- •Мазмұны
- •1. Глоссарий
- •2. Дәрістік материал. Тақырып 1. Ақпарат жүйесі ретіндегі бухгалтерлік есеп
- •1. Бухгалтерлік есептің пайда болуының тарихи аспектісі
- •2. Бухгалтерлік есеп және оның міндеттері
- •3. Бухгалтерлік есептің ақпарат жүйесі
- •4. Қазақстанда бухгалтерлік есептің заң жүзінде реттелуі
- •Тақырып 2. Бухгалтерлік есептің концепциялары менқағидалары
- •1. Бухгалтерлік есептің концепциялары
- •2. Бухгалтерлік есептің қағидалары
- •Тақырып 3. Қаржылық есеп берудің элементтері және бухгалтерлік есеп объектілері
- •1. Бухгалтерлік есеп объектілерінің түсінігі
- •2. Қаржылық есеп берудің элементтері
- •3. Шаруашылық және қаржылық процестер
- •Тақырып 4. Бухгалтерлік баланс
- •1. Баланс және оның құрылысы
- •2. Баланста шаруашылық операцияларының әсерінен болатын өзгерістер.
- •Тақырып 5. Бухгалтерлік шоттар және екі жақты жазу
- •1. Бухгалтерлік шоттар, олардың құрылысы.
- •2. Екі жақты жазу , оның мәні және маңызы
- •3. Шоттардың жіктелуі
- •4. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі жоспары
- •Тақырып 6. Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру
- •1. Бухгалтерлік құжаттар және олардың жіктелуі
- •2. Түгендеу, оның маңызы
- •3. Есеп регистрлары және ондағы қателерді түзету әдістері
- •4. Бухгалтерлік есепті жүргізу формалары
- •5. Есеп саясаты
- •Тақырып 7. Есептік кезең (цикл) және қаржылық есеп берушілікті дайындау
- •1. Есептік кезең
- •2. Қаржылық есеп беру
- •Тақырып 8. Қысқа мерзімді активтердің есебі: Ақша қаражаттары және олардың эквиваленттерінің есебі
- •1. Ақшалай қаражаттары және олардың элементтері
- •2. Кассадағы ақшалардың есебі
- •3.Ағымдағы банктік шоттағы ақшалардың есебі
- •Ағымдағы банктік шоттардағы ақшалай қаржылар шоты бойынша шаруашылық операцияларының шоттар корреспонденциясы
- •4. Жолдағы және арнаулы шоттардағы ақшалардың есебі
- •Жолдағы ақшалай қаражаттар шоты бойынша шоттар корреспонденциясы
- •5. Ақшалай қаржылардың түгендеуі
- •Тақырып 9. Дебиторлық борыштардың есебі
- •1. Дебиторлық қарыздар, оның түрлері
- •2. Сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысулардың есебі
- •Сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысулардың есебі бойынша шоттар корреспонденциялары
- •3. Еншілес және қауымдастырылған ұйымдардың дебиторлық қарыздарының есебі
- •Сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысулардың есебі бойынша шоттар корреспонденциялары
- •Кәсіпорын жұмыскерлерінің дебиторлық қарыздар есебі
- •Жұмыскерлердің қарыздары есебі бойынша шоттар корреспонденциялары
- •5. Алдағы кезең шығындарының және берілген аванстар есебі
- •6. Күдікті талаптар бойынша резервтер есебі
- •Тақырып 10. Қорлар есебі
- •1. Материалдық қорлар, олардың жіктелуі мен бағалануы
- •2. Материалдық қорлардың қозғалысын құжаттау
- •3. Қоймадағы және бухгалтериядағы материалдық қорлар есеб.
- •Материалдық қорлар есебі бойынша шаруашылық операцияларының шоттар корреспонденциясы
- •4. Материалдық қорларды түгендеу
- •5. Аяқталмаған өндіріс есебі.
- •Дайын өнім және тауарлар есебі
- •Дайын өнімдер есебі бойынша шаруашылық операцияларының шоттар корреспонденциясы
- •Тақырып 11. Ұзақ мерзімді активтердің есебі.
- •1. Ұзақ мерзімді активтер түрлері, олардың жіктелуі
- •2. Ұзақ мерзімді активтер есебі
- •Материалдық емес активтердің шығуының есебі бойынша шоттар корреспонденциясы
- •1. Негізгі құралдардың құны бойынша амортизацияны бір қалыпты есептеу әдісі.
- •2. Амортизацияны (тозуды) орындаған жұмыстардың көлеміне пропорционалды түрде есептеу әдісі (өндірістік тәсіл).
- •Мердігерлік тәсілмен негізгі құралдарды жөндеуге шығындардың есебі бойынша шоттар корреспонденциясы
- •Тақырып 12. Ағымдағы және ұзақ мерзімді міндеттемелердің есебі
- •1. Міндеттемелер және олардың жіктелуі
- •2. Займдар есебі
- •3. Салықтар, басқада міндетті және ерікті төлемдер бойынша есеп айырысулардың есебі
- •Қосылған құн салығы және акциздер есебі бойынша
- •4. Жабдықтаушылармен және алынған аванстар бойынша есеп айырысулардың есебі
- •5. Дивиденттер бойынша есеп айырысулар және болашақ кезеңдердің табыстарының есебі
- •6. Еңбек ақы бойынша персоналдармен есеп айырысулар есебі
- •Еңбек ақы есебі бойынша шаруашылық операцияларға
- •Тақырып 13. Табыстар мен шығындардың есебі
- •1. Табыстар мен шығындар түсінігі, танылуы
- •3. Тауарларды, қызметтер мен жұмыстарды сату бойынша шығындардың есебі
- •4. Сатылған тауарлардың қайтарылуының есебі және сату мен баға шегерімдері
- •5. Көрсетілген қызметтер бойынша табысты тану. Шығындардың танылуы
- •6. Кезең шығындарының есебі
- •7 . Төтенше жағдайлардан болатын табыстар мен шығындар
- •Тақырып 14. Меншікті капитал есебі
- •1. Жарғылық капитал есебі: шығарылған акционерлік капитал; салымдар мен пайлар.
- •2. Төленбеген капитал есебі. Қайта сатылып алынған меншікті үлестік құралдар
- •3. Эмиссиялық кіріс есебі
- •4. Ұйымның резервтерінің есебі: резервтік капитал, активтерді қайта бағалау резервтері; шетел валютасын қайта санау резервтері және басқа да резервтер.
- •Негізгі құралдарды қайта бағалаудан алынған
- •5. Есепті және өткен кезеңнің бөлінбеген пайдасы. Жабылмаған зиянды есепте және қаржылық есептілікте бейнелеу
- •Бөлінбеген пайда (жабылмаған залал) есебі бойынша шоттар корреспонденциялары
- •Тақырып 15. Қаржылық есеп берудің ұсынылуы
- •1. Қаржылық есеп беру, оның формалары
- •2. Бухгалтерлік баланс
- •3. Табыстар мен шығыстар туралы есеп
- •Кірістер мен шығыстар туралы есеп
- •4. Ақшалардың қозғалысы туралы есеп
- •Ақша қозғалысы туралы есеп
- •5. Меншікті капиталдың құрамындағы өзгерістер туралы есеп
- •Тақырып 16. Аудиттің мәні, пәні мен әдістері
- •1. Аудиттің мәні, пайда болуы мен дамуы.
- •2. Аудиттің негізгі принциптері мен функциялары
- •3. Аудит пәні, объектісі және міндеттері
- •4. Аудит әдістері мен әдістемелік тәсілдері
- •Тақырып 17. Аудиттің стандарттары және аудиторлардың мамандық этикасы
- •1. Аудит стандарттары
- •2. Аудиттің мамандық этикасының кодексі
- •Тақырып 18. Аудит жүргізудің дәйектілігі және сапасын бақылау
- •1. Аудиторлық тексеру жүргізуге келісім-шарт
- •2. Аудиторлық дәлелдеулер, оның түрлері
- •3. Құжаттамалар және аудит сапасын бақылау.
- •Тақырып 19. Аудиттегі мәнділік және аудиторлық тәуекелділік
- •1. Аудиттегі мәнділік, қателіктер мен заңсыз әрекеттер
- •2. Аудиторлық тәуекелділік
- •Тақырып 20. Аудиторлық қорытынды есеп беру
- •1. Аудиторлық қорытынды есеп және оны дайындау тәртібі
- •2. Аудиторлық қорытынды есеп құрылымы мен түрлері
- •Тақырып 21. Қаржылық есеп беру және оның аудитінің дәйектілігі
- •1. Қаржылық есеп беру, оның маңызы мен ролі
- •2. Қаржылық есеп беруді тексерудің дәйектілігі
- •3. Тәжірибелік сабақтар Тақырып 1. Бухгалтерлік есептің концепциялары мен қағидалары (принциптері)
- •Негізгі әдебиеттер:
- •Тақырып 2. Бухгалтерлік баланс
- •Тақырып 3. Бухгалтерлік шоттар және екі жақты жазу
- •Қыркүйек айындағы шаруашылық операциялар
- •Негізгі әдебиеттер:
- •Тақырып 4. Қысқа мерзімді активтердің есебі: Ақша қаражаттары және олардың эквиваленттерінің есебі
- •Кассалық кітап 1-31 желтоқсан 2009 жыл
- •Тақырып 5. Дебиторлық борыштардың есебі
- •Есептер
- •Тақырып 6. Қорлар есебі
- •Есептер
- •Тақырып 7. Ұзақ мерзімді активтердің есебі.
- •Тақырып 8. Ағымдағы және ұзақ мерзімді міндеттемелердің есебі
- •Тақырып 9. Табыстар мен шығындардың есебі
- •Тақырып 10. Меншікті капитал есебі
- •Тақырып 11. Қаржылық есеп берудің ұсынылуы
- •Тақырып 12. Аудиттің стандарттары және аудиторлардың мамандық этикасы
- •Тақырып 13. Аудит жүргізудің дәйектілігі және сапасын бақылау
- •Тақырып 14. Аудиттегі мәнділік және аудиторлық тәуекелділік
- •Тақырып 15. Аудиторлық қорытынды есеп беру
- •4. Студенттердің өздік жұмыстары
- •4.1 Студенттердің өздік жұмыстарын ұйымдастыру бойынша әдістемелік нұсқаулар
- •4.2 Рефераттар тақырыптарының тізімі
3. Табыстар мен шығыстар туралы есеп
Кірістер мен шығыстар туралы есеп беру – шаруашылық қызметтен түскен пайда мен зиянға қамтылуы тиіс есептік бағалаудағы өзгерістер. Сыртқы пайдаланушылар үшін кірістер мен шығыстар туралы есеп беру қысқа формада жасалады.
Кірістер мен шығыстар туралы есеп беру есептеу жүйесінен шыға отырып жасалады, сондықтан ағымдағы қызметтің ақша құралдарына және олардың ликвидтілігіне әсер етуі есеп беруде көрсетіледі. Кірістер мен шығыстар ақша құралдарының кемуімен немесе көбеюімен ілесіп отырмайды. Ақша құралдары сомаларының кемуі немесе көбеюі активтердің бухгалтерлік шоттарының өзгеруіне әкеледі.
Кірістерді мойындау өнімді (қызметті) өткізуден түскен кірістерді бухгалтерлік есепке алуды тіркеудегі тиянақтылықты анықтайтын есептеу қағидасына сәйкес іске асырылады. Мойындау, сонымен қатар, тауардың сатылған күні заң күші бар төлем міндеттемелерін сатып алушының жеткізушіге ұсынған кезде орын алады. Мойындау мүмкіндігі тауарға немесе қызметке айырбастау кезінде алынған қаржылық емес активтердің сатушарттарына сәйкес белгілі бір ақшалай көлемге айналуы кезінде пайда болады.
Кіріс алынған кезде көрініс табады, яғни келісім-шартқа сәйкес ұйым кіріс алуға құқық беретін жұмыс көлемін орындаған кезде көрініс табады.
Сонымен, пайда – ұйымның капиталы мен пайдасының көбеюі негізін құрайтын қаржылық нәтиженің маңызды факторы. Қаржылық есеп беруді құру жөніндегі әдістемелік рекомендацияда кіріс деп сальдоланған қаржылық нәтиже мойындалады және кезеңнің жалпы кіріс және жалпы шығыстарының арасындағы әртүрлілік ретінде анықталады.
Кірістерді жіктеудің бірнеше түрі бар. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің бухгалтерлік есеп және аудит әдістемелері Департементінің анықтамасы бойынша, ұйымның кірістері негізі қызмет және негізгі емес қызмет нәтижелерінде пайда болуы мүмкін.
Негізгі қызметтен түскен кіріс – дайын өнімдерді өткізуден қосымша құн салығын, акциздерді және басқа салық түрлерін, міндетті төлемдерді және қайтарылған тауарлар сомасын, сатудағы жеңілдіктер сомасын, бағадағы жеңілдіктер сомасын шегеріп тастағандағы ақша сомасы немесе құралдар.
Негізгі емес қызметтен түскен кіріс – бұл айналымнан тыс активтерді өткізу, құнды қағаздарды асыра бағалау және т.б.
Салық салуға дейінгі негзгі қызметін сальдоланған қаржылық нәтижесі көрсеткіштерді есептеу жолымен анықталады: негізгі қызметтен түскен кіріс (залал) және негізгі емес қызметтен кіріс (зиян).
Салық салынғаннан кейінгі негізгі қызметтен түскен кіріс табыс салығы мен негізг қызметтен түскен кіріс арасындағы айырмашылық түріндегі есептеу жолымен анықталады.
Төтенше жағдайлардан түскен кіріс (залал) табыс салығын шегеріп тастағандағы төтенше жағдайлар нәтижесінің сальдолануымен анықталады.
Төтенше өзгерістер деп мыналар саналады:
- алдын ала болжанбаған жағдайлар (апатты жағдайлар, өрт, т.б.) салдарынан түскен түсімдер;
- сақтындыру өтемақылары;
- қалпына келтіруге жарамсыз материалдық құндылықтар бағасы және т.б.;
Таза пайда - есеп беру кезеңіндегі заңды тұлғаның алатын сальдоланған нәтижесі.
Қазақстанның әдістемелік рекомендацияға сәйкес, егер ағымдағы есеп беру кезеңінде қаржылық есеп беруді құру кезінде өткен кезеңнің қателері табылса, онда бұл қателерді түзеу ағымдағы кезеңнің таза пайдасы намасе зиянын анықтауға қамтылады; егер қателер өткен кезеңнің қаржылқ есеп берулеріне айтарлықтай әсер етсе және бұл кезеңдердің қаржылық есеп берулері щынайы емес болса, онда мұндай қателер маңызды деп саналады; маңызды қателерді түзету сомасы үлестірілмеген пайданың бастапқы сальдосын өзгерту жолмен есеп беруде көрінс табады және есеп беру кезеңінің таза пайдасы мен залалдарын анықтау кезінде қамтылады.