Жұмыстың қорытындысы

(1)және (4) өрнектерден шыққан мәндерді салыстырып және (2) өрнектің мәні (5) өрнектен шыққан шамамен салыстырып олардың айырмасын табамыз. Яғни:

% ≤5%

% ≤5% және

% ≤5%

Шарттары орындалуы керек. Егер осы шарттар орындалса теориялық өрнектер мен тәжрибе арасындағы үйлестік қанағаттанарлық деп есептелінеді.

Бақылау сұрақтары.

1. Қиғаш иілу дегеніміз ол қандай иілу ?

2. Лабораториялық жұмыстың мақсаты не?

3. Лабораториялық жұмыстың алдына қойған мақсаты қалай орындалады?

4. Арқалықтың иілу мөлшері тәжрибеден қалай анықталады, қандай өлшегіш құрал қолданылады?

5. Тензодатчиктер нені өлшейді?

6. Қандай жағдайда теориялық өрнек дұрыс деп саналады?

7. Кернеуді анықау үшін Гук заңын қолдану қалай мүмкін болды?

№11 Зертханалық жұмыс. Сырықтардың иiлiп созылуын зерттеу.

Жұмыстың мақсаты: Созылып иiлген сырықтың кимасындағы кернеудiң таралу заңдылығын тәжрибеден анықтау.

Сынақ қондырғысы және сыналатын үлгi.

Сынақ қондырғысы ретiнде ЦДМ-5 машинасы қолданылады. Бұл машина үлгiнi 50 кН-ға дейiнгі күш түсiру арқылы соза алады. Сыналатын үлгi қимасы төртбұрышты болаттан жасалған сырық, оның кескiнi 19-суретте көрсетiлген.

19-сурет

Үлгiнiң бетiне суретте кескiнделгендей етiп, үш тензодатчик жапсырылады. (Т1, Т2, және Т3,) үлгiнiң көлденең қимасының өлшемдерi «в» және «t» қондырғыдан тiкелей өлшеу арқылы анықталады.

Сырықты созатын күш сырықтың өсiнен тыс «е» аралығында әсер етедi.

«е» - эксцентрисет деп аталады, е=2.5см. Күш сызығының (күш әсер ететiн түзудiң) қима бетiмен қиылысқан нүктесi полюс деп аталады да «р»- әрiпiмен белгiленедi.

19-суретте кескiнделген әлгiнi F-күшi арқылы созатын болсақ сырық әрi созылып, әрi иiлетiнi көрiнiп тұр, яғни Т₁-тензодатчигi орналасқан нүктеде кернеу көбiрек, Т₃ -датчигiнiң тұсында кемiрек болары анық.

Сынақты жүргiзу және қортындысын өңдеу.

19-суретте көрсетiлген үлгiнi сынақ қондырғысының iлгектерiне бекiткеннен кейiн оны F₁=5кН күш түсiру арқылы созамыз да, осы мезеттегi тензодатчиктердiң көрсетулерiн 10-кестеге еңгiземiз.

10-кесте

	F.кН	Т1	Т2	Т3	DF,кН	Т1	Т2	Т3
1	F1=5rН F2=50кН				45
2	F1=5кН F2=50кН				45
3	F1=5кН F2=50кН				45
Орташа мәндерi					45

Одан әрi күштiң мәнiнiң F₂=50кН-ға дейiн көтерiп осы мезгiлдегi тензодатчиктердiң көрсетулерiн тағы да кестеге енгiземiз.

Алынған нәтижелер дәлiрек болу үшiн созушы күштi нөлге дейiн төмендетiп, тәжрибенi тағы да екi рет қайталаймыз. Созушы күш пен тензодатчиктердiң көрсетулерiнiң айырмасын есептеймiз, яғни:

DF=F₂- F₁ ; DТ₁=Т₁₂-Т₁₁; DТ₂=Т₂₂-Т₂₁; DТ₃=Т₃₂-Т₃₁;

Бұл жердегi Т₁₁ бiрiншi тензодатчиктiң бiрiншi күш әсер еткенде, ал Т₁₂ – екiншi күш әсер еткендегi көрсетулер, дәл сол сияқты қалған тензодатчиктердiң-де көрсетулерi сәйкестендiрiледi. Алынған айырмалар барлық үш сынақ үшiн де есептелiп 10-кестеге енгiзiледi. Ендiгi кезекте үш сынақ қортындысының орташа мәндерi анықталады, яғни

DF_орт=45кН; DТ_1,орт; DТ_2орт; DТ_3,орт

Олай болса Гук заңына сүйене отырып тензодатчиктер жапсырылған нүктедегi тәжрибеден алынған кернеулер былай анықталады.:

σ ^э₍₁₎= DТ_1,орт* a * Е

σ ^э₍₂₎= DТ_2,орт* a * Е (1)

σ ^э₍₃₎= DТ_3,орт* a * Е

Бұл жердегi Е=2*10⁴кН/см² - болат үлгiнiң серпiмдiлiк модулi; a-тензодатчиктiң сезiмталдық коэффицентi, оны оқытушы немесе лаборант хабарлайды.