6. Әдебиет:

негізгі:

1. Муравьева Д.А., Самылина И.А., Яковлев Г.П. Фармакогнозия. Учебник. – 4-е изд., перераб. и доп. – М.: ОАО Издательство «Медицина», 2007. – 656 с.: ил.

2. Государственная фармакопея Республики Казахстан. Т.1. – Алматы: Издательский дом «Жибек жолы», 2008. – 592 с.

3. Государственная Фармакопея СССР: Вып. 1. Общие методы анализа/ МЗ СССР. – 11-е изд., доп. – М.: Медицина, 1987. – 336 с.

4. Государственная Фармакопея СССР: Вып. 2. Общие методы анализа. Лекарственное растительное сырье/ МЗ СССР. – 11-е изд., доп. – М.: Медицина, 1990. – 400 с.

Қосымша:

1. Руководство к практическим занятиям по фармакогнозии: Учебное пособие / Под ред. И.А. Самылиной, А.А. Сорокиной. – М.: ООО «Медицинское информационное агентство», 2007. – 672 с.

2. Самылина И.А., Аносова О.Г. Фармакогнозия: учебное пособие: Атлас в 2 т. – М., 2007. – Т.1. – 192 с.; Т.2. – 384 с.

3. Самылина И.А., Ермакова В.А., Бобкова Н.В., Потанина О.Г. Фармакогнозия: учебное пособие: Атлас. – Т.3. – М., 2009. – 488 с.

4. Практикум по фармакогнозии: Учеб. пособие для студ. Вузов / В.Н. Ковалев, Н.В. Попова, В.С. Кисличенко и др.: Под общ. ред. В.Н. Ковалева. – Харьков: Изд-во НФаУ: Золотые страницы: МТК – книга, 2004. – 512 с.: 615 ил.: 24 с. вкл.

5. Руководство к практическим занятиям по фармакогнозии: Анализ фасованной продукции: учеб. пособие / под ред. И.А. Самылиной. – М. ООО “Медицинское информационное агентство”, 2008. – 288 с.: ил.

7. Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):

1. Станлдарттау дегеніміз не, оның мақсаттары мен міндеттері.

2. Стандарттардың қандай категорияларын білесіз?

3. Мемлекеттік фармакопея дегеніміз не және ол қандай бөлімдерден тұрады?

4. Дәрілік өсімдік шикізатына әзірленетін стандарттар категориясы қандай?

5. Дәрілік өсімдік шикізатының қандай түрлеріне МЕМСТ-тар әзірленеді?

6. Дәрілік өсімдік шикізатының қандай түрлеріне ССТ-тар әзірленеді?

7. Дәрілік өсімдік шикізатына әзірленетін нормативті құжаттамалар құрылымы қандай?

№5 Дәріс

1. Тақырыбы: Дәрілік өсімдіктің және дәрілік өсімдік шикізатының жіктелу жүйесі.

2. Мақсаты: студенттерді дәрілік өсімдіктер және дәрілік өсімдік шикізатының жіктелу жүйесі туралы білімді қалыптастыру.

3. Жоспары:

1. Дәрілік өсімдіктер және дәрілік өсімдік шикізаты жіктемесінің қазіргі беталысы.

2. Дәрлік өсімдік шикізаты жіктемесінің түрлері.

3. Дәрілік өсімдіктер жіктемесінің түрлері.

4. Дәрілік өсімдіктердің биологиялық белсенді қосылыстары.

4. Дәріс тезистері

Қазіргі уақытта фармакогнозияның осы заманғы даму беталысында дәрілік өсімдік шикізатының (ДӨШ) химиялық жіктемесін жетілдіруге арналған зерттеулер айтарлықтай орын алады. Бұл соңғы 20 жыл ішінде дәрілік өсімдіктер мен ДӨШ химиялық құрамын зерттеудегі болған сапалы өзгерістерге байланысты сонымен қатар бұған фармакогнозияда осы заманғы спектрлі және физика-химиялық әдістердің артуы әсер етті.

Спектроскопияны қолдану зерттеушілерге тұтас биологиялық белсенді қосылыстардың (ББҚ) химиялық құрылысын зерттеуге, сондай-ақ табиғи қосылыстардың жаңа топтарын ашуға мүмкіндік берді.

Бұдан басқа тиімділігі жоғары сұйықтық хроматографияны қолдану ДӨШ-да жаңа ББҚ табуға мүмкіндік беріп қана қоймай, стандарттау мақсатында осы әдісті өте кең қолдану үшін, әсіресе ДӨШ мен препараттардың сапалық және сандық талдауы үшін объективті әдістемелік және әдіснамалық алғы шарттар жасады.

Дәрілік өсімдіктердің биологиялық белсенді қосылыстары келесі топтарға бөлінеді: дәрумендер, полисахаридтер, майлы майлар, терпеноидтар, тио- және цианогликозидтер, алкалоидтар, фенол қосылыстары аз зерттелген ББҚ және жануар текті табиғи ББҚ.

Қазіргі уақытта дәрілік өсімдік шикізатының келесі жіктемесі бар:

• химиялық;

• морфологиялық;

• фармакологиялық.

Дәрілік өсімдіктердің келесі жіктеу түрлері бар:

• ботаникалық;

• фармакологиялық;

• химиялық.

Дәрілік өсімдіктерге тағамның биологиялық белсенді қоспалар (ББҚ) көзі ретінде одан да үлкен көңіл бөлінеді, дегенмен бұл бағыт қауіпті, өйткені ББҚ әдетте, экзотикалық және аз зерттелген дәрілік өсімдіктердің шикізаты шығарылады. Осы жағдайда фармакогнозияда ДӨШ және фитопрепараттардың сапалық және сандық талдау әдістерінде қолданылатын үлгілердің мемлекеттік ассортиментін ұлғайту бар.

Химиялық жіктеу ББҚ табу, ДӨШ мен фитопрепараттарды стандарттау әдістерін жетілдіру, сондай-ақ фармакоэкономикалық тиімділік, қауіпсіздік және емдеу курсының өзіндік құны тұрғысынан маңызды талаптарына жауап беретін дәрілік заттарды жасау мақсатында жаңа фармакопеялық өсімдіктерді іздеу және терең үшін айқын алғы шарттарды жасайды.

5. Иллюстрациялы материалдар: кестелер, слаидтар.