6. Әдебиет:

негізгі:

1. Муравьева Д.А., Самылина И.А., Яковлев Г.П. Фармакогнозия. Учебник. – 4-е изд., перераб. и доп. – М.: ОАО Издательство «Медицина», 2007. – 656 с.: ил.

2. Государственная фармакопея Республики Казахстан. Т.1. – Алматы: Издательский дом «Жибек жолы», 2008. – 592 с.

3. Государственная Фармакопея СССР: Вып. 1. Общие методы анализа/ МЗ СССР. – 11-е изд., доп. – М.: Медицина, 1987. – 336 с.

4. Государственная Фармакопея СССР: Вып. 2. Общие методы анализа. Лекарственное растительное сырье/ МЗ СССР. – 11-е изд., доп. – М.: Медицина, 1990. – 400 с.

Қосымша:

1. Руководство к практическим занятиям по фармакогнозии: Учебное пособие / Под ред. И.А. Самылиной, А.А. Сорокиной. – М.: ООО «Медицинское информационное агентство», 2007. – 672 с.

2. Самылина И.А., Аносова О.Г. Фармакогнозия: учебное пособие: Атлас в 2 т. – М., 2007. – Т.1. – 192 с.; Т.2. – 384 с.

3. Самылина И.А., Ермакова В.А., Бобкова Н.В., Потанина О.Г. Фармакогнозия: учебное пособие: Атлас. – Т.3. – М., 2009. – 488 с.

4. Практикум по фармакогнозии: Учеб. пособие для студ. Вузов / В.Н. Ковалев, Н.В. Попова, В.С. Кисличенко и др.: Под общ. ред. В.Н. Ковалева. – Харьков: Изд-во НФаУ: Золотые страницы: МТК – книга, 2004. – 512 с.: 615 ил.: 24 с. вкл.

5. Руководство к практическим занятиям по фармакогнозии: Анализ фасованной продукции: учеб. пособие / под ред. И.А. Самылиной. – М. ООО “Медицинское информационное агентство”, 2008. – 288 с.: ил.

7. Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):

1. Өсімдіктер организмінде қандай химиялық элементтер табылған?

2. Қандай заттар екіншілік синтез заттарына жатады?

3. Ілеспелі заттардың ролі және мағынасы неде?

4. Әсер етуші заттардың түзілу динамикасы қандай заңдылықтарға бағынады?

5. Хемопластар дегеніміз не?

6. Қоршаған ортаның қандай факторлары дәрілік өсімдіктердің химиялық өзгергіштігін тудырады?

7. Әсер етуші заттардың сандық құрамына географиялық бойлық қалай әсер етеді?

№2 Дәріс

1. Тақырыбы: Дәрілік өсімдік шикізатын гистохимиялық және микрохимиялық талдау.

2. Мақсаты: дәрілік өсімдік шикізатының гистохимиялық және микрохимиялық талдауын қолдану мүмкіндіктері аумағымен танысу.

3. Жоспары:

1. Дәрілік өсімдік шикізатының гистохимиялық талдауының мақсаты мен міндеттері.

2. Дәрілік өсімдік шикізатының гистохимиялық талдауын жүргізу техникасы.

3. Жеке гисто- және микрохимиялық реакциялар

4. Дәріс тезистері

Дәрілік өсімдік шикізатының микроскопиялық талдауына өсімдік ұлпаларындағы әртүрлі заттарға жүргізілетін гистохимиялық реакциялар жиі ілесіп жүреді, бұл басым дәрежеде дәрілік өсімдік шикізатының өзі екендігін анықтауға көмектеседі.

Гистохимиялық реакциялар дәрілік өсімдік шикізатының өзі екендігін анықтау үшін қосымша мәліметтер береді. Бұдан басқа олар заттарды тікелей ұлпалар мен жасушаларды табуға, яғни олардың өсімдік ұлпаларына орнығуын анықтауға мүмкіндік береді, мұның өсімдік шикізатын қолданудың тәжірибедегі көптеген мәселелерін шешуде маңызы зор.

Гистохимиялық реакциялар өте аз мөлшердегі заттарды табуға мүмкіндік береді, бұл жұмыстың өте ұқыптылығын және тазалығын қажет етеді. Гистохимиялық реакцияның міндетті шарты оның ерекшелігі болып табылады, сондықтан зерттелетін объектіде осындай реакция нәтижелерін беретін басқа заттар болса, оларды алдын ала алып тастау қажет.

Кесінділер гистохимиялық реакцияларды жүргізу үшін өте жұқа болмауы тиіс; жасушаның бір-екі қабаты бұзылмауы тиіс. Гистохимиялық реакцияларды жаңа жұлынған немесе ерекше тәсілмен бекітілген материал кесіндісіне жүргізеді. Көптеген реакцияларды, әсіресе егер олардың мақсаты тек қандай-да бір затты табу болса, ұсақталған құрғақ материалмен (ұнтақ) жүргізеді. Бұл жағдайда «микрохимиялық реакциялар» термині заңды.

Реакцияларды реактивтің әсер ету сипаты мен ұзақтығына байланысты заттық шыныда, сағаттық шыныда немесе жабық бюксте жүргізеді. Реакция нәтижелерін микроскоппен алдымен кіші ұлғайтқышта, ал сосын үлкен ұлғайтқышта көреді. Көптеген гистохимиялық реакциялар зерттелетін зат шашырамай немесе реактив әсерінен объект ұлпалары бұзылмай тұрғанда өте жылдам жүргізуді және олардың нәтижелерін бақылауды талап етеді.

Келесі заттарды анықтау үшін жүргізілетін реакциялар бар: клетчатканы; көмірсуларды; шырышты; майларды қарамайды; эфир майларын; алкалоидтарды; сапониндерді; антрацен; иілік заттарды және т.б. Әрбір нақты жағдайда өзіне тән реактивтер және реакцияларды жүргізу жағдайы бар, реакцияларды жүргізу әдістемесі тиісті әдебиеттерде көрсетілген. Сонымен, дәрілік өсімдік шикізатына жүргізілетін гистохимиялық реакциялар оның өзі екендігін анықтауға мүмкіндік береді.

5. Иллюстрациялы материалдар: кестелер, слаидтар.