4. Меншікті кедергінің физикалық мағынасы неде? Өлшем бірлігін көрсетіңіз. Меншікті кедергінің температураға тәуелділігі қандай?

L

S

Ұзындығы , көлденең қимасы S біртекті цилиндр тәрізді өткізгіштің кедергісі былай анықталады: , мұндағы – меншікті электр кедергі.

СИ жүйесіндегі меншікті кедергінің өлшем бірлігі [Ом* ]=Ом*м

Меншікті кедергінің температураға тәуелділігі = (1+ )

a – кедергінің температуралық коэффициенті

металлдар үшін a>0

электролиттер ушін a<0

таза металдарда a=

Температура өскенде кедергі өседі, ток күші кемиді.

5. Эст схемасындағы әртүрлі элементтердің атқаратын қызметін түсіндіріңіз.

Кезкелген ЭО-тың негізгі элементі – электронды-сәулелі трубка (ЭСТ). ЭСТ зерттелетін сигналды 8 экранда көрінетін бейнеге айналдырады (1–суретті қара). Қыздырылатын (1) оксидті катод электрондардың шығатын көзі болып табылады. Катод басқарушы электродтың (модулятор 2) ішінде орналасқан. Модулятор экрандағы жарық дақтың жарықталынуын R (9) потенциометрдің көмегімен өзіне берілетін теріс (катодпен салыстырғанда) U кернеуді реттеу арқылы басқарады. Өйткені модулятордың өрісі электрондар ағынын әлсіретумен қатар электрондарды тежейді.

1-сурет. Электронды-сәулелі трубканың құрылысы (ЭСТ).

Экранда электрон шоғын фокустау R (10) потенциометрмен (3 және 4) анодтардың арасындағы потенциалдар айырымын өзгерту арқылы іске асырылады. Бұл жағдайда анодтардың арасында арнаулы конфигурациялы өріс пайда болады (2-сурет); ол шашыраған электрондар шоғын қысып электронды сәулеге айналдырады. Өрістің мұндай әсерін былайша түсіндіруге болады. Бірінші анодтың (3) потенциалы бірнеше вольт, ал екінші анодтың (4) потенциалы- бірнеше киловольт. 2-суретте жіңішке сызықтармен бірінші және екінші анодтардың арасындағы электр өрісінің кернеуліктерінің сызықтары, ал жуан сызықтармен - осы өрістегі электрондардың траекториялары бейнеленген.

2-сурет. ЭСТ-дағы бірінші анод (фокустаушы электрод) пен екінші анодтың арасындағы электр өрісінің кернеулік сызықтары және электрондардың траекториялары.

күш екінші анодқа жақындаған сайын өзінің бағытын кері өзгертеді. Бірақ та бұл жағдайда шоқтың фокусировкасы бұзылмайды, себебі үдеу беретін потенциалдар айырымынан (10 кВ) өткен электрондар бұл аралықты өте қысқа уақыт интервалында өтіп кететіндіктен бұлардың траекторялары іс жүзінде өзгермейді.

(1-2-3-4) электродтар жүйесін электрондық пушка немесе электрондық прожектор деуге болады. Электрондық прожектордан электрондардың ұшқан кездегі ақырғы жылдамдығы екінші анодтың катодқа қатысты потенциалымен анықталады. Электрондық пушкадан шыққан электрондар ұйтқытатын өрістері жоқ кеңістікте болуы тиіс. Сондықтан трубканы металдан жасалған экранға (қорапқа) орналастырады, ал жермен қосылған экран мен екінші анодтың арасында өріс пайда болмас үшін, соңғысын да жермен қосады.

Трубканың ішкі бетінде жинақталған электрондар ұйтқытушы өріс туғызуы мүмкін. Осы зарядтарды жою үшін трубканың ішкі бетін өткізгіш коллоидты графит (аквадага) қабатымен қаптайды да, оны үдеткіш анодпен жалғап қояды.

Электрондар шоғы 5 және 6 екі ауытқушы қос пластиналардың арасынан өтеді. Сәуленің ауытқуы пластиналарға түсірілген кернеуге және электрондардың жылдамдығына тәуелді. Осының нәтижесінде жарқыраған экранда шоқтың жарығы ауытқытушы өрістердің кернеуліктері арасындағы функционалды тәуелділікті бейнелейтін қисық сызады.

Электронды-сәулелі трубканың экранын әдетте күкіртті цинкпен қаптайды; ол экранға келіп түскен электрондардың әсерінен спектрдің жасыл алқабында люминесценциялық сәулеленеді.