- •1. Дыялекты на тэрыяторыі Беларусі (агульная характарыстыка). Формы існавання дыялектнай мовы.Правапіс змякчальнага і раздзяляльнага мяккага знака.
- •2. Размежаванне мовы і маўлення. Структура і класіфікацыя маўленчых актаў. Правапіс у, ў.
- •Нескладовае ў і у складовае
- •1. Нескладовае ў пішацца згодна з беларускім літаратурным вымаўленнем пасля галосных:
- •4. Паходжанне і развіццё моў Мовы свету і іх класіфікацыя Правапіс галосных о, ё ў простых і складаных словах.
- •5. Генеалагічная класіфікацыя моў Правапіс ы,і, й пасля прыставак.
- •6. Беларуская мова сярод іншых моў свету. Умовы і этапы яе развіцця. Беларуская мова ў XX стагоддзі. Правапіс літар э, е ў пачатку і на канцы слоў неславянскага паходжання.
- •8. Сегментныя і суперсегментныя фанетычныя адзінкі. Азначэнне гука. Аспекты вывчэння гука: акустычны, артыкуляцыйны, функцыянальны. Правапіс д, т і дз, ц.
- •9. Акустычная фанетыка Акустычныя ўласцівасці гукаў маўлення Выключэнні з правілаў перадачы якання на пісьме.
- •Артыкуляцыйная фанетыка Артыкуляцыйная характарыстыка гукаў маўлення Маўленчы апарат: актыўныя і пасіўныя органы Фазы артыкуляцыі. Правапіс галосных у спалучэннях ро-ры, ло-лы.
- •11. Артыкуляцыйна-акустычная класіфікацыя зычных гукаў паводле ўдзелу голасу і шуму, спосабу і месца ўтварэння, палатальнасці. Правапіс слоў з канцавымі фіналямі –эр, -эль.
- •12. Класіфікацыя галосных гукаў Класіфікацыя зычных гукаў Правапіс ы замест этымалагічнага [э] у словах славянскага і неславянскага паходжання
- •13. Паняцце фанетычнага члянення моўнай плыні. Узаемадзеянне гукаў у моўнай плыні (пазіцыйныя і камбінаторныя змены). Правапіс латары э.
- •14. Фанетычныя законы (закон недысімілятыўнага акання, асіміляцыя, дысіміляцыя). Правапіс літары а (правіла акання).
- •15. Фанетычныя працэсы (дыярэза, пратэза, эпентэза, метатэза, гаплалогія). Првапіс літары я (правіла якання
- •16 Гістарычныя і пазіцыйныя чаргаванні зычных гукаў.Гукі маўлення і гукі мовы Правапіс часціцы не і прыназоўніка без.
- •17 Гістарычныя і пазіцыйныя чаргаванні галосных гукаў. Правапіс літары е ў словах з неславянскай лексічнай асновай
- •18 Дзеканне і цеканне. Падаўжэнне і падваенне зычных. Правапіс д,т і дз.Ц.
- •19. Прыстаўныя і ўстаўныя гукі беларускай мовы. Правапіс прыстаўных галосных.
- •Інтанацыя. Фанетычнае чляненне маўлення. Танальныя сродкі інтанацыі Тэмбравыя сродкі інтанацыі Функцыя інтанацыі Правапіс падоўжаных зычных у словах неславянскага паходжання
- •26. Стылі літаратурнага вымаўлення (поўны і няпоўны). Арфаэпічная норма. Беларускае вымаўленне ў гістарычным развіцці Правапіс падоўжаных зычных ва ўласных імёнах і назвах.
- •3. Пад уплывам арфаграфіі.
- •30. Узнікненне пісьма Этапы развіцця пісьма Піктаграфічнае, ідэаграфічнае і фонаграфічнае пісьмо. Правапіс беглых галосных а,о і інш.
- •31. Звесткі з гісторыі графікі. Фарміраванне беларускай графікі. Гук і літара Сучасны беларускі алфавіт. Правапіс апострафа.
- •32. Славянскія алфавіты “Лaцінка” і кірыліца кітабы. Правапіс літар э, е на канцы слова
- •33.Прынцыпы беларускай графікі. Графіка і алфавіт. Графіка-арфаграфічная цэласнасць паняццяў “фаналогія – графіка – арфаграфія”. Правапіс літары я ў складаных словах.
- •34.Сінхроннае і дыяхроннае вывучэнне беларускай арфаграфіі. Гісторыя станаўлення. Правапіс літары е ў складаных словах.
- •35. Этапы развіцця беларускай арфаграфіі (5 этапаў). Правапіс д-дз, т-ц.
- •36. Асноўныя прынцыпы (напісанні) сучаснай беларускай арфаграфіі. Суадносіны фанетычнага і марфалагічнага прынцыпаў у беларускай арфаграфіі. Правапіс літары й пасля прыставак.
- •37. Рэфармаванне правапісу (кансерватызм і памкненне да арфаграфічных змен). Рэформа правапісу 1933-га года. “Граматыка” Браніслава Тарашкевіча.
- •39.Прынцыпы беларускай арфаграфіі. Правапіс звонкіх-глухіх, свісцячых-шыпячых.
- •40. Закон “Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі” (2008г.). Асноўныя ўдакладненні і змены ў новай рэдакцыі “Правіл”. Правапіс літары ы пасля прыставак.
- •Глава 1.
Глава 1.
П. 1. Правапіс галосных.
Літара О пішацца толькі пад націскам: м’ова, д’оўга, Т’окіа, Ватэрл’оа, Ант’оніа. (раней пісалася Токіо, Ватэрлоо, Антоніо).
Літатара Ё пішацца ў складаных словах з 1-й часткай радыё-: радыёстанцыя.
Калі 1-я частка слова ўтворана ад назвы хімічнага элемента радый, то пішацца Е, якре з’яўляецца злучальнай галоснай: радыебіялогія, радыеактыўнасць, радыеметрычны, радыеізатоп.
На канцы запазычаных слоў, а таксама ўласных імён і геаграфічных назваў пасля зычных, акрамя Л, К, пішацца Э: купэ, рэзюмэ, рэнамэ, кафэ, кашнэ, Душанбэ. ( раней у некаторых з гэтых слоў на канцы пісалася Е: кашне).
Выключэнне: сальта-мартале, філе, камюніке, піке.
Літара Э ў запазычаных словах пасля губных зычных і пасля З, С, Н пішацца згодна з літаратурным вымаўленнем: экзэмпляр, тунэль, сэрвіс, інтэрнэт (раней – тунель, сервіс), а словы медаль, менеджмент, нервы, газета, сервіз – з літарай Е.
П. 4. Перадача акання на пісьме.
Ненаціскныя фіналі –эль, -эр у запазычаных словах перадаецца як –аль, -ар:
2008 - 2010
Камп’ютэр – камп’ютар
Ненацісныя фіналі –эль, -эр ва ўласных імёнах іншамоўнага паходжання перадаюцца нязменна: Ландэр, Одэр, Пітэр.
П. 6. Перадача якання на пісьме.
2008 - 2010
Дзевяты – дзявяты
П. 8. Спалучэнне галосных у запазычаных словах.
У пачатку слова літары пад націскам пішацца ІО, не пад націскам – ІА: іон, Іосіф, Іакагама, Іакшыр. Але: йогурт.
П. 13. Некаторыя спалучэнні зычных.
2008 - 2010
Кантрастны - кантрасны
Пасля прыставак на зычны каранёвае i пераходзiць у ы: iсцi – падысцi , iмшэлы – абымшэлы.
ПРАВАПІС –Ы ПАСОЯ ПРЫСТАВАК:
Пасля прыставак на зычны каранёвае i пераходзiць у ы: iсцi – падысцi , iмшэлы – абымшэлы.
Але: галосны i захоўваецца:
1) пасля прыставак мiж-, звыш-, дэз-, контр-, суб-, транс-, пан-: мiжiнстытуцкi, звышiмклiвы, дэзiнфармацыя, контрiдэя, субiнспектар, панiсламiзм, трансiарданскi;
2) пасля першай часткі складанага слова: педінстытут.
Пасля прыставак, якiя заканчваюцца на галосны, на месцы каранёвай i пiшацца й:
iсцi – выйсцi, iмя – перайменаваць, наймаць, няйначай, неймаверны, пераймаць.