Сақ, үйсiн, қаңлы, сармат және Андрон тайпалары­ныңөмip сүрген жерлерiнкартадан көрсетiңдер. Оларды ғалымдар қандай тұрпатқа жатқызады?

2. Ғұндарды қандай тұрпатқа жатқызады? Қазақстан­дағы тарихи тұрғындар қандай тiлде сөйледi?

3. Монғол шапқыншылығына байланысты тұрғындар қандай антропологиялық езгерiстерге ұшырады?

4. Қазақ халқының этникалық жағынан қалыптасуы­на қай хандықтың тайпалары басты рөл атқарды?

Тапсырма бойынша оқушылар бiрiн-бiрi толықтыраотырып, жауап бередi.

ІҮ. Сабақтың бекіту:

• Қазақ этносаяси қауымдастығының қалыптасуы қанша уақытқа созылды? 

• Қaзақтардың халық( болып қалыптасуы неге 150-200 жылға кешеуiлдедi? 

• Рузбиханның шежiресiнде ХVғасырда Қазақстанда тұрған Tүрікi тайпалары туралы не айтылды? 

Ү. Бағалау:

ҮІ. Үйге тапсырма:§30. Картамен жұмыс жасау.

7-сынып. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: §31. Қазақ халқы қалыптасуының соңғы кезеңі

Сабақтың мақсаты: 

• Оқушыларды қазақ, халқының қалыптасу тарихымен таныстыру; 

• «Қазақ,», «Алаш» атауларының, қазақ, жүздерiнiң пай­да болуы туралы аныздарды, дepeктepдi салыстыра отырып, оқушыларды өз бетiнше қорытынды жасауға дағдыланды­ру, танымдық, қабiлетiн дамытып, iзденiске баулу; 

• Оқушыларды өз елiнiң тарихын құрметтуге, ұлтжан­дылыққа, Отанын сүюге тәрбиелеу 

Сабақтың түрі: аралас

Әдісі:интерактивті

Көрнекілігі:карта, сызба

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу 

• Әнұран орындау, «Хабар». 

• Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. 

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: 

• Халықтардың қалыптасу тарихын қандай ғылымдар зерттейдi? 

• Қазақстандық, қандай антрополог ғалымдарды бiлесiңдер? 

• Қазiрге дейiн өздерiнiң тарихи атауларын сақтап қалған қазақттын ру-тайпаларын атаңдар. 

• Рузбиханның деректерi шындыққаа жанаса ма? 

• «Моғол» атауы неге жойылып кeттi деп ойлайсыңдар? 

• «Өзбек» атауы қайдан шықты? 

ІІІ. Жаңа сабақтың жоспары:

1.Қазақ халқының қалыптасуы.

2. «Қазақ» атауының шығуы.

3. «Алаш» атауы мен жүздердiң пайда болуы.

Қазақ халқының қалыптасуы  Әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуы ыңғайлас келді.  Әдет-ғұрып, салт-саналары, дәни наным-сенімдері, этникалық құрамы ұқсас болды.  Қазақ халқының қалыптасыуы ХҮ-ХҮІ ғасырлар  Қазақстандағы этносаяси қауымдастық Жәнібек пен Керей сұлтандар төңірегіне шоғырланды.  Қазақ хандығының құрылуына, қазақ халқының этникалық құрамының күшеюіне мүмкіндік туғызды.  ІҮ. Сабақтың бекіту:

Оқушылардың жауаптарын қорытындылап, сабақты бекітуге сұрақтар қою:

• Қазақ халқы қашан қалыптаса бастады? 

• «Қазақ» атауы қандай мағына береді? 

• «Алаш атауына байланысты қандай аңыздарды білесің? 

Ү. Бағалау:

ҮІ. Үйге тапсырма:§31.  7-сынып. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: §32. ХІҮ-ХҮ ғасырлардағы Қазақстан мәдениетінің дамуы.

Сабақтың мақсаты: 

• Оқушыларды XIV-XV ғасырлардағы Қазақстаннның материалдық және рухани 

мәдениетімен,діни наным-сенімдерімен таныстыру; 

• Орта ғасырларда қазақстанның жер аумағында өмір сүрген халықтардың мәдениетімен 

таныстыра отырып,оқушыларды өз бетінше қорытынды жасауға дағдыландыру; 

• Мәдениетпен байланысты оқушыларға эстетикалық тәрбие беру,өнерге, сұлулыққа деген құштарлығын арттыру 

Сабақтың түрі: Лекция

Әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Көрнекілігі:карта

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу 

• Әнұран орындау, «Хабар». 

• Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. 

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау:

Қазақстанды мекендеген ежелгі тайпалардың туыстық белгілері болды ма?

ә) Қазақстанға келген монғол тайпаларының түркіленіп кетуіне не себеп болды?

б)Этоносаяси қауымдастық деген не?

в)Этносаяси тұрақсыздықтың себептерін атаңдар?

г) Жәнібек пен Керейдің Жетісуға қарай қоныс аударуы мәжбүрлік болды ма әлде жер таңдады ма?

ғ) Біздің мемлекетіміз бен көршілер түрік тілдес елдердің арасында әлі де ұқсастық сақталған ба?

ІІІ. Жаңа сабақтың жоспары:

1. Материалдық мәдениеті.

2. Рухани мәдениет.

3. Музыка өнері.

4. Діни наным сенімдер.

ІҮ. Сабақтың бекіту: 

• Мәдениет деген не? 

• Оның қандай түрлері бар? 

• Материалды игіліктерді өндіру тікелей мал өсірумен байланысты болғандығын дәлелдейді? 

• Ауыз әдебиетінің түрлерін атаңдар?,олардың қандай тәрбиелік мәні бар? 

• Қазақстанда ислам діні неге баяу иаралды? 

• «Шамандық» дегенді қалай түсінесің? 

Ү. Бағалау:

ҮІ. Үйге тапсырма:§32.

7-сынып. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: §33. Қазақстанның ХІҮ-ХҮ ғасырлардағы сәулет өнері /2 сағат/

Сабақтың мақсаты: 

• Қазақстанның XIV-XV ғасырлардағы сәулет өнерінің ескерткіштері туралы, оларды салуға қолданған материалдар туарлы түсінік беру; 

• Қазақстан аумағындағы сәулет өнерінің ескерткіштерін салыстыра отырып, оқушылардың танымдылық қабыілетін дамыту, 

• Оқушылардың өз елінің тарихын ескерткіштер мен ұлттық құндылықтарын құрметтеуге,Отанны сүбге,ұлтжандылық құндылықтарын құрметтеу және тәрбиелеу, өнерге қызығушылығын тудыру; 

Сабақтың түрі: аралас

Әдісі:интерактивті

Көрнекілігі:карта

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу 

• Әнұран орындау, «Хабар». 

• Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. 

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: 

• Мәдениет деген не? 

• Оның қандай түрлері бар? 

• Материалды игіліктерді өндіру тікелей мал өсірумен байланысты болғандығын дәлелдейді? 

• Ауыз әдебиетінің түрлерін атаңдар?,олардың қандай тәрбиелік мәні бар? 

• Қазақстанда ислам діні неге баяу иаралды? 

• «Шамандық» дегенді қалай түсінесің? 

ІІІ. Жаңа сабақтың жоспары: 

• Сәулет өнері 

• Көккесене 

• Алаша хан кесенесі 

• Қолданбалы өнер 

1. Кесенелердің қазақ жерінде салыну себебі неде? 

2. Кесенелердің күмбезі болуы нені аңғартады? 

3. Ғимараттардағы ою-өрнектер бояуының ғасырлар бойы сақталуының сыры неде деп ойлайсыңдар? 

4. Түркістан қаласының мұсылман қауымы үшін «екінші Мекке» атануы неге байланысты? т.б. 

Өзіндік жұмыс. Оқушыларға оқулықты, картаны пайдалана отырып, ХІҮ-ХҮ ғасырлардағы сәулет ғимараттары, олардың салынған кезеңі мен орналасқан жері, құрылысы мен ғимараттардың халықтардың тұрмыс-тіршілігіндегі рөлі жайлы кестені толтырту.

ІҮ. Сабақтың бекіту:

• Сәулет өнері деген не? 

• ХІҮ-ХҮ ғасырлардағы кейбір сәулет ғимараттарының осы уақытқа дейін сақталуына не себеп болған? 

• Сол кездегі кесенелердің салынуына қатысты қандай аңыз-деректерді білесіңдер? 

• Қолданбалы өнер деген не? 

• Еліміздегі мәдени мұраларды қорғау бойынша сендер қандай іс-шара өткіздіңдер? 

Ү. Бағалау:

ҮІ. Үйге тапсырма:33-параграфты оқу. Көне ескерткіштерді табуда археология ғылымының рөліне мысалдар келтіру.

7-сынып. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: ІІ бөлім мен ІІІ тоқсанды қайталау.

Сабақтың мақсаты: 

• Өткен сабақтарды қайталау арқылы оқушылардың алған білімдерін орнықтыру; 

• Оқушылардың тест сұрақтарымен өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын, тарихи ұғымдарды талдау, салыстырып, қорытынды жасау қабілеттерін дамыту; 

• Оқушыларды үзбей білім алуға, талмай ізденуге , дұрыс тәлім-тәрбие алуға тәрбиелеу. 

Сабақтың түрі: қайталау

Әдісі: жинақтап-қайталау.

Көрнекілік:

Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу 

• Әнұран орындау, «Хабар» 

• Оқушылар зейінін сабаққа аудару 

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау: 

• Екінші бөлім қай ғасырлар аралығын қамтиды? 

• Қарахан хандығында халықтан салық жинау құқы қалай аталды? 

• Ж.Баласағұн, М. Қашқари, А.Йасауи қай мемлекетте өмір сүрген? 

• Қарақытайлар қай тілде сөйледі? 

• Наймандар мен Керейлер қай дінге сенген? 

• «Қыпшақ» ел аты алғаш рет қай жерде кездескен? 

• Дешті-Қыпшақ аймағына қай аймақ кірмеген? 

• Ұлы Жібек жолы қай кезден бастап мәмілегерлік және сауда қызметін атқара бастады? 

• Қазақстан бойынша Жібек жолы қызметі қашан тоқталды? 

• Ежелгі Отырар қай жерде орналасқан? 

• Монғол-татар шапқыншылығы кезінде Оңтүстік Қазақстанда билік кімнің қолында болды? 

• Шыңғысханның билік құрған жылдарын атаңыз? 

• Қашан Шыңғысхан әскері Жетісуға басып кірді? 

• «Отырар» апаты қашан болды? 

• Қай ұлысқа Қазақстан аймағы кірген жоқ? 

• Монғолдардың заңы қалай аталды? 

• 1237 жылы Бату қай жерлерді бағындыруға аттанды? 

• Алтын Орда қашан құрылды? 

• Алтын Орда қашан ыдырады, Қазақстанда қандай мемлекеттер құрылды? 

• Моғолстан мемлекеті қай жерде құрылды? 

• Салықтың қандай түрлері бар? 

• Ақ Орданың астанасы? 

• Әмір Темір қай мемлекетті басқарды? 

• Орта ғасырдағы Қазақстан халықтарының негізгі шаруашылығы қандай? 

• Алтын Орданың мемлекеттік тілін атаңдар? 

• «Қазақ» атауы қандай мағынаны білдіреді? 

• Сопылық деген не? 

• Қожа Ахмет Йасауи қай ғасырда салынған? 

• ХІҮ-ХҮ ғасырлардағы қандай мәдениет мұраларын білесіңдер? 

• Атақты ғұламалардан кімдерді білесіңдер? 

• Рухани мәдениетке не жатады? 

• Материалдық мәдениет дегеніміз не? 

• «Вакф» деген не? 

• Егін шаруашылығы Қазақстанның қай жерлерінде дамыды? 

• Қандай қалалар қоғамның дамуында маңызды рөл атқарды? 

• «92 баулы өзбектер» шежіресінде қазақтар туралы не айтылды? 

• Өлкеде ислам діні қалай тарады? 

Сабақты бекіту: