- •Жалпы физиология Студенттерге арналған әдістемелік оқу - құралы Алматы, 2013 ж.
- •1. Қозғыш тіндер физиологиясы і. 1.1. Тақырып: Қозғыштық. Қозғыштықтың көрсеткіштері. Қозғыш тіндердің биоэлектрлік құбылыстары.
- •VI. Студенттердің өзіндігінен дайындалуға арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестік.
- •Жұмыс №1. Бақаны қимылсыздандыру тәсілі.
- •Жұмыс №2. Жүйке-ет препаратын даярлау тәсілі.
- •Жұмыс №3. Қозу табалдырығын тура және жанама тітіркендіру арқылы анықтау әдісі.
- •Жұмыс № 4. Қозатын тіндердегі биоэлектрлік құбылыстар.
- •4.1. Гальванидің бірінші тәжірибесі.
- •4.2. Гальванидің екінші тәжірибесі (металсыз жиырылу).
- •Жұмыс № 5. "Екінші тетанус" тәжірибесі (Маттеучидің тәжірибесі).
- •Жұмыс № 6. Электромиография.
- •Жұмыс № 7. Жақ еттерінің биологиялық потенциалдарын жазып алу.
- •Жұмыс № 8. Хронаксиметрия.
- •VI. Студенттердің өзіндігінен дайындалуға арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестік. Зертханалық жұмыстарды жүргізу әдістері мен аннотациясы.
- •Балалар қозғалтқыш аппаратының жас ерекшелігі
- •Парабиоз. Синапстардың физиологиялық қасиеттері.
- •Vі. Студенттердің өзіндігінен дайындалуға арналған сұрақтары:
- •V. Ақпараттық дидактикалық бірлестік. Зертханалық жұмыстарды жүргізу әдістері мен аннотациясы. Жұмыс №1. Жүйке талшығы бойымен қозудың жеке өтуі.
- •Жұмыс №2. Жүйке талшықтарының қажымауы.
- •Жұмыс №3. Парабиоз.
- •Жұмыс №4. Қозудың жүйке талшығы бойымен екі бағытта тарауы.
- •Жұмыс №5. Жүйкенің тұтастығы туралы заң.
- •Жұмыс №6. Жүйке-бұлшықет түйіспесіндегі қозу өтуінің бұзылуы.
- •Ерте онтогенездегі қозғалтқыш нейромотор бірлігінің сипаттамасы.
- •1.4. Қозғыш ұлпалар физиологиясына арналған ситуациялық есептер
- •Қозғыш тіндер физиологиясы бойыншы тест сұрақтары
- •2. Орталық және вегетативтік жүйке жүйесі физиологиясы
- •2.1. Тақырып: Орталық жүйке жүйесінің рефлекстік қызметі. Жұлын рефлекстері. Рефлекс уақыты
- •III. Сабақтың мақсаты:
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •Ақпараттық-дидактикалық жиынтық.
- •2.2. Тақырып: Жүйке орталықтары, олардың физиологиялық қасиеттері. Ожж-дегі тежелу. Ожж-нің рефлекстерді үйлестіру (координациялау) қызметі.
- •III.Сабақтың мақсаты:
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •V. Ақпараттық-дидактикалық жиынтық.
- •Бір ізді жинақы қозу Кеңістіктік жинақы қозу
- •I. 2.3. Тақырып: Вегетативтік жүйке жүйесі. Ми бағанасының тонустық рефлекстері.
- •III. Сабақтың мақсаты:
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •Ақпараттық-дидактикалық жиынтық.
- •2.4. Мәселелік тапсырмалар:
- •11. Парасимпатикалық жүйке жүйесінің 1-нейрондарының орналасқан жерлері:
- •12. Ахилл рефлексінің жұлындағы орталығы
- •13. Рефлекс доғасы звеносы мен қызметі арасындағы сәйкестілік
- •14. Тізе рефлексінің жұлындағы орталығы
- •15. Рефлекстің орталық уақыты дегеніміз -
- •3. Ішкі сөлініс бездер физиологиясы
- •III. Сабақтың мақсаты: Студент білуі қажет:
- •Студент орындауы қажет:
- •IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:
- •Ақпараттық дидактикалық жиынтық:
- •Сабақтың мазмұны
- •3.2. "Ісб физиологиясы" тақырыбы бойынша мәселелік тапсырмалар
- •4. Қосымша
- •Арқылы қозудың таралу механизмі.
- •Ұсынылатын әдебиеттер тізімі Негізгі әдебиеттер:
- •Қосымша әдебиеттер:
- •Негізгі әдебиеттер:
- •Қосымша әдебиеттер:
- •Ағылшын тілінде:
- •Қосымша әдебиеттер:
- •Қозғыш тіндер физиологиясы................................................ .........3
4. Қосымша
1-сурет. Әрекет потенциалы мен тін қозғыштығы кезеңдерінің ара қатынасы.
2-сурет. «Күш – уақыт» қисығы
1 – реобаза;
2 – екі реобаза.
а – пайдалы уақыт;
б – хронаксия.
3-сурет. Бұлшықеттің жиырылу механизмі
4-сурет. Жүйке серпіністің таралуы.
5-сурет. Миелинсіз (I) және миелинді (II) жүйке талшықтары
Арқылы қозудың таралу механизмі.
Жылықандылар жүйке талшықтарының түрлі қасиеттері
Талшықтар типі |
Диаметрі, мкм |
Өткізу жылдамдығы м/ с |
Қызметі |
А |
12-22 |
70-120 |
Қанқа еттерінің қозғалтқыш ет қабылдағыштарымен байланысты афференттік талшықтар |
А |
8-12 |
40-70 |
Жанасу қабылдағыштарымен байланысты афференттік талшықтар |
А |
4-8 |
15-40 |
Жанасу және қысым қабылдағыштарымен байланысты афференттік талшықтар, ет ұршығының қабылдағыштарымен байланысты эфференттік талшықтар |
А |
1-4 |
5-15 |
Кейбір жылу, қысым, ауру қабылдағыштарымен байланысты афференттік талшықтар |
В |
1-3,5 |
3-18 |
Ганглийге дейінгі вегетативтік талшықтар |
С |
0,5-2,0 |
0,5-3 |
Ганглийден кейінгі вегетативтік талшықтар, кейбір жылу, қысым, ауру қабылдағыштарымен байланысты афференттік талшықтар
|
7-сурет. Сннапстың құрылысы және қозудың синапс арқылы отуі
8-сурет. Сомалық және вегетативтік рефлекстердің доғалары
1 - рецептор; 2 – афферентттік жол; 1- рецептор; 2 – афференттік жол
3- жүйке орталығы; 4 – эфференттік жол 3 – жүйке орталығы; 4 (I) – пренгионарлық
5-эффектор талшық, 4 (II) – постганглионарлық талшық
5 – эффектор
9-сурет. Бірнеше нейрондардан қозудың бір нейронға жиналуы.
10-сурет. Конвергенция және дивергенция.
11-сурет. Жеңілдету (А) және окклюзия (Б) құбылыстарының кестесі.
Бір ізді (а) жинақталу мен кеңістік (б) жинақталудың кестесі.
12-сурет. Тітіркендіруден кейінгі әрекеттің кестесі.
13-сурет. Пресинапстық тежелу:
Н - мотонейрон
1 – нейронды қоздыратын афференттік талшық
Т – тежегіш нейрон
2 –тежегіш нейронды белсендіретін афференттік талшық.
14-сурет. Пресинапстық тежелудің кестесі:
1 – мотонейронды қоздыратын аксон тармағы
2- Реншоу жасушасын қоздыратын аксон тармағы
М - мотонейрон
15-сурет. Постинапстық тежелу.
Мотонейронның тармағы Реншоу жасушасының денесіне келіп, синапс құрайды.Реншоу жасушасының қысқа аксондары 1,3 мотонейрондарына барып тежелу синапстарын құрайды.
16-сурет. Реципроктық тежелудің кестесі.
1 – Тежелу, Реншоужасушасы;
2 – Бүгілу бұлшықеттерінің нервтейтін мотонейрондар;
3 – Жазылу бұлшықеттерінің нервтейтін мотонейрондар;
4 – Жұлын ганглйнің рецепторлық жасушалары;
5- жазылу бұлшықеті;
6- бүгілу бұлшықеттерінің эфференттік талшықтары;
7- бүгілу бұлшықеті;
8- Ет рецепторы;
9- жазылу бұлшықеттерінің эфференттік жүйке талшықтары.
17-сурет. Жұлын деңгейінде бұлшықетінің тонусының реттелуінің кестесі.
1- интрафузальдық талшық,
2 – 1-шілік рецепторлық талшықтары бар ядеролық сөмке;
3 – 2-шілік рецепторлық талшықтары бар бұлшықет түтігі;
4 - интрафузальдық талшығының шеттегі участкесі;
5 – экстрафузальдық бұлшықет талшықтары;
6 - Сіңірдегі Гольджи рецепторлары;
7 – 1-і, 2-і рецепторлық талшықтардың афференттік жолы;
8 – Сіңір Гольджи рецепторларынан жүретін афференттік жол;
9 – Жұлынның альфа-мотонейроны;
10 - Жұлынның гамма-мотонейроны;
11 – Жұлынның тежелу нейроны;
12 – Экстрафузальдық бұлшықетке альфа-мотонейроннан келетін эфференттік жол,
13 – Интрафузальдық бұлшықетке гамма-мотонейроннан келетін жол;
14 – ОЖЖ-дан гамма-мотонейронға қозудың келуі.
17-сурет. Парасимпатикалық жүйке жүйесінің кестесі
Преганглионарлық талшықтар үздіксіз сызықпен, ал постганглионарлық талшықтар үздікті сызықпен көрсетілген
1-кірпікшелі ганглий; 2-қарашық; 3- көз жасының безі; 4-құлақ асты безі; 4-Жақ асты безі; 5- Жүрек; 6- бронхылар 7- асқазан; 8-жіңішке ішек; 9-бауыр; 10- ұйқы безі; 11-бүйрек; 12-тоқ ішек; 13- қуық; 14-жыныс ағзалары
18-сурет. Симпатикалық жүйке жүйесінің кестесі
Преганглионарлық талшықтар үздіксіз сызықпен, ал постганглионарлық талшықтар үздікті сызықпен көрсетілген
1-жоғарғы мойын ганглийі; 2-ортаңғы мойын ганглийі; 3- жұлдыз тәрізді ганглий; 4- жүрекке, өкпеге баратын талшықтар; 5- күн тәрізді өрім; 6-жоғарғы шажырқай түйін; 7- төменгі шажырқай түйін.
Рисунок 19. Схема сосудистой связи гипоталамуса и передней доли гипофиза А) и нервной (Б) связи гипоталамуса и задней доли гипофиза
1- промежуточный мозг; 2- мамиллярные тела; 3- перекрест зрительного нерва; 4- передняя доля гипофиза; 5- задняя доля гипофиза; 6- паравентрикулярное ядро гипоталамуса; 7- супраоптическое ядро; 8- гипоталамо-гипофизарный тракт; 9- артерия; 10- первичная капиллярная сеть; 11- гипоталамо-гипофизарная воротная сеть.
