Жұмысты орындау және қорытындысын өңдеу.
Престiң маховигiн айналдыру арқылы бас цилиндр iшiндегi май жұмыс цилиндрiне қарай айдалады. Яғни, екi цилиндрдiң iшiндегi қысым бiрдей болады, ол манометрдiң көмегiмен өлшенедi де үлгiнiң сығатын күш шамасына пропорционал болады. Манометрдiң шкаласы тiкелей күш бiрлiгiмен бөлiнгендiктен оның стрелкасы үлгiге түскен сығушы күштi көрсетiп тұрады. Осылайша цилиндр iшiндегi қысым бiртiндеп көтерiле бередi де, үлгiнiң орнықтылығын жоғалтуына соқтырады, яғни 21-суретте А-көрiнiсiндегi контактылардың бiрiмен жанасады (Майысу әсерiнен). Бақылау лампасының жарқ етiп жану мезгiлiндегi манометрдiң көрсеткен күші аумалы күш болып табылады, яғни Fэа-ға тең болады.
Аумалы күштiң шамасын Эйлер өрнегiмен анықтау.
Сырық қондырғысындағы үлгiнiң иiлгiштiгi Эйлер өрнегiн пайдалануға болатындай етiп жасалған, яғни l>100 шарты орындалады.
Бiздiң үлгiмiзбен оны бекiту шарттарына сай Эйлер өрнегiмен аумалы күштi есептеуге болады.
Бұл жердегi p=3,14-тұрақты; Е=2×104кН/см2;
m=1,0-бекiту шартын көрсететiн коэффициент;
l-сырықтың үзындығы;см; Imin - әлгi қимасының ең кiшi инерция моментi; яғни
Imin = вt3/12cм4
Тәжрибеден алынған аумалы күштi Fаэ және Эйлер өрнегiнен анықталған аумалы күштi FаТ салыстыра отырып, Эйлер өрнегiнiң дәлдiгiн келесi формуламен тексеремiз.
Тәжрбие қатесiз орындалып және теориялық өрнек дұрыс есептелсе, жоғарыдағы шарт тиянақты орындалады.
Бақылау сұрақтары.
Эйлер өрнегiн қандай жағдайларда қолдануға болмайды?
m - коэффициентi неге тәуелдi?
Сырықтық иiлгiштiгi неге тәуелдi?
Сынақ қондырғысында үлгiнi сығатын күш шамасы қалай өлшенедi?
Эйлер өрнегiнде неге Imin қолданады?
Сырық көтере алатын күш, аумалы күш және орнықтылық коэффициентi арасында қандай байланыс бар? (өрнегiн жазығыз)
№13 Зертханалық жұмыс.
Бiлiктiң иiлiп бұралуын зерiттеу.
Жұмыстың мақсаты: Басты кернеулердi анықтайтын теориялық өрнектердiң дәлдiгiн тәжрибеден тексеру.
Сынақ қондырғысы мен сыналатын үлгi.
Сынақ қондырғысы ретiнде әмбебап стол қолданылады. Столдың бетiне арнайы тiрек бекiтiледi де оған қимасы сақина тәрiздес бiлiк орналастырылады (22-сурет).
22 - Сурет. Сынақ қондырғысының кескiнi.
Бiлiктiң екiншi ұшына горизонталь бағытта ұзындығы «а»-ға тең кронштейн қатаң бекiтiледi. Кронштейннiң ұшына жүк iлетiн сырға орналастырылады. Сыналатын үлгi қимасы сақина тәрiздес құбырдан жасалған бiлiк, материалы алюминий қорытпасы. Үлгiнiң бетiне, яғни бiлiктiң бос ұшынан «е» қашықтығында орналасқан «К» нүктеге Т1 және Т2 тензодатчиктері жапсырылады, олардың бағыты басты кернеулердiң бағытымен бағыттас орналастырылады. «К» - нүктесi цилиндр бетiнiң ең жоғарғы нүктесiнде орналасады. Бiлiктiң сыртқы диаметрi «Д» мен «е» және «а» ұзындықтарын студенттер қондырғыдан тiкелей өлшеп алады.
Тензорезисторлар розеткалы айырғыш арқылы деформация өлшегiшпен жалғасады.
Басты кернеулердi теориялық өрнекпен анықтау.
Құбырдың қимасындағы «К»-нүктесiнде иушi моментiнiң әсерiнен тiк, ал бұраушы моменттiң әсерiнен жанама кернеу туындайды. Жанама кернеудiң жұптық заңына байланысты «К» нүктесiндегi бойлық жазықтық бетiнде де дәл осындай жанама кернеу туындайды. Олай болса «К»-нүктесiндегi кернеулi күй 23-суретте көрсетiлгендей жазық кернеулi күй болады.
txz
tzx
tzx
txz
Х
z
К
z
Z
Мб=DРор×а[кН×см],
ал июшi момент Ми=DРор×е[кН×см],
екенi белгiлi бұл
жердегi DРор
- тәжрибелердегi
күштер айырмасының орташа мәнi. [кН].
Олай болса, қимадағы ең үлкен тiк кернеу
[см2],
ал үлкен жанама кернеу
[кН×см2]
23 – Сурет.
өрнектерiмен
анықталады. Бұл жердегi Wх-қиманың
өстiк кедергi моментi, ол тең
[см3],
;
d-құбырдың
iшкi диаметрi, Wr
- қиманың өрiстiң кедергi моментi, тең
[см3],
«К» - нүктесi жазық кернеулi күй жағдайында
болғандықтан 61,
және 63
басты кернеулері
болуы мүмкiн, ал s2=0.
Бұл кернеулер келесі
теориялық өрнектерден анықталады.
;
;
Ал
олардың бағыты a-
бұрышымен анықталады, ол
басты кернеуiнiң
бағытымен бiлiктiң
осi
аралығындағы (жасаушы арасындағы) бұрыш.
;
a
- бұрышы терiс
таңбалы болса Z-өсiмен
сағат тiлi
жүрiсiне
бағыттас өлшенедi
(24-сурет).
Басты жазықтар мен басты кернеулердiң бағыты 24-суретте кескiнделген.
24-cурет